فه‌يليه‌يل له‌ناونی پشتگووشخستن نه‌ته‌وه‌يی و په‌لامار تايفی

شفق نيوز

هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ دوينيم چه‌واشه‌كارييگ هه‌س له‌و قسه‌يله‌، چوينكه‌ له‌ سه‌ره‌تای شووڕش ئه‌يلوول و ده‌سوه‌پيكردن جمشت ئازاديخواز كورد قوناغ سه‌ختيگ له‌ وجوود بوی، ك وه‌ل ئه‌وه‌يشا ئه‌تويه‌نيم بويشيم سه‌رده‌م ته‌ڵايی بوی ئه‌را فه‌يليه‌يل له‌ناونی رووڵه‌يل كورد و قوناغيگ ره‌سين سياسی و كوومه‌لايه‌تی بوی ئه‌رايان له‌ سه‌ره‌تای دامه‌زرانن عراق تازه‌، ئه‌ويش وه‌ ئه‌وه‌ك له‌ چوارچيوه‌ی بنه‌ڕه‌تی و سه‌ركردايه‌تی حزبه‌يل پيشكه‌فتگخواز و چه‌پ بوين.

وه‌ختيگيش له‌ ديد نه‌ته‌وه‌ييه‌و نوڕيمنه‌ شووڕش ئه‌يلوول و رويداگه‌يل دويای ئه‌و شووڕشه‌ ئه‌وه‌ ده‌ركه‌فيد ك له‌ پاكترين قوناغه‌يل مێژوو كورد بوی وه‌ل ئه‌و بار جه‌نگه‌ ك له‌تی ژيا وه‌ چاواشه‌ی باقی ملله‌ته‌يل تر، يه‌يش له‌وه‌ر دو هووكار، يه‌كه‌ميان له‌وه‌ر وجوود نه‌مر مه‌لا مسته‌فای بارزانی و دويه‌ميش به‌رژه‌وه‌ندی خودی له‌لای لايه‌نگره‌يل سه‌ركرده‌ نه‌وی.

له‌ جه‌نگه‌يليش جوور ئه‌وه‌ك ئويشن فريه‌جار خواست و هه‌وه‌جه‌يليگ ری ناچاری ئه‌گرنه‌ وه‌ر، وه‌لی ئه‌وان هوچ وه‌ختيگ ئی ريه‌ نه‌گرتنه‌ وه‌ر و ئيمه‌يش له‌ی رويه‌و ئه‌تويه‌نيم بويشيم ئه‌و سه‌رده‌مه‌ له‌ پاكترين و خاسترين قوناغه‌يل كورد بوی و له‌ی ديديشه‌و له‌باوه‌ت شووڕش ئه‌يلووليشه‌ جاريگتر ئه‌و قوتاغه‌ دوباره‌وه‌ نادێ له‌وه‌ر وجوود ريژه‌و شماره‌ی مه‌ردم گشت به‌شه‌يل كوردستان گه‌ورا له‌تی و هه‌قيش بايه‌سه‌ بويشيه‌يد و ته‌نانه‌ت دوشمنه‌يلمانيش دگان وه‌و يه‌كڕزی و يه‌كگرتنمانه‌ نان له‌و وه‌خته‌يله‌، وه‌لی ئيمه‌ ئمڕوو وه‌گشت شيوازيگ هه‌وڵ ئه‌وه‌ ئه‌يه‌يم ئه‌و راسيه‌يله‌ له‌ی نه‌وه‌و نه‌وه‌يل ئاينده‌ بشاريمه‌و، ئمجا ئايا ئی شاردنه‌وه‌و باس نه‌كردنه‌ ده‌س كی ها پشتی و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كييه‌؟ له‌ هه‌مان وه‌خت ئه‌زموونيش ديريم له‌ بوار خه‌بات مه‌ده‌نی و چه‌كداری سه‌ربازی، ك له‌يرا بايه‌سه‌ بپرسيم ئايا ئه‌وسا چوين تويه‌نستيايم مه‌رز ئه‌را تونڕه‌وی مه‌زه‌وی و ئايينی و تايفی و هووزايه‌تی و ناوچه‌يی دابنه‌يم وه‌ چه‌واشه‌ی ئمڕوو ك گشت ئی ديارده‌يله‌ فريه‌ ره‌واج بويه‌ له‌ناو كومه‌ڵگای كورده‌واری.

