دیدگاى نزم ئه‌را ژن میدیاكار

شفق نيوز

ڕووژنامه‌نویسى و میدیا كار كه‌ن، هه‌رچه‌نى ك ژن به‌شیگ گرنگه‌ له‌ مه‌یدان كاره‌یل خوه‌ى. وه‌لى هیمان پیاو میدیاكار وه‌و چه‌وه‌ نووڕیده‌پى ك (مایه‌یگه‌) و ئه‌وه‌یشه‌ له‌ هویره‌و به‌ید ك ژن وه‌رجله‌ له‌ گشت چشتیگ ئاده‌میزادیگه‌ و گشت ئه‌و هه‌قه‌یله‌ دیرید ك پیاو دیریده‌یان له‌ى مه‌یدانه‌...و مه‌سه‌له‌ى پشتگووشخستن و له‌ په‌راوێزخستن یا تهمیش كردنى و ئه‌و دڵڕه‌نجیانه‌ ك تویشى تیه‌ید، نیه‌یلیده‌ى پایه‌ى سروشتى یا ته‌بیعى خوه‌ى له‌ى مه‌یدان گرنگه‌ وه‌ربگرى.

وه‌ى جووره‌ دوینیمن ك ماف ژنه‌یل میدیاكار له‌ عیراق وه‌شیوه‌یگ گشتى له‌ لایه‌ن پیاوه‌یله‌و خوریایه‌ و وه‌دیدگایگ نزمه‌و ته‌ماشاى كریه‌ید، چوینكه‌ شیوه‌ى ڕه‌فتار پیاو وه‌ل ژنا گوزارش له‌ زووانحاڵ ئه‌و واقعه‌ كه‌ید ك ئویشید ژن هه‌وه‌جه‌ى ها وه‌ كوومه‌ك و ده‌سمیه‌تداین و تواناى ئه‌وه‌ نه‌یرید ك بڕیاره‌یل چاره‌نویسساز وه‌ربگرید، چوینكه‌ خاڵ ده‌سپیشخه‌رى یا مبادره‌ نه‌یرید له‌ وه‌خت كاردانه‌وه‌ یا ردفعل هه‌ر ڕویداییگ، و ده‌رچوینى له‌ ماڵ وه‌شیوه‌ى سه‌ره‌كى له‌وه‌ر كه‌مده‌سیه‌ له‌ لایه‌ن دارایى، نه‌ك له‌ ئاكام ده‌رككردن وه‌ گرنگى كاركردن له‌ ژیان.

ئه‌وه‌یشه‌ ئاشكرایه‌ ك كاركردن ژن له‌ هه‌ر مه‌یدانیگ له‌ تاكه‌ لایه‌نیگ مه‌ینه‌تى دیرى؛ ئه‌ویش دیدگاى كوومه‌ڵگایه‌ ئه‌راى، ك هیلیده‌ى له‌ زوورانیگ وه‌رده‌وام بژیه‌ید له‌ خاتر ڕه‌سین وه‌ خواسته‌گانى. وه‌لى ژن میدیاكار بیجگه‌ مه‌ینه‌تیه‌گه‌ى خوه‌ى؛ بایه‌سه‌ خه‌م و مه‌ینه‌ت هه‌رچى ژنه‌ بخوه‌ید و وه‌ل ئه‌وه‌یشه‌و بایه‌سه‌ وه‌رده‌وامى بیه‌یده‌ كاروان خوه‌ى. له‌یرا بایه‌ته‌ ڕووشنایى بخه‌یمنه‌ بان بارووه‌زع ژن له‌ مه‌یدان ڕووژنامه‌نویسى و میدیا ك هه‌وه‌جه‌ى ها هه‌ڵسیان و ڕاپه‌ڕین ڕاسكانییگ، چوینكه‌ دابونه‌ریته‌یل كوومه‌ڵایه‌تى ك چه‌مك یا مفهومه‌گانمان پابه‌ندى بوینه‌ له‌ باوه‌ت كاركردن ژن؛ هیلید ژیانى پڕ بوود له‌ ته‌حه‌داكردن و سه‌ختى؛ و یه‌یشه‌ هیلیده‌ى هه‌میشه‌ له‌ زوورانیگ وه‌رده‌وام بژیه‌ید له‌خاتر چه‌سپانن وجوود خوه‌ى و وه‌ى جووره‌یشه‌ نیه‌یلیده‌ى وه‌ره‌و سه‌ركه‌فتن ڕاسه‌قینه‌ پیشبكه‌فید.

ئه‌و لایه‌نگرى یا (تحیز) گه‌ورا ك پیاو دیریده‌ى ئه‌را هاوڕه‌گه‌زه‌یل خوه‌ى؛ نیه‌یلیده‌ى ده‌رفه‌ت بیه‌یده‌ ژن تا نه‌خش وده‌ور سروشتى خوه‌ى بوینید له‌ى مه‌یدانه‌ (وه‌تایبه‌تى پیاو ڕووژهه‌ڵاتى). وه‌ى جووره‌یشه‌ ته‌ماشاكه‌ید ك ژن میدیاكار ناهمیكریایه‌ له‌ پۆسته‌یل گرنگ جوور ئه‌وه‌ ك بووده‌ سه‌رنویسه‌ر یا به‌ڕێوه‌به‌ر ده‌زگایگ ڕه‌سانن، و له‌هه‌مان وه‌ختیش له‌ لایه‌ن كوومه‌ڵایه‌تییشه‌و وه‌پى قه‌بوول نیه‌كریه‌ید له‌وه‌ر ئه‌و پیشه‌ ك كار له‌تى كه‌ید.

له‌بان ئى بنه‌ڕه‌ته‌ ك باسى كردیمن، ئیمه‌ بایه‌ته‌ ته‌حه‌داى ئى واقع نه‌رێنى یا سلبیه‌ بكه‌یمن و هه‌ڵسیه‌یمن وه‌ شووڕشیگ له‌ سه‌ر بنه‌ماى كار و كاردانه‌وه‌ دژ وه‌و هویره‌یل و ئه‌و هه‌ڵوێسته‌یله‌ ك گرووپه‌یل نێرانه‌ (پیاوانه‌) چه‌سپاننه‌سه‌ى له‌ ناو كووكه‌ڵگا، تاگه‌ر ئیمه‌یش بتویه‌نیمن بویمنه‌ سه‌ركرده‌ له‌ ئاڵشتكردن ئه‌و واقعه‌ ك چه‌سپیاسه‌ ملمانا له‌ گشت مه‌یدانه‌یل (چ كوومه‌ڵایه‌تى بوود یا سیاسى یا ئابوورى).

ئنجا ئه‌را خاتر دامه‌زرانن بنه‌ڕه‌ت بته‌ویگ ئه‌را گۆڕانن واقع ژنه‌یل میدیاكار وه‌شیوه‌یگ گشتى بایه‌ته‌ له‌ نك هه‌ره‌مه‌گه‌وه‌ ده‌س وه‌پى بكه‌یمن ك ژن میدیاكاره‌؛ چوینكه‌ داشتن ژنه‌یلیگ له‌ى بوار یا مه‌یدان كارا و هه‌ستیاره‌ هیلیده‌ى بكه‌فیده‌ وه‌رچه‌و كوومه‌ڵگا و هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش ئه‌گه‌ر وه‌شیوه‌یگ سلبى خوه‌ى نیشاندا، ئاكامه‌گه‌ى وه‌ دوقات شكیه‌یده‌ مل هاوڕه‌گه‌زه‌یلى.