ياره‌يل و نه‌ياره‌يل ده‌وڵه‌ت كوردى

شفق نيوز

وه‌ سه‌رمان هاتيه‌ كه‌يم ك هه‌ركام له‌و كاره‌ساته‌يله‌ وه‌ مه‌به‌س قڕكردن و له‌ بنبڕين وه‌ سه‌رمان هاوريايه‌. له‌ لاى ئه‌و هێزو ده‌وڵه‌ته‌يل ك كوردستان ئيمه‌ وه‌ بانيان به‌شه‌و بويه‌و چاره‌نويس ئيمه‌ كفتيه‌سه‌ داس و‌انه‌. هه‌ره‌به‌شێ له‌ كوردستان بگره‌ كوشتار وه‌ جه‌م له‌تێ كريايه‌. ك له‌ ئه‌و هويرئاوردن ئيمه‌، وه‌رده‌وام ئه‌ى ئاوه‌ختى په‌روه‌رده‌ ئه‌كا ك رزگارى نه‌ته‌وه‌ى كورد له‌ رژيمه‌يل ژێنۆسايدكه‌ر توايم ده‌رچيم و ده‌وڵه‌تێ كوردى له‌ كرۆكى ئاوه‌ختيه‌يله‌ ك ديريمن دامه‌زرنيم. بڕێ له‌ وڵاته‌يل دوير و وڵاته‌يل هاوسامانيش وه‌ تايبه‌ت له‌ گوزه‌يشته‌يش نشارتنه‌سه‌و ك ئه‌وان نه‌يارن و ناخوازن و تا سه‌ر سوخان خوه‌يانيش دژ دامه‌زارنن ده‌وڵه‌ت كوردين. ئيمه‌ له‌ هاوسايل خوه‌مان فاميمن ئه‌را ئه‌و قه‌ره‌ سه‌رسه‌ختانه‌ دژ ئيمه‌ن، چوين ك رووشنه‌ كوردستان ئيمه‌ نزيكه‌ى سه‌ده‌يگه‌ وه‌ بان وڵاته‌يل هاوسا به‌شه‌و بويه‌و ئه‌وان ئيمه‌ چوى نه‌ته‌وه‌ى ژێرده‌س خوه‌يان قه‌بوڵه‌ نه‌ هاوشان و هاوئاست خوه‌يان.

خاك و وڵات پڕپيت و به‌ره‌كه‌ت ئيمه‌يش چوى به‌شێ له‌ وڵات خوه‌يان خوازنه‌ى، نه‌ چوى ده‌وڵه‌تێ سه‌روه‌خوه‌ى ئه‌را ئيمه‌!. وه‌لى ئه‌و ك جى مه‌يله‌و مايه‌ى نگرانيه‌، كه‌سه‌يل سه‌ركرده يا نويسه‌ر و رووشنهوير له‌ ناو خوه‌مان ده‌ركه‌فن ك دژ دامه‌زانن ده‌وڵه‌ت كوردين و فره‌ بێباكه‌نه‌يش تێۆريزه‌ى ئه‌كه‌ن.

