وتـــــار
كورد و ديموكراسيه‌ت عراق

كورد و ديموكراسيه‌ت عراق


شه‌فه‌ق نيوز/ يه‌كيگ له‌ پيكهاته‌يل بنه‌ڕه‌تى ملله‌ت عراقى كورده‌يلن، ك په‌يوه‌س بوين وه‌ ده‌وڵه‌ت عراق وه‌ مه‌يل خوه‌يان و له‌وه‌ر جواودانه‌وه‌ى هه‌وه‌جه‌يل به‌رژه‌وه‌ندى ناوده‌وڵه‌تى له‌ سه‌ره‌تاى سه‌ده‌ى بيس، وه‌لێ رژيمه‌يل يه‌ك له‌شوون يه‌ك عراقى وه‌ ئه‌وه‌يشه‌و نه‌وسيان، به‌ڵكوو وه‌گشت شيوه‌يگ كار له‌بان تاواننه‌وه‌ى ئى نه‌ته‌وه‌ كردن له‌ناونى نه‌ته‌وه‌ى عه‌ره‌بى و له‌ هه‌مان وه‌خت وه‌ ئاگر وئاسن مامڵه‌ وه‌ل مافه‌يليان كردن و زووان هيز و وه‌كارهاوردن چه‌ك كردنه‌ بنه‌ڕه‌ت له‌ روى وه‌ڕوى بوينه‌وه‌ى داواكاريه‌يل ملله‌ت كورد، ك وه‌و خاتريشه‌ شووڕش و راپه‌ڕينه‌يل مه‌رمى بويه‌ سفه‌ت جموجويل ئازاديخواز كورد و هويچ رووژيگيش سه‌ر ئه‌را سياسه‌ته‌يل ده‌سڵات ناوه‌ندى نه‌چه‌مان له‌وه‌ر باوه‌ڕ بته‌و سه‌ركردايه‌تى سياسى كوردستانى ك قه‌وڵه‌يل ئه‌و ده‌سڵاته‌يل ناوه‌نديه‌ ته‌نيا وه‌ قسه‌يلگ وه‌ختى زانست ئه‌را كپه‌وكردن حه‌ماسيه‌ت كورد و ريكخستن كاروبار خوه‌ى، وه‌ل ئه‌وه‌يشا كورد و جموجويل ئازاديخوازيش رۆڵ به‌رزيگ داشتن له‌ بنياتناين ديموكراسيه‌ت ئه‌را عراق له‌ئاكام باوه‌ڕ بته‌وى، ئمجا رژيمه‌يل عراقى چ پاشايه‌تى يا كۆمارى هه‌مان ديكتاتۆريه‌ت داشتن، ك له‌وه‌خت ده‌سڵاتيان ئه‌و ره‌فتار ديكتاتۆريه‌ته‌ ده‌رخستيان.

 

كورد هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ خه‌بات كرد له‌وه‌ر خاتر دامه‌زرانن عراقيگ ديموكراسى فريه‌يى ك وه‌ جووريگ هاووڵاتيبوين له‌تى بنه‌ماى مامڵه‌كردن بدێ دوير له‌ جياوازى نه‌ته‌وه‌يى و ئايينى و تايفى و ره‌گه‌زى و له‌ گرينگترين ئاماژه‌يل ئاشكراو نموونه‌يگ بدێ له‌و رويه‌و.

 

جموجويل ئازاديخواز كورد هه‌ر له‌ سه‌ره‌تايه‌و ئامانجيگ بنه‌ڕه‌تى دامه‌زران له‌ بنيات عراق ديموكراسى له‌ خه‌باتى هه‌ر له‌ سه‌رده‌م شووڕشه‌يل شێخ عه‌بدولسه‌لام بارزانى و شێخ مه‌حمود حه‌فيد و راپه‌ڕينه‌يل بارزان يه‌كه‌م و دويه‌م، وه‌ل ئه‌وه‌يشا له‌شوون دامه‌زرانن پارت ديموكرات كوردستانيش ئامانجيگ بنه‌ڕه‌تى داشت و هه‌مان دروشم ئه‌را خوه‌ى نا و وه‌رده‌وام بوى له‌ ئعلانكردنى له‌ شووڕش ئه‌يلوول گه‌وراى ساڵ 1961 تا ئمزاى ريككه‌فتن 11ى ئادار ساڵ 1970 ئه‌را خوه‌يموختارى ك ئوميد بنياتناين عراقيگ ديموكراسى كرد.

 

سه‌ركردايه‌تى سياسى جموجويل ئازاديخواز كورد وه‌تايبه‌ت بارزانى نه‌مر له‌و باوه‌ڕه‌ بوين ك كيشه‌ى كورد له‌ڕى وه‌كارهاوردن چه‌ك و ده‌نگ تووپ و تانك و ته‌ياره‌يل چاره‌سه‌ر نادێ، هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ دانيشتن و گفتگوو وه‌ ته‌نيا ڕييگ بنه‌ڕه‌تى زانستن له‌ مامڵه‌كردنى وه‌ل ده‌سڵاته‌يل عراقى، ئه‌وه‌يش وه‌ ئه‌وه‌گ قاپى فراوانيگ واز ئه‌كا له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ى ديموكراسى و قاپى گفتگوو له‌ڕوييان ناوه‌سيه‌ێد و فريه‌جاريش ده‌سپيشخه‌ر بوين ئه‌را وازكردن قاپى گفتگوو و باوه‌ڕيانيش ئه‌وه‌ بوى ك جواودانه‌وه‌ى ده‌سڵاته‌يل ئه‌را گفتگوو له‌ئاكام كزى هه‌ڵويست يا دوباره‌ ريكخستنه‌وه‌ى رزه‌يليان يا داناين پيلانيگه‌ له‌ دژ كورد، وه‌لێ كورد له‌ى كاره‌يله‌ خوه‌ى په‌ك نه‌خست و سه‌ردان شاند به‌ره‌ى كوردستانييش ئه‌را به‌غدا و له‌شوون راپه‌ڕين مه‌ردمى ساڵ 1991 خاسترين نموونه‌يگ بوى له‌بان ئه‌وه‌ وه‌ل كزى هه‌ڵويست حكومه‌ت به‌غدا له‌و سه‌رده‌مه‌.