له‌يرا ئه‌خوازيم ئاماژه‌ وه‌ ئه‌وه‌ بكه‌يم ك له‌ سه‌رده‌م خه‌بات تويه‌نستيم گشت ئه‌و خراويه‌يله‌ بخه‌يمنه‌ كنار، ئيمه‌ ئيسه‌ له‌ سه‌رده‌م سيستم دام و ده‌زگاو برياره‌يل فريه‌ هاتيمنه‌سه‌ دوياو فيشتر ده‌س گرتيمه‌سه‌ ئه‌و ديارده‌يل خراوه‌، ك ئی مه‌سه‌له‌يشه‌ حاڵ حازر وجوود ديريد و كه‌س ناتويه‌نيد بشاريده‌وه‌ی و له‌وه‌يش خراوتر كه‌سه‌يليگ ك نه‌خش داشتوون له‌ كه‌مه‌وكردن ئی ديارده‌يله‌ بويه‌نه‌سه‌ به‌شيگ له‌لی ك هه‌رچه‌نی بويشيم ك شكه‌ست شوورش ئه‌يلووليش له‌ ساڵ ١٩٧٥ له‌ خه‌رج ناسنامه‌ی كورد كه‌مه‌و كرد، وه‌لی دوينيم ك له‌ هه‌مان وه‌خت به‌شيگ بوی له‌ بڵاوبوين ئه‌و ديارده‌يل خراوه‌ و له‌ به‌شداری گشتی خه‌بات چينه‌يل جوور فه‌يليه‌يل و مه‌ردمان تر كه‌مه‌و كرديادو بويه‌ هووكار بريان وه‌رده‌واميگ ئه‌را رووژگاره‌يليگ و هه‌ميش كيشه‌يل تر له‌بان ئاست خه‌بات و له‌وانه‌يش سه‌رهه‌ڵداين حزبه‌يل تازه‌ ك دگانناين وه‌ حزبه‌يل تر له‌ ئايدۆلۆجيه‌تی نه‌وی و له‌وانه‌يش ريڕه‌و شووڕش ئه‌يلوول ك سه‌ركردايه‌تی جوور بنگه‌يل ئه‌را ده‌سوه‌پيكردن پشت وه‌پی به‌سا دوير له‌ به‌رژه‌وه‌ندی وه‌رته‌نگ چينايه‌تی.

له‌ مێژوو ئنسانييش قوناغه‌يليگ هه‌ن نايه‌نه‌ دوياوه‌و قوناغه‌يليگيش هه‌ن قابل وه‌و چشته‌ ناكاو كيشه‌يل سياسی له‌و كاره‌يل ئاماده‌سه‌ ك وه‌ دوياوه‌خاوردن ئه‌و مه‌سه‌له‌يله‌و هه‌نای ته‌ماشای لاپه‌ڕه‌ی كاره‌يل سياسيمان ئه‌كه‌يم، دوينيم له‌ خانه‌ی دوباره‌بوينه‌وه‌ وجوود ديريم، ك موڵكێگ نيه‌ له‌وه‌خته‌يليگ ك ئيمه‌ له‌تی وه‌ كزی كرديم و له‌ شوون ئه‌وه‌يش كزتر و كاريگه‌ری كه‌متر، گرينگتر له‌وه‌ ئه‌را ئيمه‌ ئه‌وه‌سه‌ ك جموجويل وه‌ره‌و ته‌وه‌ر نه‌ته‌وه‌يی له‌ تونی و سه‌ختی چه‌واشه‌كاره‌يل فيشتره‌و ئه‌كا ئه‌را قه‌يه‌غه‌كردنمان له‌ وه‌ديهاوردن ئامانجه‌يلمان و فيشتريش له‌وه‌ ئه‌وه‌سه‌ ك ئه‌وانه‌ هه‌ڵه‌په‌ڵه‌ له‌ كووتاييهاوردن كاروانه‌يلمان ئه‌كه‌ن وه‌ره‌و ئه‌و لايه‌نه‌و ئه‌گه‌ريش ته‌ماشای سياسه‌ت بارزانی نه‌مر بكه‌يم دقه‌ت له‌بان كه‌مه‌وكردن باجداين ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌يی كرد و كار له‌بان زيايكردن خه‌رج ئی له‌ مه‌سه‌له‌ له‌ دوشمنه‌يلی كردياد.

