فه‌یلیه‌یل له‌ وڵات ئه‌نته‌رنێت

شفق نيوز

بنویسێ، بایه‌د ئامانج و هووكار دیاریكریایگیش وه‌لیا بوود ك یه‌یش وه‌ جووریگ باوه‌ڕ وه‌و نویساننه‌ داشتوود. یه‌یش وه‌ هه‌مان شیوه‌ ئه‌را مه‌زه‌نه‌كردن مه‌سه‌له‌ى كاركردن له‌ هه‌ر ده‌زگایگ ناحكوومى و حكوومى، ك بایه‌د وه‌ گووره‌ى شوونه‌وار و رێڕه‌و دیاریكریاگ و ئاشكرا كاره‌یلى جیوه‌جى بكا ئه‌را ره‌سین وه‌ ئامانجیگ په‌سه‌ن.

حكوومه‌ت عراقى وه‌ده‌ر نییه‌ له‌ى رێڕه‌وه‌، ئه‌و له‌وه‌ختیگ مامڵه‌ وه‌ل كێشه‌یگ جوور كێشه‌ى كورده‌یل فه‌یلى ئه‌كا، هه‌ر بایه‌د رێڕه‌و كار و میكانیزمیگ دیاریكریاگ داشتوود هاوكارى وه‌ل لایه‌ن و كه‌سایه‌تیه‌یل فره‌یگ بگرێده‌ خوه‌ى و پشت وه‌ یاساى ده‌ستوورى گشتى په‌یوه‌ندیدار به‌ساوید له‌وه‌ر خاتر گرتنه‌وه‌ى گشت لایه‌نه‌یل كێشه‌گه‌، لێره‌ش سروشتیه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و پرسیاره‌ بكریه‌ێد ك ئى چین ئیمه‌ كى نوێنه‌رایه‌تى ئه‌كا؟ له‌وه‌ختیگیش ئه‌خوازید كێشه‌گه‌د بخه‌یده‌ روى، بایه‌د بزانید كه‌ى و ئه‌را كى باسى ئه‌كه‌ید؟ كێشه‌یل ئیمه‌ رویه‌و ته‌نیا لایه‌نیگ نییه‌، وه‌ل ئه‌وه‌یشا كه‌سایه‌تییگ فه‌یلى نییه‌ نوێنه‌رایه‌تى گشت فه‌یلیه‌یل بكا له‌ گشت ئاسته‌یل وه‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر بزانیم ك پرۆژه‌ى سیاسى له‌ عراق كاریگه‌ره‌ وه‌ كێشه‌و هویر و رێنمایه‌یل مه‌سه‌له‌ى تایفه‌گه‌رى و نه‌ته‌وه‌یى و علمانى.

له‌بوار كارمه‌ندى گشتییش له‌ ده‌وڵه‌ت، شماره‌ى فره‌یگ له‌ رووڵه‌یل چینه‌گه‌مان شوونیان دیاره‌ له‌ كاره‌یلیان، ك یه‌یش خزمه‌ت وه‌ كرامه‌ت ئى پێكهاته‌ ره‌سنێ و وێنه‌ى په‌سه‌نیگ چینه‌گه‌مان نیشان چین و پێكهاته‌یل تر ئه‌یاد.

له‌سایه‌ى جوورایه‌تى و كیشمه‌كیش سیاسییش، دیاره‌ رێككه‌فتن گشتمان له‌بان هه‌ڵوژانن كه‌سیگ دیاریكریاگ ئه‌را ئه‌وه‌ك نوێنه‌رایه‌تیمان بكا كاریگ مه‌حاڵ بوود، چوینكه‌ چشته‌یلیگ ئاشكرا هه‌ن له‌ناونى رێنمایه‌یل نه‌ته‌وه‌یى و تائیفى و علمانى، وه‌تایبه‌ت له‌ مه‌سه‌له‌ى هه‌ڵوژاردن و پرۆژه‌یل ئدارى و سیاسى. هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش هه‌رچه‌ن وه‌ گووره‌ى سیستم كوتا رێژه‌ى تایبه‌تیش ئه‌رامان دیارى بكریه‌ێد، یه‌یش نیشانه‌ى ئه‌وه‌ نییه‌ ك ره‌زامه‌ندییگ په‌یا بویه‌ له‌ناونى گشت و نیشانه‌ى چاره‌سه‌ر كێشه‌یلمان نییه‌. شایه‌ت به‌شداریكردنیگ ئاسایى بوود له‌ى رویه‌وه‌و شایه‌ت ناویشى بنه‌یم ده‌سكه‌فت، چوینكه‌ یه‌یش نیشانه‌ى دگان وه‌پیاناین فه‌رمییگه‌ وه‌ى پێكهاته‌ى بیبه‌شكریاگ و چه‌وسیاگه‌.

