ئايا ناوچه‌يل ده‌يشت هه‌رێم له‌ بودجه‌ی ئمساڵ كوردستان بێبه‌شن؟

شفق نيوز

لايه‌نه‌يل ئه‌كتيڤ و نگه‌تيڤی له‌لايه‌ن پارلمانتاره‌يل خريا وه‌ر باس و گفتگووكردن، له‌وانه‌ مه‌مه‌ره‌يل دێر كلكردنی ئه‌را پارلمان و بڕێگ داخوازی ئه‌را كه‌مه‌وكردن مووچه‌ی هه‌رسێ ده‌سه‌ڵاته‌گه و كێشه‌يليگ ك له‌ناو پرۆژه‌ياساگه‌ بی و ‌ئه‌و مه‌سه‌له‌يله‌ ك خزمه‌ت فره‌تريگ وه‌ هاووڵاتييه‌يل كوردستان ڕه‌سنێ، وه‌لی ئه‌وه‌گ جی باس و سه‌رنجه‌ ئه‌وه‌سه‌ ك نيشته‌جايه‌يل ده‌يشت هه‌رێم كوردستان وه‌گشتی و ناوچه‌يل داوڕياگ له‌ پرۆژه‌ی بودجه‌ی ئمساڵ‌ هه‌رێم كوردستان بێ به‌شن.

 

پارلمانتاريگ فراكسيۆن كوردستانی له‌ پارلمان كوردستان له‌يباره‌و ئويشێ كورده‌يل وه‌ديارده‌ی په‌نابه‌ری و ئاواره‌يی له‌يه‌ك جياوه‌ نيه‌كريه‌ن، چ ئه‌وانه‌گ له‌ خه‌بات و شۆڕش ئاواره‌ی ئيران و توركيا و وڵاته‌يل تر بوين و چ ئه‌وانه‌گ وه‌زوور و زوورداری ده‌ركريان و گله‌وخواردن ئه‌و په‌نابه‌ره‌يله‌ ئه‌را هه‌رێم كوردستان گرفته‌يليگ هاشوونێ و تا ئيسه‌ نه‌تويه‌نرياس وه‌شيوه‌يگ دروس و له‌ ئاست خواسته‌يل گشتی ئه‌و كێشه‌ چاره‌سه‌ر بكريه‌ێ و  له‌ حاڵه‌تيگ ك بايه‌سه‌ فێشتر له‌ گشت وه‌ختيگ بايه‌خ وه‌پيان بدريه‌ی وه‌لی له‌بودجه‌ی ساڵ 2011ی هه‌رێميش هويچ ڕێژه‌يگ ئه‌را ئی هاووڵاتييه‌يله‌ له‌وه‌رچه‌و نه‌گيرياس.

 

وه‌باوه‌ڕ ئه‌و، حكوومه‌ت هه‌رێم ئه‌گه‌ر پلان و ئستراتيژييگ ئه‌رايان  داشتوود تويه‌نێد له‌ ماوه‌يگ كه‌م ئی ديارده‌ بنبڕ بكا.

 

عه‌لی حوسێن فه‌يلی وه‌ديديگ نه‌ته‌وه‌يی ته‌ماشای بودجه‌ی ساڵ 2011ی هه‌رێم كوردستان‌ ئه‌كا و له‌ دانيشتن ئمڕوو پارلمان كوردستان چه‌ن خاڵيگ گرنگ سه‌باره‌ت وه‌ بودجه‌ی ئمساڵ و به‌ش ناوچه‌يل ده‌يشت هه‌رێم كوردستان له‌ بودجه‌گه‌ خسته‌ وه‌ر باس و وت: "ئيمه‌ له‌ پرۆژه‌يل نه‌ته‌وه‌يی بايه‌د تماشای وه‌زع خوه‌مان بكه‌يمن، ئيمه‌ وڵاتيگ سه‌ربه‌خۆ نيمن و چاره‌نويس ئيمه جارێ به‌سرياگه‌ وه‌ چاره‌نويس حكوومه‌ت عێراق فێدراڵ له‌ به‌غدا و بايه‌ته‌ بڕێگ له‌ بودجه‌ی هه‌رێم ئه‌را ئه‌و به‌شه‌ له‌ ملله‌ته‌گه‌مان ك له‌ ده‌يشت كوردستان ژيه‌ن ته‌رخان بكريه‌ێد تا له‌يساودويا له‌ناو ماڵ و وڵات خوه‌يان غه‌ريو نه‌ون".