له‌ هويرمان ناچێد ك پرووژه‌ی نه‌ته‌وه‌يی به‌ر دريژماوه‌يگه‌ بيجگه‌ هه‌وه‌جه‌ ئه‌را برياره‌يليگ ك زه‌مانه‌ت له‌تی بدێ و دانه‌وڕيه‌يد له‌بان ئاست دابينكردن ماف پيكهاته‌يل ملله‌ت و چه‌سپاننی له‌ كه‌ش سياسی و يه‌يش ئه‌كه‌فيده‌ مل ئه‌وانه‌ك باوه‌ڕ وه‌ كيشه‌ی كورد ديرن، ك ئی مافيشه‌ گوم كرياگه‌ له‌ ئاكام ئه‌و هاوكيشه‌ ك كه‌فته‌ ده‌س كورد له‌باوه‌ت خه‌بات سياسی و شوورشكاری ك ئه‌ويش كيشه‌ی ئيمه‌ بوی له‌ چوارچيوه‌ی ئه‌و خه‌ريته‌ ك بارزانی نه‌مر داينا ئه‌را پرووژه‌ی كيشه‌ی كورد و گووش نه‌يا مه‌رز جوگرافی و ئسپات ئه‌وه‌ كرد ك كه‌سيگ نايه‌يد ئی پرووژه‌ وه‌ يه‌كسانی ته‌مام بكا يا مقه‌يه‌تی له‌لی بكا.

خاڵ جه‌وهه‌ری له‌ مامڵه‌كردن وه‌ل كيشه‌ی كورد وه‌ لاوردن ئه‌و خه‌رجه‌ ئه‌نجم ئه‌گريد له‌ناونی پيكهاته‌لي جوراوجوور وه‌گشت ئايين و مه‌زه‌وه‌يلی، چوينكه‌ گوزاره‌ی رينمايی نه‌ته‌وه‌يی بريگ هاوبه‌شی دروس ئه‌كا و ته‌نگ وه‌ بريگ ناوه‌يل تر هه‌ڵچنيد، له‌وه‌رانوه‌ر ئه‌وه‌يش ئاسوو رووشنيگيش هه‌س ئه‌گه‌ر هوير خاسيگ له‌لی بكه‌يم و بيگومان ئی مه‌سه‌له‌يشه‌ هه‌وه‌جه‌ وه‌ كه‌شيگ ديريد ئه‌را ئاڵشتكردن رای ئاشكرای بريارداين ك له‌ بنه‌ڕه‌ته‌و ئه‌را رووشنهويری گشتگيری و دابه‌شكردن نه‌خشه‌يل له‌ بان گشتلايگمان ئه‌ياده‌ به‌رهه‌م له‌ مه‌سه‌له‌ی وه‌رپرسيارێتی وه‌ يه‌كسانی ك هه‌رچه‌نی جيوه‌جيكردن ئی كار له‌ی وه‌خته‌ موعجزه‌س.

له‌يرا باسه‌گه‌مان ها چوارچيوه‌ی چوينێتی دامه‌زرانن ئه‌و رووشنهويری گشتگيره‌و زيايكردن ئه‌و هويره‌ له‌لای ئه‌و لايه‌نه‌يله‌ ك باوه‌ڕ وه‌ كيشه‌گه‌مان ديرن، ئی مه‌سه‌له‌يشه‌ وه‌ به‌رزه‌وبوين چه‌واشه‌يگ ده‌س وه‌پی ناكريه‌يد و تاڕاده‌يگ گشت ئه‌وانه‌ك خاوه‌ن فكره‌ی نه‌ته‌وه‌يی كوردن پشتگيری له‌ كيشه‌گه‌مان ئه‌كه‌ن و ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر هوير و ڕايانيش نه‌گونجيا ك له‌ناونی خوه‌يان گه‌نجياگه‌، ك بيگومان شارياگ له‌ هويچ كه‌سيگيش نيه‌ ك بنه‌ڕه‌ت ميژوو كيشه‌ی كورد له‌ سه‌رده‌م ئيسه‌ هاووه‌خت لاره‌وكردن گه‌ورايگ راسيه‌يله‌ له‌وه‌رانوه‌ر ئه‌و قوربانيه‌يله‌ ك دايمنه‌سه‌ی، ئه‌ويش له‌ڕی ده‌سكاريكردن شماره‌و زانياريه‌يل راسكانی كيشه‌گه‌.

