په‌یوه‌ندى ناونى ده‌وڵه‌ت و نه‌ته‌وه‌

شفق نيوز

 

یه‌كه‌م: ئه‌و دیدو نوڕستنه‌سه‌ ك باوه‌ڕى ئیچنه‌سه‌ ده‌وڵه‌ت له‌ خاكیگ فراوان پیكهاتگه‌و چه‌نه‌ها ره‌گه‌ز و نه‌ته‌وه‌و چه‌ن گرووپیشگیش گریده‌ خوه‌ى. ئى ده‌وڵه‌ته‌ له‌ڕاسى هه‌مان "ده‌وڵه‌ت و نه‌ته‌وه‌" یا "ده‌وڵه‌ت نه‌ته‌وه‌یى"یه‌. سه‌نته‌ر بنه‌ڕه‌تى ئى جووره‌ ده‌وڵه‌ته‌یله‌ هه‌مان نه‌ته‌وه‌ى ده‌سڵاتداره‌، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش عه‌ره‌به‌یل له‌ ده‌وڵه‌ت ئه‌مه‌وى و ئیرانیه‌یل له‌ ده‌وڵه‌ت عه‌باسى نه‌خش داشتنه‌و توركیایش وه‌ دڵ ئمپراتۆریه‌ت عوسمانى له‌ قه‌ڵه‌م دریه‌ید.

دویه‌م: ئى دیدو نوڕستنه‌ باوه‌ڕى ئه‌وه‌سه‌ ك ده‌وڵه‌ت له‌بان بنه‌ماى جوگرافى و سیاسى و ده‌وروه‌رى و ئاوه‌یل گه‌ورا هاته‌سه‌ وجوود، جوور ئه‌وه‌ك له‌ چین و عراق و مسر وجوود دیرید.

سێیه‌م: دیدیگ تر هه‌س باوه‌ڕى له‌یواسه‌، ك ده‌وڵه‌ت له‌ رووح نه‌ته‌وه‌یگ و تاریخیگه‌و په‌یا بوود، یه‌یش وه‌و مانا ك ده‌وڵه‌ته‌یل نه‌ته‌وه‌یى ك له‌سه‌رده‌م نه‌ته‌وه‌گه‌رى له‌ خوه‌رئاوا په‌یا بوین جوور ده‌وڵه‌ت نازى له‌ ئه‌ڵمانى و ده‌وڵه‌ت فاشیستى له‌ ئیتالیاو زایۆنیزم ك ده‌وڵه‌ت ئسرائیل دروس كرد، ئى ده‌وڵه‌ته‌یلیشه‌ خاوه‌ن رابه‌ر كاریزمى و رابه‌ره‌یل مه‌عنه‌وى بوین ك باوه‌ڕ وه‌ ده‌سنیشانكردن خودایى دیرن و ئى ده‌وڵه‌ته‌یله‌ گه‌ردینه‌ شوون یه‌كپارچه‌یى و هه‌وڵ گرده‌وكردن نه‌ته‌وه‌یل تر له‌ژیر فشار نه‌ته‌وه‌یگ دریاریكریاگ وه‌بى گووشداین وه‌ راسیه‌یل تاریخى و سیاسى و جوگرافى.

چواره‌م: دیدیگ تر هه‌س ك باوه‌ڕى له‌یواسه‌ ده‌وڵه‌ت له‌بان بنه‌ماى ئه‌زموون چین و لایه‌نه‌یل تیه‌یده‌ وجوود و لایه‌ن ده‌سڵاتدار و پیكهاوردن ده‌وڵه‌ت و جیوه‌جیكردن ئه‌و یاسایه‌یله‌ ك تایبه‌تن وه‌و چینه‌و خوه‌ى زاڵ ئه‌كاده‌ بان چین و لایه‌نه‌یل تر جوور ده‌وڵه‌ت پرۆلیتار ك وه‌ناوه‌یل" یه‌كێتى مه‌ردم " یا " ده‌وڵه‌ت سۆشیالیستى " خوه‌یان ده‌رخه‌ن و پشتگیرى له‌ بڕیگ چین و لایه‌ن كه‌ن جوور كارگه‌ره‌یل و جفتیاره‌یل.

ئى چوار دیده‌ له‌ سه‌رده‌م ده‌وڵه‌ت عوسمانى بوینه‌ قوربان نه‌ته‌وه‌یل تر جوور عه‌ره‌ب و   ئه‌رمه‌ن یا بڕیگ له‌ نه‌ته‌وه‌یل ئۆرپاى خوه‌رهه‌ڵات، یه‌یش وه‌ ماناى دیاریكردن په‌یوه‌ندى ناونى موسڵمانه‌یل و ناموسڵمانه‌یل ك وه‌ى خاتریشه‌ یاساو ده‌ستوور ئایینى دانریاو ئه‌و ده‌ستوور و یاسایه‌یلیشه‌ وه‌ل یاساى هاووڵاتیبوین و یه‌كسانبوین تاكه‌یل جیاوازى داشت له‌ ئه‌رك و هه‌قه‌یل.

ئمڕوو ئه‌و چشته‌ ك هه‌وه‌جه‌ وه‌پى دیریم، جووریگه‌ تازه‌ له‌ ده‌وڵه‌ت، وه‌ ماناى ده‌وڵه‌تیگ له‌بان بنه‌ماى دیموكراسیه‌یل بنیات نرویاید و هیز بڕیارداین و ده‌ستوور و جیوه‌جیكردن وه‌ ته‌واوى له‌ یه‌ك جیا بوون، ده‌وڵه‌تیگ له‌ڕى تاكه‌یله‌و بنیات نریاوید و هه‌ڵوژریاوید و بڕیاره‌یلیگ جوور مقه‌یه‌تیكردن مه‌رز و دابینكردن ئاسایش و ئارامى ئه‌را هاووڵاتیه‌یل وجوود داشتوود نه‌ك دابینكردن نه‌ف و به‌رژه‌وه‌ندى دوشمنه‌یل، ده‌وڵه‌تیگ ك گشتى له‌وه‌رانوه‌ر هه‌ق و ئه‌ركه‌یل و له‌وه‌رده‌م یاسا یه‌كسان بوون، ده‌وڵه‌تیگ له‌بان بنه‌ماى ئازادى هویر و ڕا و دیموكراسى دامه‌زریاوید.

حه‌سه‌ن حه‌نه‌فى

ج . أ