عه‌‌بدولمه‌‌جید لوتفى وئاوه‌‌گه‌‌ى ئه‌‌ڵوه‌‌ن

شفق نيوز

(عه‌‌بدولمه‌‌جید لوتفى) سازدریا له‌‌باوه‌‌ت به‌‌رهه‌‌مه‌‌یلى له‌‌مه‌‌ته‌‌ڵ نویسین، ئراى یه‌‌كم جار چه‌‌وم كه‌‌فته‌‌ مامۆستا ك‌ له‌‌ نزیكه‌‌و بناسمه‌‌ى، جویرمه‌‌رده‌‌ پیاویگ ڕیشچه‌‌رمگ وه‌ ساڵاچگ وفره‌‌ شه‌‌كه‌‌ت هاته‌‌ وه‌‌رچه‌‌وم، وه‌‌لى له‌‌ قسه‌ كردن جویر كوڕه‌جایه‌‌ڵیگ زرنگ وه‌ دریژى دو سه‌‌عات باس بكه‌‌یگ بى ئه‌‌وه‌‌گ گت بكه‌‌یگ .

ئیمه‌‌یش له‌‌ ئه‌‌و ئیوارانه‌‌ گووش له‌‌ باسه‌‌گانى گردیم، زوورم باسه‌‌یلى باس شار ئه‌‌زیزمان (خانه‌‌قین)وئاوه‌‌گه‌‌ى ئه‌‌ڵوه‌‌ن و ڕووژه‌‌یل سه‌‌خت مناڵى و باخه‌‌یل شاره‌‌گه‌‌ و ژیرخان یا (سه‌‌رداو) قه‌‌ورسان ئیمام عه‌‌باس كرد، له‌‌ هویرمه‌‌ ك له‌‌ وه‌‌ختى باس هاژه‌‌ی ئه‌‌ڵوه‌‌ن كرد هه‌‌ناس هه‌‌ڵكیشا و وه‌‌ ده‌‌نگ نه‌‌رم وت :(له‌‌ شه‌‌وه‌‌یل سیه‌ و تاریك مه‌‌ردمان شار خانه‌‌قین هانه‌‌ قویلایى خه‌‌و، شاره‌‌گه‌‌یش كڕ وكپه‌‌ ته‌‌نیا هاژه‌‌ى ئه‌‌ڵوه‌‌ن نه‌‌وگ هاوخه‌‌م وئاگاى له‌‌ په‌‌ژاره‌‌م بوى) دویاخر دوماى ته‌‌واوبوین كۆڕه‌‌گه‌ ڕێز و حورمه‌‌ت و چه‌‌پڵه‌‌ كوتان له‌‌ لى نریا، گووچانه‌‌گه‌‌ى داگه‌‌ گه‌‌ز و هه‌‌ڵسیا و وه‌‌ چه‌‌وه‌‌یل پڕ عه‌‌سر و وه‌ ‌ده‌‌نگ نه‌‌رم هاته‌‌ جوواو و وت:(خوه‌‌زه‌‌و ئیسه‌‌ له‌‌ پاى كه‌‌نار ئاو ئه‌‌ڵوه‌‌ن له‌‌ باوه‌‌گه‌‌زى یا له‌‌ ژیر تاقه‌گه‌‌ى كووپرى بویمن).