ئه‌گه‌رچه‌ وه‌ مه‌مه‌ر ناله‌ بار بوين مه‌رج سياسى كورد له‌ گوزه‌يشته‌و دامه‌زانن ده‌وڵه‌ت كوردى له‌ لايه‌ن مه‌ردم و سه‌ركرده‌يليشێ چوين خه‌وخه‌ێاڵ وه‌سف ئه‌كريه‌يد. وه‌لى راسيه‌گه‌ يه‌يسه‌ ك له خوازين ده‌وڵه‌ت، هه‌قێ ره‌واو سرووشتى و گه‌ردوونيه‌يل نه‌ له‌ دژێ نين، به‌ڵكو پيرۆزيشێ كردنه‌. دژ وه‌سان له‌ وه‌را‌يوه‌ر هوير ده‌وڵه‌تخوزازى ته‌نيا ئه‌را دژ بوين سه‌رۆكێ، سه‌ركرده‌ى يا پارتێ سياسى ديارى كرياى،‌ وه‌رجله‌ له‌ وه‌ زيان بره‌سنێده‌ ئه‌و هوير ده‌وڵه‌تخوازيه‌ يا  سه‌ركرده‌ يا پارته‌يل ده‌وڵه‌تخواز، زيانه‌ ئه‌را ئه‌و سياسه‌تمه‌داره‌و رووشنهويره‌ ك دژ هوير ده‌وڵه‌ت خوازين ك له‌ قسيه‌يل و تيۆريه‌يل خوه‌يان ته‌قلا ئه‌را وه‌ كه‌ن تا شه‌قام كوردى نائوميد بكه‌ن له‌ وه‌ دى هاتن ئه‌ى هه‌قه‌. چوين ك هه‌ ئه‌ى رووشنهويره‌يل كورده‌ بوين ك له‌ چه‌ن ساڵ گوزه‌يشته‌، جمشتێ وه‌ره‌و رێفراندۆم پێكهاوردن و هه‌ر ئه‌وانيش بوين ك ريفراندۆم ناره‌سمى سازدان و ئه‌را گشتمان ده‌ركه‌فت ك 96% شه‌قام كوردى و مه‌ردم كوردستان خوازيار ده‌وڵه‌تێ سه‌روه‌خوه‌ى كوردستانين.

ده‌وڵه‌ت خوازين و ته‌قلا ئه‌را سازين ده‌وڵه‌ت چ له‌ لايه‌ن سه‌ركرده‌يل يا رووشنهويره‌يل چيه‌ ناو راى گشتى، وه‌ چه‌واشه‌يشه‌و گوزه‌يشته‌ى له‌ راى كه‌مينه‌ ك ژماره‌يليان فره‌ سنوودراه‌و كه‌مه. حوكمڕانى كوردستان له‌ دوياى ئه‌ڵپه‌ڕين ساڵ1991 تا ئيسه‌، بيس و يه‌ك ساڵه‌ وه‌ بێ كه‌م و  كوڵى وه‌رێه‌و نه‌چيه‌، په‌يوه‌نده‌يل پارته‌يل سياسى كوردستان وه‌ل يه‌كاو وه‌ل حزبه‌يل سياسى عيراق و وه‌ل جه‌هانيشا وه‌ فره‌ قۆناغ جياواز له‌ هه‌ورازو بان و خوارا هاتيه‌و چێه‌.

له‌ ناوخوه‌ى كوردستان هاودژ بوين و هاوپه‌يمانى جوارايجوور بوين، به‌ر ئه‌و ناكووكيه‌يل دێرژه‌ و هاوكووك بوينه‌يل كه‌م ته‌مه‌ن سياسيشه‌ له‌ ماوه‌ى گوزه‌يشته‌ ديارده‌ى ناخوازياى بوى ك ئيرنگه‌ وه‌ ده‌سه‌واژه‌ى(گه‌نده‌ڵى) ناوى به‌يم و تانه‌ ده‌يمه‌ لێ. گه‌نده‌ڵى يا گه‌ناته‌كارى چوى ده‌سه‌واژێگ بێرئاوه‌ره‌ و ئنسانێ ك وێژدان زينگ بوود وه‌ختێ ژنه‌فێده‌ فره‌ له‌ لاى ناخوه‌شه‌. وه‌ل گه‌ن بوين له‌ رێ ئه‌و ده‌يشت ئه‌ى ديارده‌يشه‌ ناكريه‌يد ئه‌وانه‌ ك دژايه‌تى دامه‌زارنن ده‌وڵه‌ت كوردى ئه‌كه‌ن، گه‌نده‌ڵى بكه‌نه‌ ده‌سپێچگێ ئه‌را هوير دژايه‌تى كردن وه‌ل هويرو فكر ده‌وڵه‌تخوازى و وه‌ هه‌ر مه‌مه‌رگيش بوود ئه‌ى په‌ڵپ گرتنه‌ قه‌بوڵ ناكريه‌يد.

