جه‌نگ جه‌هانى دویه‌م چوین بوى؟

شفق نيوز

له‌ یه‌ك سبپته‌مبه‌ر 1939 له‌ ئۆرپاو له‌ساڵ 1945 كووتایى وه‌پى هات وه‌ شكیان یابان.

هیزه‌یل چه‌كدار له‌ هه‌فتا ده‌وڵه‌ت به‌شدارى كردن له‌ په‌لاماره‌یل ئاسمانى و ده‌یشت و ده‌ریایى. جه‌نگ جه‌هانى دویه‌م وه‌ یه‌كیگ له‌ جه‌نگه‌یل تۆتالیتارى(شمولی)دانریه‌یگ و زیاتر زه‌ره‌د كیشا له‌تاریخ ئنسانى، ك 100 ملیۆن سه‌رباز له‌تى به‌شدارى كرد، ئه‌و جه‌نگه‌ په‌ڕ ده‌وڵه‌ته‌یل فره‌یگ گرته‌وه‌و گیان فره‌یگیش له‌تى بویه‌ قوربانى ك ره‌سیه‌ نزیكه‌ى 70 ملیۆن كه‌س له‌ناونى سه‌رباز و مه‌ده‌نى.

بیگومان له‌ى جه‌نگه‌ زه‌ره‌د مه‌ردمان مه‌ده‌نى زیاتر بوى له‌گشت جه‌نگه‌یل تر له‌تاریخ، ئه‌ویش وه‌بوونه‌ى ئه‌و قه‌سفكردن فره‌ى ئاسمانیه‌ له‌بان شار و شاروچكه‌و ئاوایه‌یل ك له‌شكر بریتانى ده‌س وه‌پیكرد وه‌ل هاتن (ونستون تشرشل) ئه‌را بان ته‌خت ده‌سڵات و له‌ولایشه‌وه‌ له‌شكر نازى وه‌ هه‌مان شیوه‌ ئه‌و كاره‌ ئه‌نجامداو ئه‌وه‌ بوى مه‌ردم مه‌ده‌نى فره‌یگ له‌ هه‌ردوگلا بوینه‌ قوربانى، یه‌یش بیجگه‌ ئه‌و كوشت و كوشتاره‌ ك له‌شكر یابانى ئه‌نجامیدا ده‌رهه‌ق وه‌ ملله‌ته‌یل چینى و كۆرى، ك ئه‌ویش چیه‌ پاڵ لیست قوربانیه‌یل مه‌ده‌نى تا له‌شماره‌یان به‌رزه‌و بووگ و له‌هه‌مان وه‌خت قوربانیه‌یل سه‌ربازیش ڕه‌سیه‌ 51 ملیۆن كوشیاگ، ك ره‌سیه‌ 2% شماره‌ى مه‌ردم گشت جه‌هان ئه‌و سه‌رده‌مه‌ له‌و ماوه‌.

تویه‌نیم بویشیم ك جه‌نگ جه‌هانى دویه‌م له‌ یه‌ك سپته‌مبه‌ر 1939 ده‌س وه‌پیكرد، ك ئه‌وه‌ بوى ئه‌ڵمانیا داگیر پۆڵه‌نداو سلۆفاكیا كرد، ئنجا فره‌نساو بریتانیایش بڕیار په‌لامارداین ئه‌ڵمانیا دان. ئه‌ڵمانیا ده‌سكردن بنیاتناین ئمپراتۆریه‌ت گه‌ورایگ له‌ ئۆرپا، دى له‌ناونى كووتایى ساڵ 1939 و سه‌ره‌تاى ساڵ 1941 ئه‌ڵمانیا له‌ڕى قه‌یرى په‌لامار و ڕیككه‌فتنه‌وه‌ تویه‌نست زاڵ بووگه‌ بان زوورم به‌شه‌یل ئۆرپا. له‌ یۆنیۆى 1941 محوه‌ریگ له‌ ئۆرپاوه‌ تویه‌نست یه‌كێتى سۆڤێت داگیر بكا ك گه‌وراترین پرووسه‌ى جه‌نگى بوى له‌تاریخ. له‌ 1941یش یابان په‌لامار وڵاته‌یل یه‌كگرتگ ئه‌مریكا دا ك له‌یوا وه‌پیكرد بایگه‌ ناو مه‌یدان جه‌نگه‌وه‌. وه‌لى ئه‌و محوه‌ره‌ ده‌سكرده‌ شكه‌ست له‌ساڵ 1942 له‌شوون شكه‌ست یابان له‌چه‌ن جه‌نگیگ ده‌ریایى و شكه‌ست هیزه‌یل محوه‌ر ئۆرپى له‌ باكوور ئه‌فریقیاو ستالنگراد.

له‌ساڵ 1943 له‌شوون ئه‌وه‌ك چه‌ن شكه‌ستیگ ره‌سیه‌ ئه‌ڵمانیه‌یل له‌ ئۆرپاى خوه‌رهه‌ڵات و داگیركردن ئیتالیا له‌لایه‌ن هیزه‌یل هاوپه‌یمان و سه‌ركه‌فتن ئه‌مریكیه‌یل له‌ ئوقیانۆس ئارام، دى ئه‌و محوه‌ره‌ ده‌سكرده‌ خودكیشاننه‌وه‌ له‌گشت به‌ره‌ یا جه‌بهه‌یل جه‌نگ.

له‌ساڵ 1944 هاوپه‌یمانه‌یل ره‌سینه‌ فره‌نساو یه‌كێتى سۆڤێتیش تویه‌نست گشت ئه‌و خاكه‌یلیه‌ باریگه‌وه‌ ك ئه‌ڵمانیا داگیرى كردویگ. وه‌ى جووره‌ ئه‌و جه‌نگه‌ له‌ ئۆرپا كووتایى وه‌پیهات وه‌ زاڵبوین هیزه‌یل یه‌كێتى سۆڤێت له‌ بان به‌رلین و خود وه‌ده‌سه‌وه‌داین بى مه‌رج له‌لایه‌ن ئه‌ڵمانیاوه‌ له‌ 8 مایۆ 1945، بیجگه‌ ئه‌وه‌یش ئه‌مریكا هیز ده‌ریایى یابانى رفان و دویرگه‌یل ئه‌و وڵاته‌ كه‌فته‌ ژیر هه‌ڕه‌شه‌.