ئایا واشنتۆن ده‌خاڵه‌ت له‌ڕمانن رژیم ئه‌سه‌د ئه‌كا؟

شفق نيوز

ناوڕاس رویدا، ئه‌وه‌ ئاشكرا بوى له‌ڕاده‌رخستن وه‌رپرس و دبلۆماتكاره‌یل ئه‌مریكى ك ده‌سڵات ئۆباما هه‌ڵویستیگ یه‌كلایه‌نى له‌و گشته‌ خودنیشانداین و مه‌هانه‌یله‌ نه‌وردگه‌، به‌ڵكوو وه‌گووره‌ى به‌رژه‌وه‌ندى وڵاته‌گه‌ى مامڵه‌ وه‌ل بار ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ ئه‌كا.

وه‌رپرسه‌یل واشنتۆن وه‌تایبه‌ت وه‌رپرسه‌یل كاروه‌ڕیه‌وبه‌ر ئه‌مریكى نه‌خش گرنگ  له‌مسر داشتن وه‌ گووره‌ى ره‌سانن(اعلام) له‌ كزه‌وكردن ده‌سڵات حوسنى موباره‌ك و پشتگیریكردن هیزه‌یل ئۆپۆزسیۆن و داواكاره‌یل خاسسازى و له‌شوون ئه‌وه‌یش له‌ رمانن رژیم مسرى ك هاوپه‌یمان و پشتگیر بته‌و سیاسه‌ت ئه‌مریكى بوى له‌ناوچه‌گه‌، چوینكه‌ مسر نه‌خش گرنگ وخاسیگ داشت له‌گشت چالاكیه‌یل سیاسى له‌ناوچه‌ى خوه‌رهه‌ڵات و كشوه‌ر ئه‌فریقى.

له‌ وڵات (لیبیا)یش ئداره‌ى ئۆباما وه‌گووره‌ى ئه‌و په‌یامه‌یل سیاسیه‌ ك هه‌واڵه‌ى كرد معه‌مه‌ر قه‌زافى وه‌ ئه‌وه‌ك ده‌س ئه‌ڵگریگ له‌كارو جڵه‌و ده‌سڵات به‌یگه‌ ده‌س ئه‌نجوومه‌ن ئۆپۆزسیۆن، وه‌لى وه‌ختى تویش هه‌ڵویسته‌یل سه‌خت هات له‌لایه‌ن سه‌رۆك لیبیه‌وه‌ ك هویچ گرنگییگ نه‌یا نه‌خش ئه‌مریكى و ئۆرپى و هه‌ر وه‌رده‌وام بوى له‌بان كوشتن و له‌ناوبردن شووڕشكاره‌یل له‌ ئۆپۆزسیۆن وه‌ ماوه‌ى كه‌میگ ، ئه‌وه‌ بوى ئه‌مریكا ناچار بوى وه‌هاوكارى ئۆرپیه‌یل هاوپه‌یمانى روى بكه‌یگه‌ نه‌ته‌وه‌یل یه‌كگرتگ ئه‌را وه‌دیكردن ڕیگه‌چاره‌یگ  له‌وه‌ر خاتر ده‌رچگن له‌ى قه‌یرانه‌، ئه‌ویش وه‌گووره‌ى داناین یه‌كسانى تازه‌یگ له‌ناونى هیزه‌یل ئۆپۆزسیۆن و هیزه‌یل ده‌وڵه‌ت تا بڕیاریگ نه‌ته‌وه‌یى ده‌ربكریه‌یگ له‌بان چه‌سپانن (ڕى وه‌پینه‌داین ئاسمانى) ته‌یاره‌یل لیبى و ده‌سوه‌شانن له‌ بنگه‌و ته‌یاره‌خانه‌و سه‌ربازگایه‌یل تایبه‌ت وه‌ ته‌یاره‌و سارووخه‌یل وه‌شیاگ له‌ ده‌ریا، ك یه‌یش بویه‌ مایه‌ى كزه‌وكردن سوپاى لیبى وه‌گشت شیوه‌یلى ك له‌ئه‌نجام سه‌نگ ته‌رازوى وه‌لاى ئۆپۆزسیۆنا شكیاوه‌ ئه‌را ئازادكردن ئه‌و شارو ناوچه‌یله‌ ك تواناى خوه‌ى له‌ده‌سدا له‌بانیان وه‌رجه‌ ماوه‌یگ .