 

فه‌يلی باس له‌ ڕويوه‌ر و نه‌خشه‌ی سياسی هه‌رێم كوردستان كرد و وت:"وه‌گوره‌ی ئه‌و سنوور ياساييه‌ ك ئيسه‌ ئه‌رای ده‌سنيشان كرياس (35-40%) خاك كوردستان كه‌فێده‌ ده‌يشت هه‌رێم و وه‌ حوكم ئه‌وه‌گ نيشته‌جايه‌يل ئه‌و ناوچه‌يله‌ كوردن و كوردستانيين، وه‌رپرسياريه‌تی ئه‌وانيش كه‌فێده بان هه‌رێم كوردستان و مقه‌يه‌تی كردن‌ ئاسايش‌ و سه‌قام ئه‌و ناوچه‌يله‌ له‌لايه‌ن هێز پێشمه‌رگه‌ی كوردستان ئه‌و ڕاسييه‌ سه‌لمنێ، وه‌لی نه‌بايه‌د له‌هويره‌و بوه‌يمن ك دروسكردن به‌رژه‌وه‌ندی هاوبه‌ش و ڕێزناين و دڵنه‌وايی كردن و متمانه‌به‌خشين له‌ فاكته‌ره‌يل گرنگن ئه‌را چاره‌سه‌ركردن كێشه‌ی ناوچه‌يل داوڕياگ وه‌شيوه‌يگ ئاشتيانه،‌ چوينكه‌ له‌ عێراق ئمڕوو ئی ديارده‌ بويه‌سه‌ قه‌ناعه‌تيگ ك كوردستان وڵات ئاوادانيگه‌ و ته‌نانه‌ت نووڕيمن غه‌ير كورديش هه‌ر ناوچه‌يگ له‌ده‌يشت هه‌رێم كوردستان دوينن ئه‌گه‌ر ئاوادانی وه‌پيه‌و ديار بوود وه‌بی ئه‌وه‌گ بويشن يه‌ سه‌ر وه‌ كام پارێزگاس يا له‌ڕوی جوگرافيه‌و سه‌ر وه‌كام سنوور ئيداريه‌، وه‌به‌شيگ له‌ خاك كوردستان ده‌نه‌ێ قه‌ڵه‌م و ئی باوه‌ته‌ ئه‌را ئيمه‌ فره‌ گرنگه‌ و ئوميدوارم ك ئی پێوه‌ره‌ وه‌ جددی بگريمنه‌ێ و له‌هويريشه‌و نه‌وه‌يمن نيشته‌جايه‌يل ئه‌و ناوچه‌يله‌ له‌ فه‌قيرترين مه‌ردمان كورد خوه‌مانن".

 

ناوبرياگ ئاماژه‌ وه‌ ڕاپۆرت ليژنه‌ی دارايی پارلمان دا و وت: "وه‌داخه‌و له‌ ڕاپۆرت ليژنه‌ی دارايی پێوه‌ر نه‌ته‌وه‌يی ئه‌را دياريكردن بڕێگ له‌ بودجه‌ی ساڵ 2011ی هه‌رێم كوردستان ئه‌را ناوچه‌يل ده‌يشت هه‌رێم له‌وه‌رچه‌و نه‌گيرياس".

