زوان داڵگى

شفق نيوز

 


زوان داڵگى : ئه‌و زوانه‌سه‌ ك مناڵ له‌ خانه‌واده‌گه‌ێ یاێ گرێگ یا هوكاره‌ بووگ و نیاز وه‌ئه‌وه‌ نه‌ێرێ بچوگه‌ قوتابخانه‌ تا هوكاره‌ێ بووگ و وه‌ئاسانى توێه‌نێ وه‌ێ زوانه‌ ته‌عبیر له‌ خوه‌ێ بكه‌ێگ ، له‌وه‌ر ئه‌وه‌گ هوێره‌و كردن و ڕه‌سانن په‌یامه‌گانێ وه‌ى زوانه‌ ئه‌ڕاێ ئاسانه‌.  
ئه‌وه‌گ له‌ ڕێ زوان داڵگى وه‌ده‌س تێه‌ێگ ، كلتورێگه‌ ك له‌ باوگ و باپیره‌یلمان ئه‌ڕامان مینێگه‌جێ ، خانه‌واده‌ گشت زانیارى و ئه‌زمون خوه‌ی له‌ ڕێ زوانه‌وه‌ ك ئامرازێگه‌ ئه‌ڕا ته‌عبیركردن ، ڕه‌سنێگه‌ مناڵ و مناڵه‌یلیش زانیارى باوگ و باپیره‌یل جور میراتێگ ئه‌ڵگرن و له‌ ڕێ زوانه‌وه‌ وه‌ل خانه‌واده‌ و كه‌سوكار و كومه‌ڵگا په‌یوه‌ندى به‌رقه‌رار كه‌ن و دوسى و هاوڕێێه‌تى له‌ ڕێ هه‌مان زوان وه‌ل كه‌سه‌یل نزیك دروس بووگ و وه‌ێ شێوه‌ زوانێگ هاوبه‌ش ئه‌را په‌یوه‌ندى پێك تێه‌ریم ك وه‌پێ ئوێشن كلتوور.
نه‌ته‌وه‌یل یه‌كه‌وگرتگ یا un له‌ ساڵ 2003 په‌یمان كلتورى جاڕدا و خوازیار پاراستن كلتوور(غیره‌مادی) و دانان زوان داڵگى جور به‌شێگ جیاوه‌ نه‌كریاگ له‌و كلتوره‌ بوێ و زوان وه‌ پارێزه‌ر سه‌ره‌كى به‌ها ئنسانی و داب و نه‌ریته‌گان له‌ قه‌ڵه‌مدا ك زوان ته‌نیا زامن زینگى هه‌ر نه‌ته‌وه‌ یا كومه‌ڵگاێگه‌ وه‌گشت تایبه‌تمه‌ندى و جیاوازیه‌گانیه‌وه‌ ، له‌وه‌ر ئه‌وه‌گ زوان ناسنامه‌ێ ئاده‌میزاد دیارى كه‌ێگ و سه‌رچاوه‌ێ شانازیه‌ و گشت ملله‌ته‌یل ڕوێ زه‌مین شانازى وه‌پێه‌و كه‌ن وه‌ختێگ باس میژوو خوه‌یان كه‌ن.
هه‌میش UN ڕوژ 12ێ شوبات (فبریه‌) وه‌عنوان ڕوژ زوان داڵگى دیارى كردێه‌ و ماف هه‌ر ئاێمێگه‌ ك وه‌زوان داڵگى گوش بته‌كنێگ و هوكاره‌ بووگ و قسه‌ بكه‌ێگ و ێه‌یش له‌ هوێرمان نه‌چوگ نیمه‌ى زوانه‌ێل جه‌هان ك ژماره‌یان 6700 زوانه‌ كه‌فتنه‌سه‌ وه‌ر هه‌ڕه‌شه‌ێ له‌ ناوچگن.