حكوومه‌ت بڕیگ گام له‌و بواره‌ ئه‌ناد ك به‌شیگه‌ له‌ وه‌رپرسیاریه‌تى خوه‌ى، وه‌لى وه‌رپرسیاریه‌تیه‌ گه‌وراگه‌ له‌و باقى به‌شه‌گه‌ مینید ك كه‌فێده‌ مل ئیمه‌، گرنگ له‌ى رویه‌و ئه‌وه‌سه‌ ك بزانیم نه‌خش ئیمه‌ چه‌س و كاریگه‌رى خراو یا خاسیه‌گه‌ى چه‌س له‌وه‌ر خاتر كه‌مه‌وكردن قه‌واره‌ى ئه‌و مه‌ینه‌تیه‌یله‌ وه‌ گووره‌ى وه‌دیكردن چاره‌سه‌ر؟

وه‌ ئاشكرا ئویشیم ئى پێكهاته‌ى كورد فه‌یلیه‌ له‌گشت پێكهاته‌یل تر خه‌مسه‌ردترن له‌ مه‌سه‌له‌ى نه‌فوه‌رگرتن له‌ ئه‌زموون كه‌سه‌یل تر و له‌گشت پێكهاته‌یل خراوترن له‌ وه‌كارهاوردن و وه‌كارخستن هووكاره‌یل تازه‌ وه‌شیوه‌ى دروسیگ..

ئیمه‌ له‌ مه‌ردمان تر زیاتر ره‌شبینیم و باوه‌ڕم یه‌سه‌ ك ئى جووره‌ ره‌فتاریشه‌ ره‌سانه‌مانه‌ قوناغ خووگرتن و بویمنه‌سه‌ چین ئۆپۆزسیۆن له‌ گشت وه‌ختیگ . ئمجا له‌وه‌ر ئه‌وه‌ك زیاتر ئاشكراى ئى قسه‌ بكه‌م، نموونه‌یگ ئه‌یه‌رمه‌و: جوور ئه‌وه‌ك ئاشكراس هووكار و ته‌كنۆلۆژیاى تازه‌و له‌وانه‌یش ئه‌نته‌رنێت ك ئمڕوو رویوه‌ر واز و فراوانیگ دیرید له‌ مه‌سه‌له‌ى جوورایه‌تى وه‌كارهاوردن وئازادیه‌گه‌ى ك قه‌ره‌بوو بیبه‌شى فره‌یگ  له‌ ره‌سانن ئه‌رامان ئه‌كا وه‌ شیوه‌ى دوینریاگ و ژنه‌فریاگ، وه‌لى دوینیم شیواز وه‌كارهاوردنى ئه‌وه‌ ئسبات ئه‌كا ك وه‌ رێڕه‌و غه‌ڵه‌تیگه‌و هویره‌و كه‌یم و ئى ده‌روازه‌ ئاڵشت كردیمه‌ ئه‌را هووكاریگ زیایه‌و دویره‌وبوین و نزیكى زیاتر له‌ناونى خوه‌مان وه‌ چه‌واشه‌ى ئه‌و چشته‌یل خواست و په‌یوه‌ندیه‌یل زینگه‌ له‌ى رووژگاره‌و بویه‌سه‌ ده‌سمه‌یه‌تیگ ئه‌را ده‌رخستن كێشه‌یلمان نه‌ك له‌ناونى خوه‌مان، به‌ڵكوو ئه‌را مه‌ردمان تر.