 

پارلمانتاره‌گه‌ی فراكسيۆن كوردستانی له‌وه‌ر ئه‌وه‌گ وه‌شيوه‌يگ دياری ناوی له‌ ناو پرۆژه‌يل هاتويد جوور نموونه‌ باس له‌ ناوچه‌ی خانه‌قين كرد و وت: "يه‌ وه‌رپرسياريه‌تييگ ئاشكرا ئه‌خاده‌ مل حكوومه‌ت هه‌رێم، نيشته‌جايه‌يل خانه‌قين نزيكه‌ی 200هه‌زار كه‌سن و ڕويوه‌ر ئی ناوچه‌ (3915كم2)س و له‌و پرۆژه‌يله‌ ك ئه‌را خانه‌قين ناونويس كرياس ناو مه‌نه‌لی و ده‌وروگرديشی هاتيه‌سه‌ بانێ ك ئه‌گه‌ر خاس ته‌ماشای بكه‌يمن ناحيه‌ی مه‌نه‌لی ك وه‌رجله‌يه‌ قه‌زا بويه‌ و دو ناحيه‌و (234)ئاواييش له‌بانی بويه‌ رويوه‌ره‌گه‌ی(6586كم2)س و يه‌ جيا له‌ ناوچه‌ی خانه‌قينه‌، هه‌ميش له‌ ناوچه‌يل داوڕياگتر قه‌زای به‌دره‌س ك ئه‌ويش دو ناحيه‌ و 53 ئاوايی دێرێ و ڕويوه‌ره‌گه‌ی (3650كم2)س، وه‌بان يه‌كه‌و  ڕويوه‌ر به‌دره‌ و مه‌نه‌لی ك بووده(10236كم2) له‌ ڕويوه‌ر گشت پارێزگای كه‌ركوك فيشتره‌ وه‌لی وه‌داخه‌و ناويان نه‌هاتيه‌".

 

هه‌ميش وت: "هه‌ر وه‌وجووره‌گ داكووكی له‌بان مافه‌يل پێشمه‌رگه‌ و هه‌قه‌يلترمان ئه‌كه‌يمن، بايه‌د ئه‌وجووره‌يشه‌ له‌بان ئاوادانه‌وكردن ئه‌و خاكه‌ ك ئمڕوو پێشمه‌رگه‌ مقه‌يه‌تيی ئه‌كا داكووكی بكه‌يمن".

 

ناوبرياگ ئاشكرايه‌وكرد:"له‌ پرۆژه‌يل وه‌رده‌وام ك ئه‌را ساڵ  2011 ناويان هاتگه‌ 2334 پرۆژه‌ و  543 پرۆژه‌ی پێشنياركرياگ و 692 پرۆژه‌ی په‌ره‌وه‌پيداين پارێزگايه‌يل ديريمن و له‌ پرۆژه‌يل وه‌رده‌وام 23جار ناو پرۆژه‌يليگ ك بڕيار بويه‌ له‌ خانه‌قين جيوه‌جی بكريه‌ن هاتێه‌ وه‌لی وه‌داخه‌و پاشه‌كشه‌ له‌ پرۆژه‌يل پێشنياركرياگ ئمساڵ دوينيمن ك 3 پرۆژه‌س" و زياتريش وت :" له‌يه‌ قورستريش ئه‌وه‌سه‌ ك له‌ پرۆژه‌يل په‌ره‌وه‌پيداين پارێزگايه‌يل به‌ش ئی ناوچه‌"0"سفره‌ و ئه‌و بڕه‌پويله‌گ ئه‌را پرۆژه‌يل وه‌رده‌وام له‌وه‌رچه‌و گيرياس ك(9319247000000) نۆ ترليۆن و سێسه‌د و نووزده‌ مليار و دوسه‌د و چل و هه‌فت مليۆن ديناره‌ به‌ش خانه‌قين له‌ پرۆژه‌يل وه‌رده‌وام وه‌گشتيه‌و بووده(‌23810000000) بيس و سێ مليار و هه‌يشتسه‌د و ده‌ مليۆن دينار ك مه‌نه‌لی و ده‌وروگرديشی خرياسه‌ بان ئه‌و پرۆژه‌يله"، هه‌ميش وت:" له‌لايگتر و له‌ ئيعانه‌ و مينحه‌يل هويچ بڕه‌پويليگ ئه‌را ناوچه‌يل ده‌يشت هه‌رێم وه‌دی ناكريه‌ێ و وه‌باوه‌ڕ من بايه‌ته‌ لايه‌ن كه‌م (20%) له‌و گوژمه‌ ئه‌را ناوچه‌يل ده‌يشت هه‌رێم دياری بكريه‌ێ".