 

سه‌ركردايه‌تى سياسى كوردستانى دوياى راپه‌ڕين مه‌ردمى ساڵ 1991، پڕ وه‌ ده‌نگ بڕيار ئه‌نجامداين يه‌كه‌مين هه‌ڵوژاردنه‌يل پاك وئازاد دا وه‌شيوه‌يگ ك گشت پيكهاته‌يل كۆمه‌ڵگاى كوردستانى له‌تى به‌شدار بوون و ئافره‌تيش رۆڵ خوه‌ى له‌تى بوينێد، ك يه‌يش يه‌كيگ بوى له‌ ديارده‌يل نموونه‌يى ديموكراسى له‌ مێژوو عراق و ئى ئه‌زموونيشه‌ وه‌ دامه‌زرانن په‌رله‌مان كوردستان و دامه‌زرانن يه‌كه‌م حكومه‌ت كوردستانى كووتايى هات و بڕيار دريا له‌بان بنه‌ماى فيدراڵى په‌يوه‌نديه‌يل ناونى هه‌رێم و عراق ريك بخريه‌ێد له‌ 4/ 10/ 1992 جوور گاميگ گرينگ له‌ بنيات ديموكراسى عراق، يه‌يش بيجگه‌ هه‌ڵوژاردنه‌يل يه‌ك له‌شوون يه‌ك و دوباره‌ كرياێ له‌ هه‌رێم.

 

به‌شدارى سياسى و سه‌ربازى كاراى كورد له‌ جه‌نگ ئازادكردن عراق ساڵ 2003 له‌ باوه‌ڕ بته‌و خوه‌يان بوى وه‌ ئه‌وه‌گ ئه‌دێده‌ سه‌ره‌تايگ ئه‌را بنياتناين عراق ديموكراسى وه‌ ده‌سميه‌ت ده‌وڵه‌ته‌يل جه‌هان و له‌نواى گشتيانيش ئه‌مريكا وه‌گوورى ئه‌و ستراتيجيه‌ت و پلانه‌يل ئاشكراكرياگ و شارياگ و ئه‌و هووكاره‌يله‌ ك هان ده‌وڵه‌ته‌يل دا ئه‌را خواست ئالشتكردن رژيم حوكم له‌ عراق تا بدێده‌ مايه‌ى بڵاوبوينه‌وه‌ى ديموكراسيه‌ت له‌ ناوچه‌گه‌.

 

گشت ئه‌يانه‌و كاره‌يل تريش ئاماژه‌ن ئه‌را ئه‌وه‌گ هه‌ركه‌سيگ ده‌سڵات بگرێده‌ ده‌س له‌ به‌غدا وه‌شيوه‌يگ ناديموكراسيانه‌ مامڵه‌ وه‌ل كورد ئه‌كاو هه‌وڵ خواردن مافه‌يليان ئه‌ياد له‌وه‌ر ئه‌و باوه‌ڕه‌ ك گوايا خواست كورد هه‌ڕه‌شه‌يگه‌ ئه‌را وجوود ده‌وڵه‌ت عراق، هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ دويره‌وخستن و فه‌رامووشكردن و جيگيركردن ياسايه‌يل وه‌ هساو زوورمينه‌ دوير له‌ ته‌وافق و شه‌راكه‌ت راسكانى له‌يوا له‌ كورد كرد متمانه‌ى وه‌و حكومه‌ته‌يله‌ نه‌مينێد و ئاماده‌ نه‌ون سه‌ر وه‌ ده‌وڵه‌ت عراق بوون.

 

ئى بارودوخه‌ پرسيارێگ فه‌رز ئه‌كا، ك ئايا سه‌ركردايه‌تى سياسى كوردستانى وه‌رده‌وام ئه‌دێ له‌ هه‌وڵه‌يل بنياتناين ديموكراسيه‌ت ده‌وڵه‌تيگ دگان وه‌ مافه‌يلى نه‌نه‌ێد و وه‌ رووح پيلانه‌وه‌ مامڵه‌ وه‌ليا بكا يا هانى ئه‌ياد ئه‌را خواست ئه‌نجامداين راپرسى ياسايى ك ديارى چاره‌نويس كورد بكا له‌ عراق وه‌ل ئه‌و هه‌مگه‌ روێداگ و هه‌ڵويسته‌يل ناوده‌وڵه‌تيه‌ ك پيشبينى نزيكه‌وبوين ئاڵشتكارييگ ئه‌كه‌ن له‌ خه‌ريته‌ى ناوچه‌گه‌؟

عه‌بدوڵڵا جه‌عفه‌ر كوفلى