دوینیم ك وه‌رپرس ماڵپه‌ڕه‌یل ئه‌نته‌رنێت ناڵنن وه‌ده‌س كزى به‌شداریكردن رووڵه‌یل پێكهاته‌ى فه‌یلى و مه‌ردمان تریش منامان كه‌ن له‌بان كزى و خه‌مسه‌ردى ده‌رخستن كێشه‌یل فه‌یلى ك له‌ئاست خواستیگ نییه‌.

بیگومان ئى كێشه‌ له‌وه‌ر مه‌سه‌له‌ى هووكاره‌یل ته‌كنۆلۆژى و هووكاره‌یل تر نییه‌، به‌ڵكوو له‌وه‌ر ئه‌وه‌سه‌ ئیمه‌ى وه‌كاربه‌ره‌یل ئه‌نته‌رنێت و كورده‌یل فه‌یلى تواناى ئه‌وه‌ نه‌یریم كێشه‌یلمان وه‌ شیوه‌یگ جه‌هانى و هه‌رێمى و ته‌نانه‌ت ناوچه‌ییش ده‌ربخه‌یم وه‌ جووریگ ك بڕه‌سیمنه‌ ده‌روازه‌یگ دویرمانه‌و بخا له‌ كووچ وه‌پیكردن و ده‌ركردن له‌ وژدان مه‌ردمان تر.

ئه‌گه‌ر تواناى ئه‌وه‌ نه‌یرید گونجیانیگ ژیارى دابین بكه‌ید له‌ وڵات ئه‌نته‌رنێت وه‌رفراوان و تواناى دامه‌زرانن تووڕیگ په‌یوه‌ندى نه‌یرید ك خه‌مى ئه‌وه‌سه‌ زانیارى جیواز بكاو مایه‌ى ئه‌وه‌سه‌ پشت وه‌پى بووه‌سیدو گه‌نجینه‌ى به‌ڵگه‌یلد له‌تى بیه‌ریده‌ كار له‌ چوارچیوه‌ى یاسایى و ئدارى، دى ته‌نیا ده‌رخستن هویرو ڕا جوور ئه‌وه‌ك باوه‌و سفه‌تیگ خراوداین و قسه‌یل ناشرین گرتگه‌سه‌ خوه‌ى ئه‌وه‌ نیشان ئه‌یاد ك كورده‌یل فه‌یلى ئه‌یاكه‌یان زوڵم له‌واكه‌ ئه‌كا جوور وه‌رده‌وامى زوڵم هه‌ڵكه‌فت یا واقع له‌ بانیان.

ماناى ئه‌وه‌سه‌ خوه‌دان رێكبخه‌ن ئه‌را ئه‌وه‌ك هاوكارى یه‌كترى بكه‌یم و زانیارى گرده‌و بكه‌یم و جیوازى بكه‌یم و گشتدانیش تویه‌نین له‌ى كاره‌ به‌شدارى بكه‌ین وه‌بى جیاوازى جوور وێنه‌یگ یادگارى یا باسیگ مێژوویى و هه‌ڵكه‌فتیگ له‌ گوزه‌یشته‌ یا شیه‌وكردن مه‌ینه‌تیه‌یل ژیان رووژانه‌ له‌ هه‌ر شوونیگ .

وڵات ئه‌نته‌رنێت مه‌ردمه‌یلى چه‌ویان ناچێده‌ خه‌و، یه‌كسانن له‌ هه‌ق خوه‌ندنه‌وه‌و بڵاوه‌وكردن، دى وه‌لاى كه‌مه‌و هه‌ر بایه‌د گشت كه‌سیگ له‌ ئیمه‌ ئه‌گه‌ریش نه‌تویه‌نست زانیارییگ پێشكه‌ش بكا بایه‌د رووژانه‌ ته‌نیا زانیارییگ بخوه‌نێده‌و ك یه‌یش كه‌مترین باوه‌ڕه‌، ئمجا ئایا ئیمه‌ تویه‌نیم ماڵپه‌ڕیگ جه‌هانى دروس بكه‌یم تا مه‌ردم جه‌هان بویننه‌ى؟

عه‌لى حسێن فه‌یلى