ده‌رفه‌ته‌يل له‌ده‌سچگ فه‌يليه‌يل – به‌ش هه‌فته‌م

شفق نيوز

ئمڕوو گشت لايه‌نيگ هه‌وڵ ئه‌وه‌ ئه‌يه‌ن قورتار بوون له‌ چشته‌يل كه‌ڵه‌كه‌كرياگ گوزه‌يشته‌و شوونه‌وار ريڕه‌و نه‌ته‌وه‌يی حزب به‌عس و ريڕه‌و چه‌پ حزبه‌يل علمانی و خوه‌يان ئه‌خزننه‌ ناو بازاڕ ئازاد له‌ سياسه‌ت و هه‌ر لايه‌نيگ و ئه‌گه‌ردێده‌ شوون ئاڵشتكردن عراق كويه‌ن ك وه‌ قاڵبه‌ نا يه‌كانگير بنيات نرياگه‌.

له‌شوون رميان سه‌دام توانای ئه‌وه‌ بوی ك گشت عراق داواكاری گشت عراق وه‌ خه‌رج كه‌متر بگرێده‌وه‌و شوونيگ بوينيمنه‌و ك هه‌وڵه‌يلمان له‌تی به‌ردارتر بوود، ئمجا ئيمه‌ی فه‌يليه‌يل له‌گشت بوونه‌يگ شانازی وه‌ به‌شداری خوه‌مان ئه‌كه‌يم له‌ دامه‌زرانن له‌و هيزه‌يل كارا ك حوكمدار و ده‌سڵاتدارن و شانازی ئه‌كه‌يم ك ئيمه‌ يه‌كيگيم له‌ پيكهاته‌يل بنه‌ڕه‌تی له‌ دروسكردن سياسه‌ت له‌ عراق وه‌تايبه‌ت له‌ ده‌يه‌يل يه‌كه‌م سه‌ده‌ی گوزه‌يشت و ئيمه‌ هه‌ميشه‌ هه‌ر زه‌ره‌دمه‌ن بويمنه‌و ئيسه‌يش وه‌ليا له‌ ئمتياز و ئاقبه‌تيش جوور ئيسه‌ی چه‌پڕه‌وه‌يله‌ ك ئيسه‌ دوينريه‌ن.

دويای ٢٠٠٣ باوه‌ڕمان ئه‌وه‌ بوی ئه‌و باره‌ ئستغلال بكريه‌ێد تا وه‌هيزتر بويمن له‌ ئه‌وساو بايه‌س‌ بوی له‌بان به‌شداربويه‌يل وه‌توانا ئه‌گه‌ر بخوازياتان بمه‌نديان له‌بان ئه‌و توانای جارانيانه‌ بواره‌گه‌ فراوانتر بكرديان ئه‌را هاوپه‌مانێتی كويه‌نيان و له‌هه‌مان تازه‌ی بكرديانه‌و وه‌ شيوه‌يگ خاستر تا كه‌سه‌يليگ تر بگرتياده‌و له‌وانه‌گ زويتر له‌تی نه‌وينه‌، ئمجا وه‌ گووره‌ی ئه‌وه‌يش دياره‌ ك هووكار سه‌ره‌كی دوياكه‌فتن و پاشگه‌زكردن پيكهاته‌يل كورده‌يل فه‌يلی له‌ ئه‌وساو ئيسه‌ نه‌وين نه‌فوه‌رگرتن له‌ هه‌وه‌جه‌يل خواست بويه‌ وه‌خاتر جيوه‌جيكردن و فراوانكردن په‌يوه‌نديه‌يل وه‌ل مه‌ردمان تر.

په‌يوه‌نديمان وه‌ل لايه‌نه‌يل تر هه‌ر له‌ ئه‌وسا تا ئيسه‌يش شه‌رمه‌زاريه‌، عراقيش وڵاتيگه‌ ده‌وڵه‌مه‌ن وه‌ قه‌واره‌يل سياسی و له‌ناونی حزبه‌يل سه‌رده‌ميش پايه‌ی ديارييگ ئه‌را كورده‌يل فه‌يلی نيه‌، چوينكه‌ ئاماده‌گی به‌شداريكردن و به‌شداربوين ئه‌رايان نه‌كرياگه‌ له‌ ئاينده‌ی نزيك و دوير جوور ئه‌وه‌گ ئه‌را ئه‌و لايه‌نه‌يله‌ ئه‌نجام درياگه‌ ك گشت ريڕه‌وه‌يليگ گوزه‌ر كردنه‌ و بازداينيگ ئه‌نجام دان وه‌ره‌و كيشمه‌كيش تايفی و كرده‌وه‌يل تر له‌ی شيوازه‌.