تائیسه‌یش هه‌ڵویست ئه‌مریكى له‌ (یه‌مه‌ن)یش ئاشكرا نیه‌ له‌وه‌رانوه‌ر ده‌سڵات عه‌لى عه‌بدوڵڵا ساڵح و مه‌هانه‌داره‌یل، چوینكه‌ واشنتۆن له‌وه‌ ترسیه‌یگ نه‌ك گرووپه‌یل ئسلامى ك په‌یوه‌سن وه‌ ریكخریاگ قاعیده‌ى تیرۆرستى بانه‌ ده‌سڵات و هه‌ڕه‌شه‌ له‌ به‌رژوه‌ندى ئه‌مریكا بكه‌ن له‌ناوچه‌گه‌. هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش ئه‌مریكاو هاوپه‌یمانه‌یلى هویچ هه‌ڵویستیگ راسه‌قینه‌ له‌و رویداگه‌یل یه‌مه‌نه‌ نه‌وردنه‌.

له‌(به‌حره‌ین)یش هه‌ڵویست ئه‌مریكى هاوكار و پشتگیر ده‌سڵات به‌حره‌ینى بوى دژ هیزه‌یل ئۆپۆزسیون ك تواس رژیم مه‌نامه‌ بڕمنیگ  ئه‌گه‌ر ده‌خاڵه‌تكردن چینایه‌تى ده‌وڵه‌ته‌یل ئه‌نجوومه‌ن هاوكارى كه‌نداو یا خه‌لیجى نه‌ویاتاگ وه‌ گووره‌ى ئه‌و هیزه‌یله‌ ك وه‌پیان وتیان قه‌ڵغان جزیره‌و له‌بان ده‌سپیشخه‌رى ئه‌مریكى هاتنه‌ ناو به‌حره‌ینه‌وه‌.

پشتگیرى و هه‌ڵویست ئه‌مریكى ئه‌را ده‌سڵات به‌حره‌ینى له‌وه‌ر دو هووكار سه‌ره‌كى بوى: یه‌كه‌میان زوورم هیز ئۆپۆزسیۆن سه‌ر وه‌ مه‌زه‌و شیعه‌ بوین و ئه‌گه‌ر ئه‌و هیزه‌یله‌ بتویه‌نستان رژیمه‌گه‌ بڕمانیان و بڕه‌سیاتانه‌ ده‌سڵات وه‌ گووره‌ى میكانیزم دیموكراسى، ئه‌وه‌ بیگومان وه‌باوه‌ڕ ئه‌مریكا رژیم تازه‌ى به‌حره‌ینى بویاگه‌ پشتگیر ئیران وه‌ ئه‌وه‌ك هیزه‌یل شیعه‌ى به‌حره‌ینى له‌ ته‌هرانه‌وه‌ نزیكن و بوونه‌ هاوكار یه‌كترى. هووكار دویه‌مش: وه‌ باوه‌ڕ ئداره‌ى ئۆباما، گوایا بار تازه‌ له‌ به‌حره‌ین كاریگه‌رى خراویگ دیریگ له‌بان بار ده‌وڵه‌ته‌یل تر كه‌نداو جویر سعودیه‌و ئیمارات و كوه‌یت و عه‌مان ك كه‌فتنه‌سه‌ ژیر ده‌سڵات رژیمه‌یل باو(ته‌قلیدى) وه‌ دریژایى ده‌یه‌ها ساڵ و ملله‌ته‌یلیان وه‌ده‌س نه‌وین ئازادى خودى و گشتیه‌وه‌ ناڵنن، ئه‌یه‌ بیجگه‌ مه‌سه‌له‌ى گه‌ناته‌كارى و دوچه‌وه‌كى ره‌گه‌زى و جیاوازى گه‌ورایگ له‌ناونى خیزانه‌یل پاشایه‌تى و داروده‌سه‌یان و شماره‌ى فره‌یگ له‌ هاووڵاتیه‌یل له‌وانه‌ك له‌ژیر خه‌ت فه‌قیرى ژیه‌ن وه‌ گووره‌ى په‌یمانه‌ى ئابوورى جه‌هانى. ئنجا وه‌گووره‌ى باوه‌ته‌گه‌ تویه‌نیم بویشیم هه‌ڵویست ئه‌مریكى تیه‌یگه‌ ده‌سمان له‌ دید ئه‌و خودنیشانداین و مه‌هانه‌یله‌ ك وه‌ى دویاخره‌ رویدا له‌چه‌ن ده‌وڵه‌تیگ ، ك ئه‌ویش هه‌ڵویستیگ  یه‌كگرتگى نیه‌.

