هه‌رێم كوردستان له‌ناونى دانايى سه‌رۆك بازرانى و پلانه‌يل قاسم سوله‌يمانى

د. سامان سۆرانى

شه‌فه‌ق نيوز/ ئه‌وه‌گ له‌ كه‌ركوك كوردستانى روێدا پلانيگ بوى لايه‌نه‌يليگ له‌ سه‌ركردايه‌تى عراقى جيوه‌جيى كردن ك ساڵه‌يليگه‌ هانه‌ ژير فه‌رمان قاسم سوله‌يمانى و جيوه‌جيكارن ئه‌را فه‌رمانه‌يل حه‌شد شه‌عبى سه‌ر وه‌ ولايه‌ت فه‌قيه  وه‌ ئامانج ئاڵشتكردن عراق ئه‌را دوڵه‌تيگ ئليينى تايفى و شكانن ئيراده‌ى ملله‌ت كوردستان دوياى ئاشكراكردن ئاكامه‌يل راپرسێ وه‌خاتر سه‌روه‌خوه‌يى ك هاوشيوه‌ى ته‌سونامى جيوسياسى بوى و برياريگ گرينگ مێژوويى له‌ ره‌ته‌وكردن پلانه‌يل ئيرانى له‌ ناوچه‌گه‌، ئه‌و پلانه‌يله‌ ك له‌ ساڵه‌يل گوه‌زه‌يشته‌ وه‌ راسى جيوه‌جى كريان وه‌ ده‌سميه‌ت نورى مالكى ك هاوپه‌يمان ستراتيجيه‌ ئه‌را سياسه‌ت ئيران ك جى داخه‌ هه‌ر يه‌ك له‌ داعش و ئه‌لقاعيده‌ له‌لى هاته‌ به‌رهه‌م وه‌ ئامانج جياكردنه‌وه‌ى عراق.

 

به‌ڵێ كه‌ركوك وه‌ نه‌خشه‌ێ قاسم سوله‌يمانى ده‌س گيريا بانى ك سه‌رپه‌رشى گرووپه‌يليگ له‌ ميليشيايه‌يل چه‌كدار ئايينى مه‌رز بڕ ئه‌كا له‌بان بنه‌ماى فكر سيستم ناوده‌وڵه‌تى وه‌ چه‌واشه‌ى فكر ده‌وڵه‌تى وه‌رده‌وام له‌ سه‌ده‌ى بيس و يه‌ك. هه‌ر وه‌و خاريشه‌ بڕياريگ ته‌كلايه‌نى له‌لايه‌ن كه‌سه‌يليگ سه‌ر وه‌ لايه‌نيگ سياسى له‌ كوردستان بويه‌ هووكار خوه‌يشكيشانه‌وه‌ى پێشمه‌رگه‌ و يه‌يش بويه‌ هووكار قه‌بولكردن وه‌ كيشاننه‌وه‌ ئه‌را خه‌ت ته‌ماس و ميكانيزم بڵاوبوينه‌وه‌ى هيزه‌يل ناوه‌ندى و هيزه‌يل هه‌رێم ك له‌ناونى به‌غدا و هه‌ولێر ريككه‌فتن له‌بانى كرياوێد وه‌رجه‌ كرده‌وه‌يل ئازادكردن موسڵ له‌ ١٧-١٠ -٢٠١٧.

 

كه‌ركوك له‌ ساڵ 2005 تائيسه‌ وه‌ بوونه‌ێ جوگرافيا و ديموگرافياو سامان و مێژووه‌ كوردسانيه‌گه‌ێ وه‌بى هه‌ڵوژاردن مه‌ند و مادده‌ى 140 له‌ ده‌ستوور له‌تى جيوه‌جى نه‌كريا ئه‌را چاره‌سه‌ر كيشه‌گه‌ێ و نه‌هيشتن ناكووكى له‌بانى، ئمجا دوياى خوه‌يكيشانه‌وه‌ى هيزه‌يل ئه‌مريكييش له‌تى له‌ساڵ 2011 ئشاره‌ێ سه‌وز و كه‌سه‌يل تر سه‌ر وه‌ ولايه‌ت فه‌قيه ده‌مگرت ئه‌را وه‌ئامانجگرتن كه‌ركوك و ئابڵوقه‌داين كوردستان و دروسكردن قه‌يرانه‌يل يه‌ك له‌شوون يه‌ك له‌تى، وه‌لێ ئازايه‌تى سه‌ركردايه‌تى كورد و دانايى سه‌رۆك بارزانى شكه‌ست وه‌و پلانه‌يله‌ هاورد له‌ به‌رژه‌وه‌ندى وسانن ئاژاوه‌و بڵاوكردنه‌وه‌ى سه‌قامگيرى له‌تى.