 

فه‌يلی له‌باره‌ی هه‌ڵسه‌نگاندن بودجه‌ وت:" له‌وه‌خت هه‌ڵسه‌نگاندن بودجه‌ بايه‌د چه‌ن خاڵيگ له‌وه‌رچه‌و بگريمن و له‌وانه‌يش پرۆژه‌يل ئستراتيژيه‌ ك شايه‌ت‌ له‌ بوار وه‌به‌رهێنان له‌ ئاينده‌يگ نزيك نه‌تيجه‌ نه‌ياشتوود، وه‌لی تويه‌نێد له‌ بووژانه‌وه‌ی ئابووری كوردستان نه‌خش خوه‌ی داشتوود، و ئيمه‌ نه‌بايه‌س ته‌نيا ته‌ركيز بكه‌يمنه‌ بان كومه‌ڵێگ شوماره، به‌ڵكو بايه‌ته‌ شوينهاته‌يل و ده‌سهاته‌يل ئه‌و پرۆژه‌يشه‌ له‌وه‌رچه‌و بگريم".

 

ئاماژه‌ وه‌ ئه‌و گوژمه‌يشه‌ كرد ك له‌شوون نه‌مه‌نن وه‌زاره‌ت ناوچه‌يل داوڕياگ ئه‌را ده‌سه‌ی تايبه‌ت وه‌و ناوچه‌يله‌ ته‌رخان كرياس و وت: "ئمساڵ (270000000) دو مليار و هه‌فتا مليون دينار ئه‌را ده‌سه‌ی تايبه‌ت وه‌ ناوچه‌يل داوڕياگ ته‌رخان كرياس و وه‌رانوه‌ر وه‌ شوماره‌ی نيشته‌جايه‌يل ئه‌و ناوچه‌يله‌ فره‌ كه‌مه‌ چوينكه‌ هه‌ر له‌ پارلمان كوردستان ته‌نيا ئه‌را مه‌نافع كومه‌ڵايه‌تی (6000000000) شه‌ش مليار دينار ‌ته‌رخان كرياس ك دو قات و نيم ئه‌و بڕه‌ پويله‌سه ك ئه‌را ئه‌و ده‌سه‌ی باڵا ته‌رخان كرياس‌" و ئه‌وه‌يشه‌ ئاشكراكرد:" وه‌گوره‌ی ڕاپۆرت وه‌زاره‌ت دارايی له‌ بڕه‌پويل "خدمات و صيانه‌" ك گوژمه‌گه‌ی (1150000000) يه‌ك مليار و سه‌د و په‌نجا مليون ديناره‌ وه‌داخ فره‌يگه‌و تا به‌روار 2010 /6 /30  ته‌نيا (5100000) مليون دينار له‌و بڕه‌پويله‌ ك ئه‌را ئی ده‌سه‌ ته‌رخان كرياويد خه‌رج كرياس" و له‌يرا گوزارش له‌ سه‌رسوڕمان خوه‌ی كرد و وت:" ئيسه‌يش وه‌زاره‌ت دارايی ڕه‌زامه‌نده‌ سه‌رله‌نوو (850000000) هه‌يشتسه‌د و په‌نجا مليون دينار ئه‌را ئه‌و ده‌سه‌ له‌وه‌رچه‌و بگرێ له‌وه‌ختيگ ئيمه‌ ها هويرمان سه‌رۆك هه‌رێم كوردستان جه‌خت له‌بان ئه‌وه‌ كرد ك بايه‌ته‌ سه‌ندووقيگ ئه‌را هاناداين و ئاوادانه‌وكردن ناوچه‌يل ده‌يشت هه‌رێم كوردستان دروس بكريه‌ێ وه‌لی وه‌داخه‌و تا ئيسه‌ نازانيمن چاره‌نويس ئه‌و سه‌ندووقه‌ چه‌ وه‌سه‌ری هاتيه"‌.

