كورد و هاوسایه‌یلى

شفق نيوز

له‌دویاى جه‌نگ یه‌كه‌م جه‌هانى و ڕمیان ئمپراتۆریه‌ت عوسمانى شكه‌ست هاورد.

 

كورده‌یل عراق رویوه‌ڕوى تیه‌ڵترین چاره‌نویس بوینه‌و، وه‌شیوه‌یگ رێك و پێك هه‌وڵ له‌ناوبردنیان دریا هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاى ساڵه‌یل شه‌س سه‌ده‌ى وه‌رین تا ساڵه‌یل هه‌یشتاى هه‌مان سه‌ده‌، ك له‌و سه‌رده‌مه‌ تویش سه‌خترین په‌لامار هاتن وه‌تایبه‌ت له‌وه‌خت رژیم سه‌دام حوسێن تاڕاده‌یگ ك هه‌زاران ئاوایى ویران كریا وه‌ل كوشتن نزیكه‌ى 200هه‌زار هاووڵاتى له‌ كووتایى ساڵه‌یل هه‌یشتاو بیجگه‌ له‌ناوبردن 5000 هه‌زار هاووڵاتى وه‌ چه‌ك كیمیاوى، وه‌لى كورد دوواره‌ هه‌ڵسیان و له‌ كوردستان عراق له‌شوون راپه‌ڕینه‌گه‌ى ساڵ 1991 و دابینكردن ناوچه‌یل دژه‌ باڵه‌وگرتن وه‌ پشتگیرى حكوومه‌ته‌یل ئه‌مریكاو به‌ریتانیاو فه‌ره‌نسا، ك ئیسه‌ له‌ باریگ دیمۆكراسى و له‌ئاست به‌رزیگ ژیه‌ن  3% نه‌فت یه‌ده‌گ جه‌هان ها له‌خاك كورده‌یل.

 

كوردستان له‌ساڵ  2013تویه‌نێد رووژانه‌ یه‌ك ملیۆن به‌رمیل نه‌فت به‌رهه‌م بارێ، وه‌هاتن ساڵ 2019یش بووده‌ 2 ملیۆن به‌رمیل له‌ رووژیگ ، یه‌یش وه‌ل ئه‌وه‌یا ك ئه‌و ناوچه‌یشه‌ ڕێ ده‌ریایى نه‌یرێدو هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش پشت وه‌ هاوسایه‌یلى به‌سێد ئه‌را كلكردن نه‌فت ئه‌را ده‌یشت وڵات.

 

جى داخه‌ به‌غدا دوشمنایه‌تى هه‌رێم ئه‌كاو رێككه‌فتننامه‌ى 2005 وه‌ ته‌واوى جیوه‌جى نه‌كردگه‌و كێشه‌یل سه‌ره‌كى وه‌بێ چاره‌سه‌ر مه‌ندنه‌ ك پێكهاتنه‌ له‌ بودجه‌ى هێز پێشمه‌رگه‌ ك ئایا له‌ بودجه‌ى حكوومه‌ت فیدراڵه‌ یا حكوومه‌ت هه‌رێم وه‌ل مه‌سه‌له‌ى ناوچه‌یل داوڕیاگ و كوردنشین. كه‌ركووكیش ك كورد مكوڕن له‌بان ئه‌وه‌ك به‌شیگه‌ له‌ هه‌رێم كوردستان یه‌یش كێشه‌ى سه‌ره‌كیه‌ بیجگه‌ كێشه‌ى وزه‌و دابه‌شكردن داهاته‌گه‌ى وه‌ گووره‌ى یاسا.

 

وجوود نه‌فت و غاز و ئارامى و سه‌قامگیرى ئاسایش ئیچنه‌ له‌ كوردستان كردگه‌ ك بووده‌ جى گرنگى و مه‌یلكیشان كۆمپانیایه‌یل نه‌فتى زیاتر له‌ به‌شه‌یل تر عراق. بڕیار چگن ئه‌و چوار كۆمپانیاى گه‌وراى جه‌هانى نه‌فته‌ له‌ جه‌م ده‌ كۆمپانیاى جه‌هانى ئه‌را كوردستان بڕیار وه‌ جورئه‌تیگ بوى و ئسبات ئارامى و سه‌قامگیرى هه‌رێم كوردستانه‌، ئى بڕیاره‌ بویه‌ مایه‌ى ناڕه‌حه‌تى به‌غداو دوشمنایه‌تیكردن ئه‌و كۆمپانیایه‌یله‌و هه‌ڕه‌شه‌كردن له‌لیان، وه‌لى تواناى ئه‌وه‌ نه‌یرێد هویچ له‌وه‌رانوه‌ریان بكا.

 

بایه‌د به‌غدا واز له‌ دوشمنایه‌تى هه‌رێم كوردستان بارێد، چوینكه‌ ئاینده‌ى گه‌شه‌كردن كوردستان ئه‌را گشت عراقه‌و ئومیده‌وارم حكوومه‌ت ناوه‌ندى گشت كێشه‌یل له‌ڕێ دانیشتن و گفتوگوو كردن و قانجاز هاوبه‌ش چاره‌سه‌ر بكا، ئیسه‌یش وه‌خت ئه‌وه‌ هاتگه‌ كورد له‌شوون ئه‌و هه‌مگه‌ به‌دبه‌ختى و سته‌مه‌ گشت تواناو شاره‌زایى خوه‌ى بارێده‌ كار ئه‌را وه‌ده‌سهاوردن پشتگیرى ناوده‌وڵه‌تى ئه‌ر دابینكردن ئاره‌زووه‌یلیان و كوردستان بووده‌ فاكته‌ریگ سه‌ره‌كى ئه‌را پشتگیریكردن له‌ ئازادى و فره‌یى و پێشكه‌فتن كوومه‌ڵایه‌تى.

 

گارى كینت

ج. ا