ئه‌گه‌ريش ته‌ماشای دابه‌شكردن جيوسياسی له‌ عراق بكه‌يم، دوينيم ك شيعه‌ هه‌وه‌جه‌ وه‌ هاوپه‌يمانێتی ناكه‌ن له‌وه‌ر قورسايی مه‌ردمه‌گه‌يان و كورديش له‌وه‌ر پايه‌ی كاريگه‌ر جوگرافييان و سنييش وه‌ نه‌وين سه‌قامگير سياسييان، وه‌لێ مه‌ردمان تر هه‌وه‌جه‌ وه‌ ده‌رخستن تايبه‌تمه‌ندی ديرن له‌وه‌ر زه‌مانه‌ت وجووديان، ئه‌ويش له‌وه‌ر ئه‌وه‌گ يه‌كسانی جيوه‌جی بكه‌يم له‌ناو وازی سياسی، وه‌ل ئه‌وه‌يشا گشت لايه‌نيگ قابل ئاڵشتكاريه‌ و ئيمه‌ی كورده‌يل فه‌يلييش فيشتر هه‌وه‌جه‌ وه‌پی ديرێم، يه‌يش له‌وه‌ختيگ مه‌رز وڵاته‌يل له‌ڕوی ده‌روينی و سروشتيه‌و چشتيگ ئاسايی و مليۆنه‌ها كه‌س وه‌ شيوه‌يگ ياسايی و ناياسايی ئه‌و قيوده‌ شكاننه‌ ك ناوی مه‌رزه‌و نازانيك چه‌نيگ له‌ليان له‌ رووڵه‌يل پيكهاته‌گه‌مانه‌، وه‌لێ ئه‌زانيم شماره‌يان له‌ غوربه‌ت ها زيايبوين وه‌رده‌وام.

دامه‌زرانن حزب و فراكسيۆنه‌يليش وه‌ گووره‌ی پێوه‌ره‌يل عراق تازه‌ سه‌خت نيه‌و ليستيگ دريژه‌ له‌ی باوه‌ته‌و هه‌س، ئمجا هووكار چه‌وديركردن و نه‌جويليانمان له‌ وازی سياسی بويه‌سه‌ مه‌رزيگ ئه‌را چالاكيه‌يلمان وه‌ل ئه‌و هه‌گه‌ مێژوو فراوانه‌ ك ديريمنه‌ی له‌ سياسه‌ت و ئيسه‌يش ديد و نوڕستمان كه‌مه‌و بويه‌ ئه‌را روێداگه‌يل ئيسه‌و ئه‌گه‌ريش بتويه‌نستايم قه‌واره‌يگ سياسی دامه‌زرنيم له‌وه‌رانوه‌ر ئه‌و جنووكه‌يل فراوانه‌ ك رويكردنه‌سه‌ وڵاته‌گه‌ بيجگه‌ ئه‌و روێداگه‌يله‌ ك ئه‌ياده‌ تويشمان جوور له‌زره‌ی وه‌رده‌وام له‌و كيشمه‌كيشه‌، ئه‌وه‌ ئيسه‌ حاڵمان له‌يوا نه‌وی وه‌ل كزی داناين كوچگ بنه‌ڕه‌ت ئه‌را وجوود ئی وڵاته‌.

له‌وه‌ختيگيش ك به‌شه‌يل ره‌گه‌زپه‌رسی ره‌واج بوی، شۆفينيه‌يل عه‌ره‌ب جوور حزب به‌عس له‌ عراق له‌تی نه‌ف وه‌رگرتن، له‌وه‌رانوه‌ر ئه‌وه‌يش ئه‌و فه‌يله‌يله‌ و ئه‌وانه‌گ جيايان ئه‌كه‌نه‌و له‌ فكروڕا ئه‌زه‌ره‌ت ئه‌وه‌ كردنيان په‌يڕه‌وكردن نه‌مينێد و گوزاره‌ی يه‌كسانی بڵاو بوياتاد له‌ كه‌مه‌ڵگا، ك يه‌يش ئه‌تويه‌نيم وه‌ زه‌ره‌د له‌ ته‌مه‌نمان گوزه‌ر كرد، چوينكه‌ ئه‌وان كار ئه‌را ئاينده‌ی خوه‌يانيش كردن.

