چاره‌نويس كورد ها وه‌ ‌ده‌س خوه‌ی

شفق نيوز

ئيچنه‌يشه‌ وه‌ل هويره‌و كردنێگ له‌ ئه‌راچينه‌يل گه‌ورا سياسيه‌يل دونيايش دوينيه‌يد.

چوين ك ئه‌ی هه‌قه‌ كه‌سێگ ناتوانێد نوا له‌لێ بگرێدو رێ وه‌پێ نه‌ێد، ته‌نانه‌ت جه‌مگای ناوده‌وڵه‌تيش له‌ ئاست هه‌قه‌يل كورد سه‌ريان شوڕه‌و بويه‌و شه‌رم له‌ خوه‌يان ئه‌كه‌ن، چوين ك له‌ ده‌وره‌يل گوه‌زه‌يشته‌ نه‌توانستنه‌ بوونه‌ به‌شێگ له‌ چاره‌سه‌ری و په‌يا بوين هه‌ق ملله‌ت كورد. بگره‌ له‌ قۆناغ نسكۆ شوڕش و په‌يماننامه‌و پرۆسه‌ی قات و قڕ كردن وه‌ جه‌م و وه‌كارهاوردن چه‌كه‌يل قه‌يه‌خه‌كريا له‌ دژ ئه‌ی ملله‌ت سته‌مديده‌ كارێ نه‌كردنه‌.

كورد له‌ كوردستان عيراق، ده‌رفه‌تێگ ئه‌رای كه‌فت تا ئه‌زموونێگ له‌ چوارچێوه‌ی عيراق فيدراڵ بارنه‌ دی، وه‌لی له‌يره‌و دی بايه‌د وه‌ وريايی باس له‌ی‌ وه‌دی هاتن ئه‌ی ئه‌زموونه‌ بكه‌يم.

خاڵ جه‌وهه‌ری ها له‌وه‌رگ، كه‌س خه‌ێر وه‌ پيمان نه‌كرديه‌و وه‌ خوين ئه‌ی ئه‌زموونه‌ دروس كرديمه‌و وه‌ده‌س هاورديمه‌سه‌ی‌‌. هه‌ ئه‌را يه‌يشه‌‌، بوين ئه‌ی ديموكراسيه‌ له‌ هه‌رێم كوردستان بويه‌ مه‌مه‌ر يه‌گ عيراق تازه‌يش سه‌رهێز به‌يد.

وه‌ی مانا ك هه‌رێم كوردستان مايه‌ی دروس بوين عيراق تازه‌يه‌و مێژوويش ئه‌ی راسيه‌ تۆمار كرديه‌. هه‌رێم كوردستان له‌ سايه‌ی خوين شه‌هيدان نه‌ته‌وه‌ی كورد له‌ عيراق ئه‌وه‌يشه‌ له‌ سه‌رده‌م سه‌دام حوسين خوه‌ی جيایه‌و كرد. هه‌ ئه‌را يه‌يشه‌ تويش قه‌يه‌خه‌يل ئابووری عيراقيش هات، بێجگه‌ له‌وه‌ ك عيراق خوه‌يشێ تويش قه‌يه‌خه‌يل ئابووری ناوده‌وڵه‌تی هاتويدو له‌ سه‌رده‌م به‌عس وه‌ده‌سيه‌و ناڵیاد. ئه‌ی قه‌يه‌خه‌يله‌ هويچ كارگه‌ری له‌ بان ئراده‌ی ئاسنين مه‌ردم كوردستان نياشت، هه‌رچه‌ن له‌ باوه‌ت ئداری و ده‌زگايی بوينيش كه‌م و كوڵی له‌ ناو ئه‌ی ئه‌زموونه‌ بوی. رژيم سه‌دام حوسينيش ته‌قلا  ئه‌را وه‌ ئه‌كرد تا وه‌ هه‌ر شێوه‌ێگ له‌ ئه‌ی ئه‌زموونه به‌يد،‌ ئمجا تاكتيكه‌يل خوه‌ی تا ئاخره‌يل ٢٠٠٢ و سه‌ره‌تای وه‌هار ٢٠٠٣ له‌ سه‌ر هه‌رێم كوردستان وه‌رده‌وامی داوه‌پێ، تا يه‌گ كوردستان بويه‌ عه‌ڕشێگ ئه‌را له‌رزانن ئه‌و رژيمه‌و بويه‌ مه‌مه‌ر يه‌كم ئه‌را نه‌مه‌نن و رميان ئه‌ی رژيمه‌.

