ئایا په‌رله‌مان حازرى هاماركردن ده‌ستوور خه‌یده‌ په‌راوێز؟

شفق نيوز

ڕیككه‌فتنه‌یله‌ ك له‌ ناوبه‌ین گشت هێزه‌یل سیاسى و فراكسیۆنه‌یل په‌رله‌مانى به‌شدار له‌ ئۆپه‌راسیۆن سیاسى ئمزاكریا، وه‌و ئامانجه‌ ك ئه‌و لایه‌نه‌یله‌ ك تێبینى یا ملاحه‌زات له‌ بان ده‌ستوور داشتن، دڵنیا بكریه‌ن تا له‌ ڕاپرسى یا ئستفتا له‌ بان ده‌ستوور ده‌نگ بیه‌نه‌ پى، و یه‌یشه‌ ئه‌و مه‌عنا داشت ك گشت فراكسیۆنه‌یل و هێزه‌یل سیاسى له‌بان ئه‌وه‌ یه‌كڕان ك كار گرنگیگه‌ هاماركردن یا تعدیلات بخریه‌یده‌ ناو ده‌ستوور، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌ویشه‌ بوى ك له‌ شوون هه‌ڵوژاردنه‌یل په‌رله‌مانى ساڵ 2005 لوجنه‌ى هاماركردن ده‌ستوور له‌ په‌رله‌مان دامه‌رزیا.

ئه‌را باخه‌وه‌ربوین له‌ كار په‌رله‌مان له‌باوه‌ت هاماره‌وكردنه‌یل ده‌ستوورى ك چه‌وه‌ڕى كریه‌ید له‌ى خول حازرى په‌رله‌مانه‌ جیوه‌جى بكریه‌ن، نوێنه‌ر له‌ لیست عیراقیه‌ ته‌لال زۆبه‌عى له‌ په‌یوه‌ندییگى وه‌ل ماڵپه‌ڕ شه‌فه‌ق له‌ى باوه‌ته‌ ئویشى :" هاماركردن هه‌ر ماده‌یگ ده‌ستوورى هه‌وه‌جه‌ى ها نیمه‌ى ده‌نگه‌یل +1 و ماده‌یلیگیش هه‌س هه‌وه‌جه‌یان دو كوت ده‌نگه‌یل له‌ شوون ڕه‌دبوین  8 ساڵ، له‌وه‌ر ئه‌وه‌ فره‌ سه‌خته‌ ك هه‌رچى له‌ به‌رنامه‌ى لیست عیراقیه‌ هاتیه‌ جیوه‌جى بكریه‌ید له‌ هاماركردن بڕگه‌یل فره‌یگ له‌ ده‌ستوور".

زۆبه‌عى داواكرد دوباره‌ بنووڕیه‌یده‌ ده‌ستووریه‌ت و كاركردن شماره‌ى فره‌یگ له‌ ده‌سته‌ و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیه‌یلیگ پرسیار و ناڕه‌زایه‌تى هاوه‌بانیان. وئاماژه‌یش وه‌وه‌دا ك بڕیگ له‌لیان دویر له‌ سه‌رپه‌رشتى ئه‌نجوومه‌ن نوێنه‌ره‌یل كاركه‌ن، له‌ ئه‌وانه‌گ په‌یوه‌سن وه‌ ده‌سڵات جیوه‌جیكردن، جوور به‌رێوه‌به‌رایه‌تى نه‌هیشتن تیرۆر ك هویچ پاڵپشتیگ ده‌ستوورى نه‌یرید وه‌گووره‌ى قسه‌یلى و هه‌رله‌یوا چه‌ن ده‌سته‌یگیش جوور ده‌سته‌ى پرسینه‌وه‌وداد(المسائله‌ والعداله‌).

ئه‌ندام لوجنه‌ى نویسانن و نوێنه‌ر وه‌رین ئه‌نجوومه‌ن نوێنه‌ره‌یل عبدالخالق زه‌نگه‌نه‌ له‌ په‌یوه‌ندییگى وه‌ل ماڵپه‌ڕ شه‌فه‌ق له‌ى باوه‌ته‌ ئویشى:"ده‌ستوور كه‌مى هاتى، وه‌لى نه‌ك له‌ جه‌وهه‌ر ده‌ستووره‌گه‌ و ماده‌یل سه‌ره‌كیى، وه‌تایبه‌تى ئه‌وانه‌گ په‌یوه‌سن وه‌ دیموكراسى و ماف ئاده‌میزاد و فه‌صله‌یل تایبه‌ت وه‌ شیوه‌ى ده‌وڵه‌ت و یانه‌یش هاماركردنیان فره‌ سه‌خته‌".