له‌شوون ساڵ ٢٠٠٣يش كيشه‌ی فيلی هه‌ڕه‌شه‌ی مه‌ترسی له‌هويره‌وبردن و له‌ناوبردن له‌لی نه‌كريا جوور ئه‌وه‌گ ئيسه‌ وجوود ديرێد، ئه‌ويش ئه‌چێده‌و ئه‌را هووكار ئه‌و كيشمه‌كيش دڕنده‌ی ناونی هيزه‌يل سه‌ره‌كيه‌ ك وجوود ديرن له‌ مه‌يدان سياسی، وه‌ل ئه‌وه‌يشا هه‌رچه‌نی هه‌وڵ بياتايم ك ريڕه‌و دريايكرياگيگ هه‌ڵوژنيم ئه‌وه‌ كه‌سه‌يل تر ره‌حم وه‌پيان ناكه‌ن له‌وانه‌گ وه‌لمانا به‌شدارن له‌ سفه‌ت و ئه‌و ساڵه‌يل فريه‌يشه‌ ك وه‌ به‌دبه‌ختی وه‌ليانا ژيايم به‌ڵگه‌يگه‌ ئه‌را ئی قسه‌و شه‌مه‌نده‌فه‌ر چاره‌نويسمانيش هيمان له‌ ويستگه‌ی خوه‌ی وسياگه‌، ئمجا وه‌ بوونه‌ی ئه‌وه‌گ كيشه‌گه‌مان كلفه‌تداره‌ دی هويچ وه‌به‌رهاوه‌ريگ سياسييگيش نيه‌ له‌ڕوی مادی و مه‌عنه‌ويه‌و بگرێده‌ی خوه‌ی، ك يه‌يش كيشه‌ی بنه‌ڕه‌تييگه‌ ئه‌رامان و ئه‌تويه‌نيم بويشيم سه‌ركه‌فته‌يلمانيش زه‌ره‌دمه‌نن.

وه‌رجه‌ رميان رژيم وه‌رينيش فه‌قير و ده‌وڵه‌مه‌نه‌يلمانيش له‌ڕوی ئاسايشيه‌و هه‌ڕه‌شه‌ليكرياگ بويمن و ماوه‌ی فراوانيگيش له‌ناونی ئيمه‌و مه‌ردمان تر بوی، ك يه‌يش مه‌رز جيايگ ئه‌را جموجويل و په‌يوه‌نديه‌يلمان دانا وه‌ل چينه‌يل تر كومه‌ڵگا، وه‌لێ ئمڕوو ئاسايش مانايگ تر تازه‌ ئه‌رامان ديرێد و توانای كۆنترۆڵكردن بار سياسی و كومه‌ڵايه‌تيمان نه‌مه‌ند، چوينگه‌ ئيمه‌ گرينگی وه‌پی نايه‌يم ئه‌را مه‌ندنه‌وه‌ی ئه‌و ترس وه‌رينه‌ ك له‌ ده‌روينمان كاڵيا، يا ئه‌تويه‌نيم بويشيم باوه‌ڕمان ئه‌وه‌سه‌ ك لايه‌نه‌يليگ تر هه‌ن عراقيه‌تمان وه‌پيان په‌سه‌ن نيه‌، ك يه‌يش ئاكام هه‌ڵكه‌فت تيه‌ڵيگه‌ و خوه‌ی له‌وه‌ دوينێده‌و ك ئيمه‌ مه‌ردمانيگيم كه‌متر يه‌كسانی كه‌فته‌سه‌ ده‌سمان له‌ناونی ئه‌و مه‌ردمانه‌ ك خوازياری بوينه‌، يه‌يش وه‌ چه‌واشه‌ی ئه‌وانه‌گ وه‌گشت شيوه‌يگ هه‌وڵ ئه‌وه‌ ئه‌يه‌ن بهه‌يوان له‌ی وڵاته‌، ئمجا فه‌يليه‌يل هه‌وڵ ئه‌وه‌ ئه‌يه‌ن وه‌ هه‌ر شيوه‌يگ بوود هاووڵاتيبوين خوه‌يان بارنه‌و، ك له‌ی خاڵيشه‌ دو ريڕه‌و دژه‌ يه‌كتری هه‌ن، ئه‌را نموونه‌ به‌غدای پايته‌خت رووژ له‌دويای رووژ له‌ ته‌هران نزيكه‌و ئه‌دێ، وه‌لێ كيشه‌ی فه‌يلی ها داوه‌زين وه‌رده‌وام.

هاووڵاتيبوين ئيمه‌ وه‌ربه‌سيگه‌ په‌يوه‌نديه‌يل سياسيمان وه‌رته‌نگه‌و ئه‌كا، ئی هه‌ڵكه‌فتيشه‌ ئاميته‌ی ريڕه‌و حكومه‌ت ئيرانيه‌ ك هانمان ئه‌را عراقيه‌ت ئه‌ياد له‌ به‌غدا، وه‌لێ له‌ ئيران مه‌يل ئه‌وه‌ نه‌يرێد به‌شداری له‌ هه‌ر كاريگ بكه‌يم له‌ناو رويوه‌ر نه‌ته‌وه‌گه‌مان.

ئمجا گشت پيكهاته‌گيش بايه‌سه‌ بنه‌مای وازيه‌گه‌ بزانێد و په‌يوه‌نديه‌يل خارجی وه‌ده‌س بارێد تا مه‌يليگ ناوخوه‌يی دامه‌زرنێد ئه‌را مه‌يلكيشان لايه‌نه‌يل گه‌ورا وه‌خاتر چاره‌سه‌ر كيشه‌يل چين كزتر له‌ كومه‌ڵگا، ك كوڵ وكوڵبه‌ر بويه‌سه‌ مزايده‌يگ ئه‌را وه‌به‌رهاوردن.

عه‌لی حسێن فه‌يلی