ئمجا له‌ دويای يه‌يشه‌، هه‌ كورد بویه‌ هاوكار كارگه‌ر ئه‌را دامه‌زريان عيراق تازه‌ و به‌شداری كارای سه‌ركردايه‌تی سياسی كورد له‌ پرۆژه‌ی دستووری عيراق و پاراستن ئه‌ی وڵاته‌ له‌ جه‌نگ تايفی و مه‌زه‌وی.

هه‌ ئيچنه‌يشه‌ له‌ روی ئداری ستراتيژی نانيش، كورد رۆڵ خاسێگ داشتيه‌ له‌ نان سان بنه‌وای عيراق تازه‌. وه‌ل گرتن كۆمه‌ێگ پۆست هه‌ستيار له‌ وه‌زاره‌ته‌يل و سه‌رۆكايه‌تی هه‌رسێ پۆسته‌يل سياديه‌يل وڵات نه‌خش خوه‌ی خاستر دياری كرد. كورد هه‌ له‌ی‌ وه‌ختيشه‌ چ له‌ ئاست ناوخوه‌ی و ده‌يشت عيراق كاريگه‌ری داشته‌ ئه‌را هه‌ڵه‌وگه‌ردانن كه‌رامه‌ت گشت عيراقيه‌يل وه‌ بێ جياوازی و دوچه‌وه‌كی له‌ ناوه‌ين ته‌مام مه‌ردم عيراق.

ئه‌ی گامه‌يله‌ وه‌ره‌وپێش چين عيراق و ره‌ساننی وه‌ ئه‌ی ئاست ئيرنگه‌، له‌وه‌يه‌ بڕێگ له‌ سه‌ركرده‌يل عيراق ئه‌ی مێژوو له‌ سه‌ره‌تای ٢٠٠٣ تا ئيسه‌ له‌ هويريان نه‌مه‌نويدو له‌ ته‌قلا ئه‌را ره‌شه‌و كردن ئه‌ی مێژووه‌ بوون، تا ئه‌و جيه‌ ك دوينيم ناوه‌ ناوه‌ قسيه‌يل و ته‌سريحه‌يل دوير له‌ سياسی بوين و ديموكراسيه‌ت  ئه‌يرنه‌ زووان. تا ئه‌و جيشه‌ ك چه‌و خوه‌يان بوه‌سن له‌ ئاست مێژوو و قوروانيه‌يل ملله‌ت كورد ك يه‌ نويسنێ ئنشاييگ نيه‌، ئه‌گه‌ر بيژم وه‌ گوڵه‌م خوينێگ ك له‌ جه‌سه‌ی شه‌كه‌ت مڵله‌ت كورد چوڕيايه، فره‌ نه‌وه‌تمه‌و هه‌ق خوه‌مانه‌‌.

ئيمه‌ له‌ هه‌رێم كوردستان خاوه‌ن ئه‌نجوومه‌ن نيشتمانی و ئه‌نجوومه‌ن وه‌زيره‌يليم. چوی مه‌ر‌جه‌عيش سه‌ركردايه‌تی سياسی كوردستان وه‌ تايبه‌ت شه‌خس مه‌سعود بارزانی سه‌رۆك هه‌رێم كوردستان ته‌ئكيد له‌ بان يه‌ ئه‌كا ك ئه‌گه‌ر بايدو كورد هه‌ق چاره‌نويس خوه‌ی داوا بكاو ئه‌ڵوژنيده‌ی‌، يه‌ چوی مه‌رجه‌ع به‌يده‌ وه‌ ناو په‌رله‌مان ئه‌را ده‌نگدان و  ئه‌گه‌ر نۆينه‌ره‌يل كورد يه‌ په‌سه‌ن بكه‌ن، ئيعلان ئه‌كريه‌يدو له‌ی باوه‌تيشه‌ شه‌رم له‌ هويچ كه‌س ناكريه‌يد.