ڕاسیه‌یل ئمڕوژى زوان داڵگى و هه‌ڕه‌شه‌گانێ:
وه‌داخه‌وه‌ له‌ى سه‌رده‌مه‌ به‌عزى باوگه‌ێل و داڵگه‌یل دوێنیم مناڵه‌یلێان هوكاره‌ێ زوانێگتر كه‌ن و زوان داڵگى خوه‌ێان نادیده‌ گرن ئه‌ڕا ئه‌وه‌گ گواێا ئاینده‌یان زامن بكه‌ن ك گونجیاگ بووگ وه‌ل نیازه‌یل ژیان سه‌رده‌م و جه‌هانگیرى وه‌لێ درك وه‌ئه‌وه‌ نیه‌كه‌ن ك مناڵ نیه‌توێه‌نێ له‌ یه‌ك وه‌خت دو زوان جیا وه‌خاسی هوكاره‌ بووگ ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر خانه‌واده‌یش كومه‌كێ بكه‌ن.  
ئه‌وه‌یش فه‌راموش كه‌ن ك ئێ مناڵه‌ گه‌وراوه‌ بووگ ، بی ئه‌وه‌گ هوێچ زانیارێێگ له‌ باوه‌ت میژو و ڕوشنهوێرى خانه‌واده‌ و كومه‌ڵگاگه‌ێ داشتوگ ، چوێن فه‌ره‌ له‌ ده‌سه‌واژه‌یل زوان داڵگى ته‌رجومه‌ نێه‌كرێه‌ن ئه‌ڕا زوانێگتر و ئه‌گه‌ریش هه‌ڵێانگه‌ردنیمه‌ سه‌ر زوانێگتر واتاى ڕاسه‌قینه‌ێ خوه‌ێان له‌ ده‌س ده‌ن و ئه‌گه‌ر زوان داڵگى ئاێم جیاواز بووگ وه‌ل ئه‌و زوانه‌گ له‌ قوتابخانه‌ هوكاره‌ێ بووگ ، ئه‌ڕا هوێره‌و كردن و ڕه‌سین وه‌ئاكامێگ دوچار سه‌ختى تیه‌ێگ ، له‌وه‌ر ئه‌وه‌گ وشه‌یل ئه‌و زوانه‌ له‌ ئه‌قڵێ وه‌كار به‌ێگ و ته‌قالا كه‌ێگ بگه‌ردێگه‌ شوون وشه‌یل گونجیاگێگ ئه‌ڕا ئه‌و بیروكه‌ ك هوێر وه‌پێ كه‌ێگ ، و جار جارێگ ناچاره‌ وشه‌یل دیاری كریاگێگ وه‌كار بوه‌ێگ ك له‌ ڕى خوه‌نستن هوكاره‌یان بوێه‌ ، یا وه‌زوان داڵگیه‌وه‌ هوێره‌و كه‌ێگ و وه‌ئه‌و زوان نوێسیگ ك توێه‌نێ وه‌پێ بنوێسێگ ، وه‌ێ جوره‌ ئێ جور ئایمێگ بووگه‌ خاوه‌ن دو هوێر جیا ، واته‌ وه‌زوانێگ هوێره‌و كه‌ێگ و وه‌زوانێگتر ته‌عبیر له‌ خوه‌ێ كه‌یگ و سه‌ره‌نجام ئێ پروسه‌ نواى داهێنان له‌لێ گرێگ.
ئه‌و بارودوخ سه‌خته‌ ك ئمڕوژه‌ له‌ خوه‌ر هه‌ڵات ناوڕاس وه‌پێ گوزه‌ر كه‌یم جور جه‌نگ و كاولكاری و كوچ كردن و ئاواره‌یی ئه‌ڕا شوونه‌یلتر جه‌هان ، هه‌ڕه‌شه‌ له‌ زوان داڵگیمان كه‌ێگ وه‌تایبه‌ت ئه‌و مناڵه‌یله‌ ك له‌ غه‌ریبى په‌ێا بوون یا ئه‌وانه‌گ وه‌ل خانه‌واده‌یان ئاواره‌ بوون و له‌ وڵاتێگتر گه‌په‌و بوون و خوه‌نن ، هه‌ر وه‌ێ خاتره‌ چه‌ن ساڵتر نه‌وه‌ێ تازه‌ێگ په‌روه‌رده‌ بووگ ك وه‌ته‌واوه‌تى جیاوازه‌ وه‌ل باوگ و داڵگێ و بیگانه‌س وه‌ل ڕوشنهوێرى باوگ و باپیره‌ێ ، وه‌ واتاێگتر نه‌وه‌ێگه‌ ك ناسنامه‌ێ جیاوازێگ نه‌ێرێ وه‌ل كه‌سه‌یلتر.