ئه‌‌دیب ومه‌‌ته‌‌ڵنویس وهه‌‌ڵكه‌‌فتگ و زرنگ ماموستا ( عه‌‌بدولمه‌‌جید كوڕ عومه‌‌ر ئه‌‌فه‌‌ندى) ناسریاس وه‌‌ (عه‌‌بدولمه‌‌جید لوتفى) یه‌‌كیگه‌‌ له‌‌ كه‌‌سایه‌‌تیه‌‌یل ناودار له‌‌ بوار ڕووشنهویرى نوو، جویر مه‌‌ته‌‌ڵنویس وڕه‌‌خنه‌‌گر ناوى ده‌‌رچگه‌‌ و ناسریاس. ئێ مه‌‌رده‌‌ پیاگه‌‌ له‌‌ رووژ (٣٠ / ٦ / ١٩٠٥) له‌‌ شار خانه‌قین چه‌‌وى له‌‌ دونیا واز كرد، له‌‌ خانه‌‌واده‌‌ى ( زوخاڵى، خه‌‌ڵووسى) له‌‌ خانگ ته‌‌كیه‌‌ى نه‌‌قشبه‌‌ندى ده‌‌س وه‌‌ خوه‌‌نین كرد، دوماى جه‌‌نگ یه‌‌كم جه‌هانى عومه‌‌ر ئه‌‌فه‌‌ندى باوگ عه‌‌بدولمه‌‌جید وه‌‌ مه‌‌ردى شه‌هید بووگن.

دویاخر داڵگ عه‌‌بدولمه‌‌جید ئه‌‌رك خزمه‌‌تكردن چوار مناڵ خسته‌ مل خوه‌ى، یه‌‌یشه‌‌ جویر ژنه‌ شه‌‌هیدیگ خاوه‌‌ن چوارمناڵ بى باوگ هه‌‌ر وه‌‌مه‌‌ردانه‌‌ تو‌یه‌نست خزمه‌‌تیان بكه‌‌یگ بى ئه‌‌وه‌‌گ داواى كوومه‌‌ك له‌‌ كه‌‌سیگ بكه‌‌یگ.

له‌‌وه‌‌ر زه‌‌حمه‌‌تى ڕووژگار سه‌‌خت (عه‌‌بدولمه‌‌جید) ناچار بووگ ده‌‌س له‌‌ خوه‌‌نین هه‌‌ڵگریگ و بكه‌فیگه‌‌ فتراق وه‌‌ شوین كاركردن و كه‌‌سابه‌‌ت ئراى تیكه‌‌ى نان له‌‌وه‌‌ر خاتر برایه‌‌یلى تا نازارییان نه‌‌شیویه‌‌یگ.

ژیان جایه‌‌ڵیى وه‌‌ ڕووژكارى، ئاشه‌‌وانى، دارتاشى، سه‌‌رتاشى و كه‌‌وش پینه‌‌كردن برده‌‌سه‌‌ر.

ته‌‌مه‌‌ن پڕ له‌‌ به‌‌دبه‌‌ختى وخوسه‌‌ وماجه‌‌را وكه‌‌مده‌‌سى بووگه‌‌ هووكاریگ وه‌‌ى جووره‌‌ وه‌‌پى كرد به‌‌رگرى له‌‌ چینه‌‌یل كاركه‌ره‌‌یل چه‌‌وسیاى بكه‌‌یگ وگشت وه‌‌ختى خوسه‌‌یان بخوه‌یگ.

دوماى مردن داڵگى خوسه‌‌ وخه‌‌مى فره‌‌تر بووگ و ناچار بوو‌گن په‌‌نا بوه‌‌یگه‌‌  مه‌‌مووى  (مامه‌‌ى) له‌‌ به‌‌غدا؛ تویه‌نست ئاماده‌‌یى  پیشه‌‌سازى به‌‌ش ته‌‌كنیكى له‌ ساڵ (١٩٣٥) له‌‌ به‌‌غدا ته‌‌واو بكه‌‌یگ، دویاخر چووگه‌‌ به‌‌سره‌‌ و له‌‌یه‌‌كى له‌ كارگه‌یل به‌‌نده‌‌رى ئه‌‌و شاره‌‌ كار كه‌‌یگ ، دویاخریش چووگه‌‌ كه‌‌ركووك ئراى كاركردن، دوماى چه‌‌ن ساڵیگ تێگه‌‌ به‌‌غدا له‌‌ ساڵ ١٩٣٨ له‌‌ دیوان وه‌‌زاره‌‌ت دارایى بووگه‌‌ فه‌‌رمانبه‌‌ر .