هه‌ڵویست واشنتۆن له‌باوه‌ت رویداگه‌یل سووریاو ئه‌وه‌ك له‌بان خاكه‌گه‌ى رویده‌یگ  له‌ورا، ئیمه‌ قسه‌یل ته‌ماوى و دژ به‌رژه‌وه‌ندیه‌یل ئه‌مریكى له‌ناوچه‌گه‌ ژنه‌فین، له‌لایگه‌وه‌ ئه‌وه‌سه‌ واشنتۆن داوا له‌ رژیم به‌شار ئه‌سه‌د ئه‌كا دگان وه‌خوه‌یانا بگرن و هیز و تون و تیژى نارنه‌ كار ئه‌را روى وه‌ڕوى بوینه‌وه‌ى مه‌ردم قین له‌دڵ و تا ئیسه‌یش ئه‌و جووره‌ هه‌ڵویسته‌ نیشان نه‌یاگه‌ جویر ئه‌وه‌ك له‌وه‌رانوه‌ر رژیم لیبى داشته‌ى. وه‌ل ئه‌وه‌یشا هیلارى كلینتۆن وه‌زیر خارجیه‌ى ئه‌مریكا له‌ دیمانه‌یگ ته‌له‌فزیۆنى ئاشكراى ئه‌وه‌ كرد ك واشنتۆن وه‌و جووره‌ ده‌خاڵه‌ت وه‌ كاروبار سووریا ناكا جویر ئه‌وه‌ك له‌ لیبیا كرده‌ى، دویاى ئه‌وه‌یش وت: گشت راپه‌ڕینیگ  له‌ هه‌ر ده‌وڵه‌تیگ عه‌ره‌بى تایبه‌تمه‌ندى خوه‌ى دیریگ  و له‌هه‌مان وه‌خت وڵاته‌گه‌ى دویره‌و خست له‌دخاڵه‌تكردن له‌ به‌رژه‌وه‌ندى ئۆپۆزسیۆن.

وه‌گووره‌ى خوه‌ندنه‌وه‌ى جوان و هویردیگ  ئه‌را ئه‌و ڕاده‌رخستن و قسه‌یله‌، ئه‌وه‌ ئه‌ڕامان ده‌ركه‌فیگ ك حكوومه‌ت ئه‌مریكى هویچ وه‌ختى وه‌ یه‌كجارى حاشا له‌ دخاڵه‌تكردن خوه‌ى ناكا له‌ ڕویداگه‌یل سووریاو له‌هه‌مان وه‌ختیش ئاشكراى ئه‌وه‌یش كرد  ك گشت ڕیه‌یلیگ وازه‌ له‌وه‌رده‌مى.

ئنجا وه‌و قسه‌ى دویرخستن ده‌خاڵه‌ت وڵاته‌گه‌یه‌ جویر ئه‌وه‌ك له‌لیبیا ڕویدا، ماناى ئه‌وه‌ نیه‌ هه‌رگز ده‌خاڵه‌ت ناكا، وه‌لى وه‌جووریگ ده‌خاڵه‌ت ئه‌كا نه‌ك وه‌و شیوه‌ ك له‌ لیبیا رویدا، وه‌ل ئه‌وه‌یشا چه‌ودیره‌یل سیاسى و شاره‌زایه‌یل سه‌ربازى باوه‌ڕیان له‌یواسه‌ ك واشنتۆن له‌ كووتایى ناچار بووگ راسه‌وخۆ ده‌خاڵه‌ت بكا ئه‌را رمانن رژیم ئه‌سه‌د له‌ سووریا، ئه‌ویش وه‌ ئه‌وه‌ك ئه‌و رژیمه‌ پشتگیرى هه‌ڵویست ئیرانى و گرووپه‌یل تونڕه‌و ئسلامى ئه‌كا له‌ لوبنان و فلستین ك بویه‌سه‌ گرفت سه‌ره‌كى له‌وه‌رده‌م چاره‌سه‌ر كیشه‌ى فلستینى و كیشمه‌كیش عه‌ره‌بى ئسرائیلى و كیشه‌یل تر بى چاره‌سه‌ر له‌ناوچه‌ى خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس.

 

ن: جواد كازم