 

هه‌ميش وت: "ئيمه‌ "كورده‌يل ده‌يشت هه‌رێم" له‌ بودجه‌ی پرۆژه‌يل وه‌به‌رهێنان هويچ به‌شيگ نه‌يريمن بيجگه‌ له‌و نه‌فه‌قاته‌ ك ئه‌را ده‌سه‌ی باڵای كاروبار ناوچه‌يل داوڕياگ ته‌رخان كرياس ك ئه‌ويش ئه‌كاده‌ (0،1%)، له‌وه‌ختيگ زانيمن ناوچه‌يل ده‌يشت هه‌رێم پرۆژه‌يل وه‌به‌رهێنان و خزمه‌تگوزاری خزمه‌ت وه‌پی ئه‌كا نه‌ك نه‌فه‌قات ئه‌را ده‌سه‌يگ وه‌ته‌نيا".

 

ناوبرياگ ئوميديش خواست گشت لايگ ك وه‌شيوه‌يگ له‌ شيوه‌گان وه‌ل مه‌سه‌له‌ی كورد له‌ ده‌يشت هه‌رێم كوردستان و ناوچه‌يل داوڕياگ له‌ خاك كوردستان ئاشنايی ديرن و دڵسووزيين، له‌ پرۆژه‌يل پێشنياركرياگ به‌شيگی ئه‌را ئه‌و ناوچه‌يله‌ بارنه‌و چوينكه‌ ئيسه‌ بودجه‌جارێ هاله‌ قوناغ موناقه‌شه‌كردن و يه‌ هێمان پرۆژه‌س و نه‌ويه‌سه‌ ياسا، و وت: "من جوور نموونه‌ باس خانه‌قين كردم چوينكه‌ حكوومه‌ت خوه‌ی وه‌رپرسياريه‌تيی قه‌بوول كردگه‌ و ناوچه‌يلتر داوڕياگيش وه‌هه‌مان شيوه‌ی خانه‌قين وه‌زع خاسيگ نه‌يرن".

 

داوايش له‌و وزاره‌ته‌يل و ده‌سه‌يل و لايه‌نه‌يله‌ كرد ك  پێشنيار بودجه‌ كه‌ن، چشتێ داوا بكه‌ن ك بتويه‌نن خه‌رجی بكه‌ن و وت:" ئوميدمه‌ داواكردنه‌گان ئه‌و وزاره‌ته‌يل و لايه‌نه‌يله‌ وه‌گوره‌ی نيازه‌يل واقعی بوود نه‌ك ته‌قليدی"، و جه‌ختيش له‌بان ئه‌وه‌كرد ك ناوچه‌يل ده‌يشت هه‌رێم كوردستان نيازه‌يل واقعی ديرن و وت: "ڕاسه‌ وه‌وخاتره‌ ك ئی ناوچه‌يله‌ هانه‌ ده‌يشت ئيداره‌ی هه‌رێم كوردستان و وه‌شيوه‌ی ياسايی نيه‌تويه‌نيم ڕاسه‌وخۆ كومه‌كيان بكه‌يمن، وه‌لی ڕێيه‌يل ياسايی فره‌س و هه‌وه‌و جووره‌ ك هێز پێشمه‌رگه‌ی كوردستان ئاسايش و سه‌قام ئه‌و ناوچه‌يله‌ پارێزێ؛ ئيمه‌يش بايه‌ته‌ گرنگی وه‌و ناوچه‌يله‌ بيه‌يمن و ئاوادانيانه‌و بكه‌يمن و خزمه‌ت مه‌ردمه‌گه‌ی بكه‌يم".

 

جی باسه‌، دانيشتنه‌يل پارلمان كوردستان له‌باره‌ی تاوتوێ كردن بودجه‌ی ساڵ 2011ی هه‌رێم كوردستان وه‌رده‌وامه‌.

 

 

ئا: ئاراس جه‌واد