ئه‌گه‌ر بايدو كورد ئه‌ی داوا بكا، له‌لام ئيچنه‌سه‌ ك يه‌ ره‌واترين داوايه‌ له‌ ئاست ته‌مام داوايل جه‌هان. چوين ك مێژوو هه‌ر چشتێگ ئويشێده‌و ك ئه‌ی مللته‌ چه‌ وه‌سه‌رێ هاتيه‌و ئاينده‌يش يه‌ نيشان ئه‌دا ك چاره‌نويس كورد ته‌نيا ده‌وڵه‌ت كورديه‌و هويچ چشت تر نيه‌.

هه‌ ئه‌رايه‌يش، نادێ ماليكی قسيه‌يل ناپێويست و ده‌يشت له‌ مه‌نتق و نه‌سحيه‌ت وه‌ كورد له‌ عيراق بكاو ئمجاوه‌ فيزه‌ بويشێ:(ئويه‌ له‌ عيراق فره‌ترين هه‌ق درياسه‌ پيدان و نادێ هوير له‌ ده‌وڵه‌ت و سه‌روه‌خوه‌يی بكه‌ين)!. يه‌يشه‌ له‌ وه‌ختێگه‌ ك سه‌رۆك هه‌رێم كوردستان له‌ زورم بوونه‌يل و ياده‌يل كوردی وه‌ هه‌ق چاره‌نويس ئشاره‌ ئه‌كا ك به‌شێگه‌ له‌ داوايل ره‌وای كورد‌. ئه‌رايه‌ نازانيه‌يد ماليكی له‌ چ ده‌روازيگه‌و ئه‌ی ئه‌راچين خوه‌ی هاورديه‌س زووان و خسيه‌سيه‌و ده‌يشت‌!؟.

له‌ وه‌ختێگ كورد له‌ توركيا، توانستيه‌ دويای خه‌باتێگ پارتيزانی دژوه‌ ده‌سڵات ئه‌و وڵاته‌، ئيچنه وه‌ ئه‌و وڵاته‌ بكه‌ن تا رێ به‌نه‌‌ نۆينه‌ره‌يل كورد تا بچنه‌ په‌رله‌مان و  ٣٥ كۆرسی بخه‌نه‌ ده‌س خوه‌يان، وه‌ی مانا ك خوو يه‌يشه‌ خه‌ير وه‌پيمان نه‌كردنه‌. مه‌به‌سم‌ يه‌سه‌ ك هه‌رچشتێگ ئه‌را كورد وه‌ دی هاتيه‌ نه‌ خه‌ير كردن و نه‌سه‌ده‌قه‌دان وه‌ كورد بويه‌، به‌ڵكو له‌ رێ شه‌كه‌ت بوين كورد بويه‌و خوه‌ی وه‌ ده‌س هاورديه‌سه‌ی.

له‌ لاميش ئيچنه‌سه‌ ك كورد له‌ سوريا ها له‌ جويله‌ی خێرای ديپلۆماسی تا ئاست دروس بوين شوڕشه‌يل مه‌ردم سوريا، كورده‌يليش له‌ شاره‌يل كوردی وه‌ شه‌وقه‌و هاتنه‌سه‌و ده‌يشت له‌ ماڵه‌يل خوه‌يان‌.

ئه‌خوازم وه‌ يه‌يشه‌ ئشاره‌ بكه‌م ك له‌ باوه‌ت هه‌ق چاره‌نويسين كورد، ئيجاره‌ جيا له‌ هه‌رجارتر، كۆده‌نگی هه‌سه‌و گشت لايه‌نێگ پشتگيری له‌ سه‌رۆك كوردستان ئه‌كه‌ن له‌ باوه‌ت‌ ئه‌و ئه‌راچينه‌يله‌ێگ ك له‌ باوه‌ت‌ ئه‌ی دۆسيه‌و ديرێد.

كەنعان بەهاددین