كورد نه‌ته‌وه‌يگه‌و كوردستان ئيسه‌ خاوه‌ن ته‌مام ئه‌و چشته‌يله‌سه‌ ك ئه‌را سه‌وروه‌خوه‌ى بوين گورجيه‌و ئه‌كا، لاى كه‌م ئيرنگه‌ له‌ باشوور كوردستان ئه‌ى ئامادييه‌ له‌ بان زه‌مين واقيع هه‌سه‌و  له‌ به‌شه‌يل تر كوردستانيش وه‌ تايبه‌ت باكوور كوردستانيش له‌ زه‌ين ئنسان كورد نه‌خشه‌ى ده‌وڵه‌ت كوردى چه‌سپيايه‌و ئاڵاى ده‌وڵه‌ت كوردى ئه‌ڵكريايه‌.

ئيمه‌ هه‌وه‌جه‌ وه‌ ره‌سان و ميديا راستگۆ و ورياو به‌رگرى كه‌ر ديريمن. ميدياى پڕۆڤيشيناڵ ك بتويه‌نێ له‌ ته‌مام ئاسته‌يل له‌ بان  هوير  ئنسان كورد كار  بكاو هۆشياى ده‌وڵه‌ت خوازى به‌شێ له‌ په‌يامه‌يل سه‌ره‌كى بوود.

114 ساڵ له‌ يه‌و وه‌ر ك يه‌كمين رۆژنامه‌ى كوردى چاپ كريا، ناو كوردستان نريا بانێ و رووشنهويره‌يل گه‌وراى ئه‌و ده‌مه‌م مقداد به‌درخان وه‌ عه‌ينك ده‌وڵه‌تخوازيه‌و په‌يمامه‌گه‌ى خوه‌ى فۆرمۆڵه‌ كرديه‌. دوياى 114 ساڵ، ميديا و ره‌ساننه‌يل ئيرنگه‌ى كوردستانه‌ هێمان له‌ ئه‌و ئاست وه‌رپرسيارى گه‌وراى ك ها له‌مليان نين و ڕۆڵ خوه‌ى وه‌ ته‌مام وه‌ جى ناورديه‌.

ماوه‌يگه‌ بڕێ له‌ رۆژنامه‌يل هه‌ڵمه‌تێ نويسانن له‌ بان ده‌وڵه‌ت كوردى ده‌س وه‌ پێ كردنه‌ ك جى بايه‌خ و سپاسه‌. وه‌لى ته‌مام ئه‌ى ره‌ساننه‌، ئه‌ پرسه‌ نه‌كرديه‌سه‌ ئه‌رك خويان و چشته‌يل لاواز له‌يره‌ ها وه‌ر مه‌به‌سه‌. خاوه‌نه‌يل قه‌ڵه‌م تويه‌نن رۆڵێ گرنگ و چاره‌نويس كه‌ر بگرنه‌و مل. چوين ك نه‌خشه‌و پلان له‌ سه‌ره‌تا وه‌ قه‌ڵه‌م نويسيه‌يدو ئمجا ئه‌نجام ده‌ر خريه‌يد، وه‌لى وه‌ داخه‌و ئه‌گه‌ر خاوه‌نه‌يل قه‌ڵه‌م و هوير خوه‌يان بوونه‌ نه‌يار ده‌وڵه‌ت كوردى و پڕوپاگه‌ندى دژوار له‌ى باريه‌و بڵاو بكنه‌. گرنگه‌ پارته‌يل ده‌وڵه‌تخواز وه‌ ره‌سمى راگه‌ياندنه‌يل خوه‌يان وه‌ره‌و ئه‌ى ئامانجه‌ بوه‌ن./ش

مهاباد قەرەداخی