زه‌نگه‌نه‌ زیاتریش وت:" هاماركردن مادده‌یل ده‌ستوور بایه‌ته‌ وه‌ یه‌ك ده‌فه‌ ئه‌نجام بگرید و پیشكه‌شیان بكریه‌یده‌ لوجنه‌ى تایبه‌تمه‌ند و ئنجا په‌رله‌مان وه‌پیان قبوول بكه‌ید و له‌شوون ئه‌وه‌یش بخریه‌نه‌ وه‌رده‌س ملله‌ت تا ڕفراندۆم یا ئستفتا له‌بانى بكریه‌ید، و هه‌ق هه‌ر سێ پارێزگاى هاوساى یه‌كتره‌ ك ناڕازى بوون وه‌ هه‌ر هاماركردنیگ وه‌ل به‌رژه‌وه‌ندییانه‌و نه‌گونجیه‌ید، و هه‌ق هه‌ر نوێنه‌ر یا هه‌ر لایه‌نیگه‌ داواى هاماركردن بكه‌ید، له‌وه‌ر ئه‌وه‌ ئى كاره‌ وه‌چه‌ن قوناغیگه‌و ڕه‌د بوود و یه‌یشه‌ ئۆپه‌راسیۆنیگ سه‌خت و دژواره‌ وه‌نسبه‌ت ده‌ستوور".

له‌باوه‌ت پرۆژه‌یل هاماركردنه‌یل ده‌ستوورى له‌ خول یا ده‌وره‌ى په‌رله‌مانى وه‌رین زه‌نگه‌نه‌ وت :" ئه‌و لوجنه‌ ك ئه‌را ئى كاره‌ دامه‌رزیا نزیكه‌ى 50 تێبینى یا ملاحه‌زه‌ و پیشنیار پیشكه‌شكرد ئه‌را هاماركردن ده‌ستوور، و چه‌ن داواكارى مللیگیش هه‌س تایبه‌ته‌ وه‌ هاماركردن ئه‌و ماده‌ى تایبه‌ته‌ وه‌ هه‌قه‌یل ژن له‌ زه‌واج و ته‌ڵاق و میرات، و له‌ى باوه‌تیشه‌ چه‌ن تێبینییگ پیشكه‌شكریا و چه‌ن بڕگه‌یگیش هه‌س ك لوجنه‌گه‌ ڕیك نه‌كه‌فت له‌بان په‌یاكردن شیوه‌ى داڕشتن یا صیغه‌ى وه‌پى قه‌بوولكریاییگ ئه‌را تاوتوێكردنى، و گشتى هه‌واڵه‌ى سه‌ركردایه‌تیه‌یل سیاسى كریا ئه‌را له‌یه‌كه‌وداین.

له‌لاى خوه‌یه‌و نویسه‌ر و شیه‌وكه‌ر سیاسى كازم مقدادى له‌ په‌یوه‌ندییگى وه‌ل ماڵپه‌ڕ شه‌فه‌ق له‌ى باوه‌ته‌ ئویشى:"هاماركردن فره‌ له‌ ماده‌یل ده‌ستوور بویه‌سه‌ كار فره‌ گرنگیگ، و هه‌ر وه‌و جووره‌گ له‌ جه‌خت كردن سه‌رۆك وه‌زیره‌یل هات ك :(ده‌ستوور وه‌ هه‌ڵه‌په‌ڵه‌ نویسریا)، من هامه‌ بان ئه‌و باوه‌ڕه‌ ك فره‌ له‌ ماده‌یل ده‌ستوور مینڕێژكریایین، و وه‌ عبوه‌یل ته‌قانن ده‌ستوور شماریه‌ن، و هه‌ر جارى سیاسه‌تمه‌داره‌یل هه‌وه‌جه‌یان بكه‌فیده‌ ماده‌یگ ده‌ستوورى كیشمه‌كیش له‌بانى سه‌خته‌وبوود، چمانى ئى ماده‌یله‌ ئاشكرا و ڕووشن نین".

مقدادى زیاتریش وت :"له‌ كووتایى وه‌ڕاى من ماده‌ى 142 له‌ ده‌ستوور ده‌ق هاماركردن ده‌ستوورى هاتى ، ئه‌را ئه‌وه‌گ هاوشان بوود وه‌ل گۆڕانكاریه‌یل سیاسى، چوینكه‌ نه‌بایه‌د ده‌ستوور وه‌ وشكى بمینید و بایه‌ته‌ وه‌ل بارووه‌زع كوومه‌ڵایه‌تى و سیاسیه‌و بگونجیه‌ید".