 

ئامانج يه‌كه‌م و دويا ئامانج سه‌رۆك مه‌سعود بارزانى له‌وه‌ر مقه‌يه‌تيكردن له‌ ده‌سكه‌فته‌يل هه‌رێم و ئاسايش و سه‌قامگيريه‌گه‌ێ بوى، چوينكه‌ ئاشكراسه‌و ئه‌را فيشتر له‌ جاريگيش ئاماژه‌ وه‌پى كرياگه‌ ك حه‌شد شه‌عبى بيجگه‌ ديارده‌يگ خه‌ته‌رناك جوور ديارده‌ى داعش ترۆريستى چشتيگ تر نيه‌ ك ئمڕوو هه‌ڕه‌شه‌ له‌ هه‌رێم كوردستان ئه‌كا. دياريشه‌ ك وه‌رده‌وامى حه‌شد شه‌عبى وه‌ شيوه‌ى پاسه‌وان شووڕش ئيرانى خوه‌ى له‌ پرووژه‌ى سه‌ر وه‌ ولايه‌ت فه‌قيه ديه‌سه‌و وه‌ شيوه‌يگ گه‌وراتر و ده‌سڵات كۆمار ئسلامى دريژتره‌و ئه‌كا له‌بان ده‌وڵه‌ت عراقى و توانايه‌يل وه‌شيوه‌يگ فراوانتر و خسته‌سه‌ێ بان مه‌حه‌ك.

 

كاره‌يل مالكى و داروده‌سه‌گه‌ێ له‌ دژايه‌تى هاوپه‌يمان كوردستانى و ده‌سدريژى وه‌رده‌وام ئه‌را بان ده‌ستوور و شيوانن ريككه‌فتنه‌يل و لێدوان و هه‌ڕه‌شه‌يل ئاگرين دژ ملله‌ت كوردستان و پاشيلكردن مافه‌يليان له‌ بودجه‌ێ گشتى و ده‌رخستن هيز حه‌شد شه‌عبى له‌ عراق، گشت ئه‌يانه‌ له‌يوا كرد سه‌ركرده‌يل هه‌رێم و مه‌ردم كوردستان روێ له‌ راپرسێ بكه‌ن جوور چاره‌سه‌ريگ ئه‌را مقه‌يه‌تيكردن خوه‌يان له‌ ئاكام كرده‌وه‌يل ناڕه‌حه‌تانه‌ێ قاسم سوله‌يمانى و سياسه‌ته‌يل ئيران له‌ ناوچه‌گه‌.

 

ئمڕوو دوينيم ك كار خواستيگه‌ هه‌وڵ جددێ بدريه‌ێد وه‌ل هيزه‌يل ناوچه‌يى و هه‌رێمى و ناوده‌وڵه‌تى وه‌ چه‌واشه‌ى فكر ئيرانى ئه‌را بنياتناين هاوپه‌يمانێتييگ چاره‌سه‌ر ديارده‌ى ميلشيايه‌يل بكيه‌ێد ك دريژه‌و بويه‌ له‌ ته‌هران تا به‌يروت، هاوپه‌يمانێتييگ جواو سياسه‌ت فراوانكارانه‌ێ ئيران له‌ عراق و ناوچه‌گه‌ بيه‌ێده‌و.

 

له‌وه‌ر زه‌مانه‌ت و ئاسايش و سه‌قامگيرييش له‌ ناوچه‌گه‌، بايه‌سه‌ له‌بان كۆمه‌ڵگاى ناوده‌وڵه‌تى حورمه‌ت راى ملله‌ت كوردستان بگرێد و پشتگيرى كاراكردن ده‌ستوور عراقى بكا ك چه‌نه‌ها جار چه‌واشه‌ كريا له‌ئاكام فشار له‌بان ئه‌و هيزه‌يل كارا ك باوه‌ڕ وه‌ ئه‌زموون ديموكراسى ديرن له‌ عراق له‌وه‌ر چويچانن ميليشيايه‌يل حه‌شد شه‌عبى ناده‌ستوورى و شكه‌ستهاوردن وه‌ پرووژه‌ى تايفى و جياكارى و لاوردن ده‌سڵات ئيران له‌بان عراق و وجوودى له‌ عراق و رينماييداين وه‌ هه‌رێم و به‌غدا ئه‌را دانيشتن له‌بان مێز گفتگوو وه‌خاتر ره‌سين وه‌ چاره‌سه‌ر سياسى ئاشتيانه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندى هه‌ردوگلا.

