پيته‌يل قه‌يه‌غه‌كرياگ كوردی

شفق نيوز

  ملله‌ت كورد ته‌نيا ملله‌تيگه‌ له‌بان ئی گووشه‌ی زه‌ويه‌ ك له‌گشت بورايگه‌و هه‌قه‌يلی زه‌فت كرياو خاكه‌گه‌ی به‌شبه‌شه‌و كريا له‌ناونی چوار ده‌وڵه‌ت داگيركه‌ر جوور توركيا، سوريا، ئيران، عراق. ته‌نانه‌ت هه‌وڵ ئه‌وه‌يش دريا ئی نه‌ته‌وه‌ی كورده‌ وه‌هه‌ر شيوه‌يگ بوود قڕان بكريه‌يدو هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش يه‌كه‌مين تاقيكردن چه‌ك كيمياوی و غازه‌يل كوشنده‌ له‌بان روڵه‌يلی تاقيه‌و كرياو هه‌زاران كه‌س له‌تی بوينه‌ قوربانی. ئنجا هه‌ر له‌سه‌رده‌م پاشايه‌تی و له‌سه‌ره‌تای ساڵه‌يل بيس له‌سه‌ده‌ی وه‌رين دژايه‌تی ئی ملله‌ته‌ كه‌مه‌ مه‌مه‌ په‌ره‌ سه‌ند و فيشتر كه‌فتياده‌ ژير چه‌پووك دوشمنه‌يل و ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌ بوی له‌ باكوور كوردستان قه‌يه‌غه‌ی زووان كوردی و چه‌ن پيتيگيش كوردی كريا له‌ مه‌ردم كورد.

وه‌لی ئيسه‌ ماڵپه‌ڕ"سكاى نيوز" عه‌ره‌بی، له‌باوه‌تيگی وه‌ی جووره‌ باس بوار رووشنهويری كورده‌يل و هاتنه‌وه‌ی ئه‌و پيته‌يله‌ ئه‌كا ك ئه‌را ماوه‌ی ٨٥ سالَه‌ قه‌يه‌غه‌ بوينه‌و ئويشيد: ده‌سڵاته‌يل توركی ئه‌را يه‌كه‌مجار و له‌شوون ٨٥ ساڵ، ڕی ده‌نه‌ كورد پيته‌يل(Q, X, W) قه‌يه‌غه‌كرياگ خوه‌ی باريده‌ كار، ك زووان توركی واز له‌لی هاورد له‌شوون ئاڵشتبوينی ئه‌را پيت لاتينی و ته‌نانه‌ت ڕييش وه‌پيا دريا ئه‌را(ناو)يش باريه‌يده‌ كار جوور به‌شيگ له‌ وه‌رچه‌رخان ديموكراسی.

ئه‌گه‌ر بايم و بچيمنه‌ بندروس مه‌سه‌له‌ی ئی پيته‌يله‌، ئه‌وه‌ ئه‌رامان ده‌ركه‌فيد ك له‌شوون بڕياريگ له‌لايه‌ن مسته‌فا كه‌مال ئه‌تاتورك سه‌رۆك وه‌رين توركيا له‌ساڵ ١٩٢٨، ئی هه‌رسێ پيته‌ نه‌مه‌ند له‌ ئه‌بجه‌ديه‌ی توركی، ئه‌ويش وه‌گووره‌ی ئاڵشتكردن پيته‌يل لاتينی وه‌ عه‌ره‌بی وه‌ل قه‌يه‌غه‌كردنی له‌ زووانه‌يل تر، ك له‌و وه‌ختيشه‌ كورد ئی بڕياره‌ جوور جه‌نگيگ له‌بان ناسنامه‌ی نه‌ته‌وه‌يی و رووشنهويری خوه‌يان تاريف كردن.

دادگای باڵای توركييش له‌ساڵ ٢٠٠٤ بريار دادگای ناوچه‌يی په‌سه‌ن كرد ئه‌را قه‌يه‌غه‌كردن ئی پيته‌يله‌و وه‌كارهاورديان ئه‌را ناوه‌يل كوردی، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش وزاره‌ت ناوخوه‌يی توركيايش هويچ ناويگ له‌ ره‌گه‌زنامه‌ تومار نه‌كرد ك هه‌ڵگر يه‌كيگ له‌و پيته‌يله‌ بوياتاد، ته‌نانه‌ت په‌يجورييش كردياد وه‌ل ئه‌و كه‌سه‌گ له‌و پيته‌يله‌ له‌قه‌ی ناوه‌گه‌ی بوياتادو هه‌واڵه‌ی دادگايان كرديادو حوكم زيندانيكردن ٢ تا ٦ مانگ له‌بانيان چه‌سپان له‌وه‌ر ئه‌وه‌ك سه‌رپيچی ياسای رووشنهويری توركی كرديان.

ئاڵشتبوين ئه‌بجه‌ديه‌ی وڵات و بڕ‌يگ له‌ وشه‌يلی، كاريگه‌ری قريه‌يگ داشت له‌بان مه‌ردم توركيا له‌ڕوی قسه‌كردنه‌و، ئنجا ئه‌و نه‌وه‌يله‌ ك زاينده‌ی وه‌رجه‌ ساڵه‌يل چل سه‌ده‌ی وه‌رين بوين وه‌ وه‌زووان توركی عوسمانی كرديان ك تيكه‌ڵ بوی وه‌ وشه‌يل عه‌ره‌بی وفارسی، وه‌لی نه‌وه‌يل بويچگتر وه‌ زووان تازه‌ی توركی قسه‌ كرديان.

ئنجا جياوازی له‌ورا بوی خود ئه‌تاتورك وه‌ختی وتار خوه‌نست له‌وه‌رده‌م په‌رله‌مان تازه‌ی توركی له‌ساڵ ١٩٢٧، وه‌ زووان توركی عوسمانی قسه‌ كردو مه‌ردم سه‌ری وه‌پی سوڕمه‌ند، تا ئه‌وه‌ بوی سێ جار ته‌رجومه‌ی كريا ئه‌را بان زووان ئيسه‌ی توركی ك يه‌كه‌ميان له‌ساڵ ١٩٦٣، دويه‌ميش له‌ساڵ ١٩٨٦، سێيه‌ميش له‌ساڵ ١٩٩٥.

ج . أ