ئه‌وه‌گ ئمڕو دوێنیمه‌ێ نیاز وه‌هوشیارى ئاست باڵاێگ دێرێ ك زوان داڵگى هاله‌ وه‌راوه‌ر هه‌ڕه‌شه‌ێ جددی و ئه‌رك هه‌ر كه‌سێگمانه‌ ك زوانه‌گه‌مان بپارێزیم و یه‌یش ئه‌رك سه‌ینێگ نه‌ێگه‌ بان شان باوگ و داڵگ ك زوان داڵگى بێ ناز نه‌كه‌ن و له‌ ژیان ڕوژانه‌ وه‌ل مناڵه‌گانیان قسه‌ وه‌پێ بكه‌ن.  
بیلا له‌ێره‌ قسه‌ێ ئه‌دیبێگ به‌ریتانى بارمه‌ یاد ك ئوێشێگ : ئه‌گه‌ر بتواى ملله‌تێگ له‌ ناو بوه‌ێد ، یه‌كمجار باێه‌د زاكره‌ و هوشێ له‌ لێ بگرید و ئمجا میژوو و فه‌رهه‌نگێ ، تا لاێه‌نێگتر كتاب و فه‌رهه‌نگێگتر ئه‌ڕاى بنوێسێگ و له‌ شوون ئه‌وه‌ میژووێگتر ئه‌ڕاێ ئاماده‌ بكه‌ێگ و كه‌م كه‌م ئێ ملله‌ته‌ گوزه‌یشته‌ێ خوه‌ێ له‌ هوێرێه‌و چوگ و جه‌هانیش له‌ هوێرێه‌و به‌ێگ.
ئه‌گه‌ر كوردیم ئه‌گه‌ر عه‌ره‌ب ، ئاشوری یا سریانی ، باێه‌د له‌ هوێرمان بووگ ك ئه‌وه‌گ له‌ێ جه‌هانه‌ جیاوازمان كه‌ێگ خوه‌ێ زوانه‌گه‌مانه‌ ك توێه‌نێ میژوو ، فولوكلور ، ناسنامه‌مان بپارێزێ ، بیلا وه‌زوان خوه‌مان قسه‌ بكه‌یم و مناڵه‌گانمان هوكاره‌ێ زوانه‌گه‌مان بكه‌ێم و داب و نه‌ریت و تایبه‌ت مه‌ندی خوه‌مان موماره‌سه‌ بكه‌ێم و پێشانگا و سمینار و شه‌و شعر وه‌رپا بكه‌یم ئه‌ڕا ئه‌وه‌گ ڕوشنایی بخه‌یمه‌ بان زوان داڵگیمان.
بیلا وه‌یه‌كه‌وه‌ كار بكه‌ێم ئه‌ڕا پاراستن كومه‌لگاگانمان له‌ په‌رته‌وازه‌یى تا دڵنیا بوێمن له‌وه‌گ ، ئه‌گه‌ر ڕوژێگ هاتیمه‌و ئه‌ڕا نیشتمان ، نه‌وه‌ێگ هوشیار داشتوێمن ك بایخ به‌ێگه‌ كلتوور و شارستانى و ڕوشنهوێرى خوه‌ێ و جور ئه‌مانه‌ت بپارێزێگه‌ێ و جور میرات بیلێگه‌ێ ئه‌ڕا نه‌وه‌یلتر.