راسه‌ ك ئاكام هه‌ڵوژاردنه‌يل يه‌ك له‌شوون يه‌ك له‌ ده‌يشت هه‌رێم ئه‌را كورد له‌ پايه‌ی سياسيان كه‌مه‌و كرد و نگه‌رانی خسته‌ دڵ كه‌سه‌يليگ ك گرينگی ئه‌يه‌نه‌ كيشه‌ی كورد، وه‌لی بايه‌سه‌ ئه‌وه‌يش له‌ هوير نه‌وه‌يم ك ئيمه‌ ئه‌زموون ديريم له‌ هه‌ردوگ حاڵه‌ت جه‌نگ و ئاشتی، له‌ سه‌رده‌م شووڕش ئه‌يلوول له‌يوا نگه‌رانييگ نه‌وی له‌وه‌ر يه‌كگرتگی و باوه‌ڕكرن وه‌ خود كيشه‌ی نه‌ته‌وه‌ييه‌گه‌، وه‌لی له‌ساڵ ١٩٧٥ تا دويای ٢٠٠٣ ئه‌تويه‌نيم ئی ماوه‌ وه‌ رووژگار سيه‌و خراوتر له‌و كيشه‌ تاريف بكه‌يم وه‌ بوونه‌ی له‌ده‌سداين ناسنامه‌ی كوردی، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش قوربانی و زه‌ره‌د فه‌يليه‌يل فيشتر له‌ مه‌ردمان تر، ك جه‌ داخه‌ ئمڕوو مه‌زه‌نه‌كردن پايه‌ی فه‌يليه‌يل ته‌نيا له‌ ئاكام هه‌ڵوژاردنه‌يل په‌نگه‌و خواردگه‌و ئه‌گه‌ريش ته‌ماشای ئه‌و ئاكامه‌يل پڕ ژان هه‌ڵوژاردنه‌يله‌ بكه‌يم، دوينيم ك قانجاز پاك ئه‌را نتمای نه‌ته‌وه‌يی له‌ شوون زه‌ره‌ده‌يل ئنسانی و ماددی له‌و ده‌يه‌يله‌ ك وه‌ سه‌خت و سيه‌ باسی كرديم يه‌كسانه‌ وه‌ل له‌ناوبردن ئه‌و ئاده‌ميزاد كورده‌ له‌ ده‌يشت هه‌رێم، ك ئی شماره‌يشه‌ قه‌ره‌بوو ناكريه‌يد وه‌ بوونه‌ی شيواز مامڵه‌كردن وه‌ل ئه‌و ريڕه‌وه‌ ك په‌يڕه‌و ئه‌كريه‌يد له‌ هه‌ڵوژاردنه‌يل، يه‌يش بيجگه‌ گشت ئه‌و زه‌ره‌ده‌يله‌ ك وه‌بوونه‌ی پشتگووشخستن سه‌ركرده‌يل نه‌ته‌وه‌ييه‌و سه‌رچه‌وه‌ ئه‌گريد وه‌ بوونه‌ی زانياريه‌يل هه‌ڵه‌و ئه‌و كيشمه‌كيش ئنتقامكاريه‌ ك گرته‌سه‌ی وه‌ر ده‌رهه‌قمان، ك ئی كاره‌ساتيشه‌ له‌ وه‌ختيگه‌ ك فه‌يليه‌يل بوينه‌سه‌ واجهه‌يگ ئه‌را گه‌وراترين په‌لامار تايفی و پشتگووشخستتن نه‌ته‌وه‌يی.

عه‌لی حسێن فه‌يلی

ج . أ