 

دى وه‌كارهاوردن عراق له‌لايه‌ن ئيرانه‌ به‌سه‌ جوور وه‌سيله‌يگ فشار له‌ دانيشتن وه‌ل وڵاته‌يل يه‌كگرتگ له‌بان كيشه‌يل ئه‌تۆمى و نفوز هه‌رێمى، بايه‌سه‌ له‌بان هيزه‌يل سياسى له‌ به‌غدا ك باوه‌ڕ وه‌ چاره‌سه‌ر ئاشتيانه‌ ديرن ئه‌را ناكوكيه‌يل و كيشه‌يل ناونى به‌غدا و هه‌ولێر دڵنيا بوون له‌وه‌گ سه‌ركردايه‌تى سياسى له‌ كوردستان كار له‌بان مقه‌يه‌تيكردن له‌ ئاسايش و سه‌قامگيرى كوردستان و ناوچه‌گه‌ ئه‌كا، كوردستان باوه‌ڕ وه‌ بنياتناين په‌يوه‌ندى خوه‌ێ ديرێد له‌بان بنه‌ماى به‌رژه‌وه‌نديه‌يل هاوبه‌ش و خوازياره‌ مه‌ردمه‌گه‌ێ رۆڵ كاراو خاسيگ داشتوون له‌ دروسكردن ئاشتى و وسانن فكر تايفى و ترۆر.

 

ئمجا له‌وه‌ر سه‌رخستن ژيان ئاشتيانه‌ بايه‌سه‌ گفتگوو له‌ناونى به‌غدا و هه‌ولێر ده‌س وه‌پى بكا ئه‌را تاوتوێكردن گشت خاڵه‌يل چاره‌سه‌ر نه‌كرياێ و لاوردن گشت كيشه‌و ناكوكيه‌يل و په‌ياكردن چاره‌سه‌ره‌يل كردوه‌يى نه‌فدار و هاوبه‌ش له‌وه‌ر مقه‌يه‌تيكردن له‌ ئاشتى و ئاسايش و دابينكردن ده‌رفه‌ت ئابوورى و بايه‌سه‌ په‌يوه‌ندى له‌بان بنه‌ماى له‌يه‌كڕه‌سينه‌وه‌و متمانه‌ێ دولايه‌نى په‌يا بدێ وه‌ شيوه‌يگ خزمه‌ت وه‌ هه‌ردوگلا بڕه‌سنێد، ئمجا ئه‌گه‌ر دامه‌زرانن واقع و به‌شدارى له‌ ئداره‌ێ جه‌هانيش گرينگه‌و مه‌رج توانا له‌بان دهێنان و ئاڵشتگه‌رێ ديرێد وه‌ دروسكردن واقع و به‌رهه‌مهاوردن راسيه‌يل، ئه‌وه‌ گفتگوويش هه‌وه‌جه‌دارتره‌ له‌وه‌گ ملله‌ت كوردستان و عراق هه‌وه‌جه‌ وه‌پى ديرن تا وه‌لاى كه‌مه‌و وه‌رگه‌ێ خه‌رجه‌يل ژيان سياسى و كۆمه‌ڵايه‌تى بگرن وه‌ شيوه‌يگ ماقوڵانه‌ يا قه‌يولكرياێ.

 

له‌ كووتاييش: ئيمه‌ دژ جه‌نگيم جوور وه‌سيله‌يگ له‌ وه‌سيله‌يل سياسه‌ت نه‌ته‌وه‌يى يا تايفى، ئه‌ويش له‌وه‌ر ئه‌وه‌گ په‌يوه‌نديه‌يل ئاشتيانه‌و به‌ن دووسايه‌تى ناونى ملله‌ته‌يل وه‌رده‌وام بدێ و بيگومان هيز ملله‌ت كوردستان خوه‌يگر و يه‌كڕزيه‌گه‌ێ ره‌سنێده‌ێ مافه‌يل ره‌واێ.

د. سامان سۆرانى