له‌‌ ساڵ (١٩٣٩) ژن خوازیگ و بووگه‌‌ خاوه‌‌ن خێزان، بارسه‌‌رشانى سه‌‌نگین تربووگ، وه‌‌لى له‌‌ ئه‌‌ى هه‌‌مگه‌‌ به‌‌دبه‌‌ختیه‌‌ خوسه‌‌ى داڵگى و یاده‌‌وه‌‌رى ئه‌‌ڵوه‌‌ن له‌‌ هویریه‌‌و نه‌‌چگ وده‌‌س له‌‌ نویسین وخوه‌‌نین هه‌‌ڵنه‌‌گرد وه‌ تایوه‌‌ت ئراى مه‌‌ته‌‌ڵ نویسین، ورده‌‌ ورده‌‌ به‌‌رهه‌مه‌‌یلى بڵاو بووگن و بووگه‌‌ یه‌‌كى له‌ ‌ناوداره‌‌یل وئه‌‌دیبه‌‌یل، وه‌‌ مه‌‌ته‌‌ڵ نویس بلیمه‌‌ت واقعى له‌‌ عیراق ناسریا؛ و بایه‌‌ت فه‌‌رامووش نه‌‌وگ ( عه‌‌بدولمه‌‌جید)    ‌خاوه‌‌ن رێباز خه‌‌بات وخاكپه‌‌ره‌‌س ونیشتمانپه‌‌روه‌‌ر و خه‌‌مخوه‌‌ر چه‌‌وسیایه‌یل بوى؛ یه‌‌یشه‌‌ بویه‌‌ هووكار ئه‌‌راى خه‌‌بات له‌‌ ژیر باڵ  چه‌‌پ و پارت دیموكرات نیشتمانى.

عه‌‌بدولمه‌‌جید نه‌‌ك ته‌‌نیا مه‌‌ته‌‌ڵنویس بوى، به‌‌ڵكم خاوه‌‌ن شماره‌‌یگ فره‌‌ له‌‌ شعره‌یل چوارخشته‌‌كى ك هاوشیوه‌‌ى ڕیچگه‌‌ى (بابا تاهر هه‌‌مه‌‌دانى) بوى له‌‌ دیوانیگ بڵاوى كرد. بیجگه‌‌ زووان عه‌‌ره‌‌بى زووان توركییش خاس زانستیاگ وچه‌‌ن مه‌‌ته‌‌ڵ توركى كه‌‌یگه‌‌ عه‌‌ره‌‌بى و له‌‌ گشت كۆڕ وكۆبوونه‌‌وه‌‌ و سیمینار و فیستیڤاڵ وچالاكى ئه‌‌ده‌‌بى ڕووشنهویرى به‌‌شدار بویه‌. تویه‌نست جاگه‌‌ى خوه‌‌ى له‌‌ ناوه‌‌ند ئه‌‌ده‌‌بى عیراق بكه‌‌یگه‌‌و، چه‌‌نه‌‌ها خه‌‌ڵات و حورمه‌‌ت له‌‌لى نریا؛ وه‌ تایوه‌‌ت له‌‌وه‌‌ر خاتر كتاوه‌‌ ناوداره‌‌گه‌‌ى ( الامام على{ع } رجل الاسلام المخلد) له‌‌ لایه‌‌ن یه‌كیگ له‌ گه‌‌وره‌‌ مه‌‌رجعه‌یل شیعه‌مه‌‌زه‌‌و ك ‌ وه‌ ‌چه‌‌و ڕێز و حورمه‌‌ت ته‌‌ماشاى كرد.

به‌‌رهه‌‌م  خه‌‌رمان  قه‌‌ڵه‌‌مه‌‌گه‌‌ى له‌‌ دریژى ( ٦٣ ) ساڵ له‌‌ ( ١٩٢٨ – ١٩٩١ ) فره‌‌تر له‌‌ ( ١٩ ) كتاو وه‌‌ زووان عه‌‌ره‌‌بى (شعر– مه‌‌ته‌‌ڵ– شانۆ– په‌یجوورى) چاپ كردگه‌‌ بیجگه‌‌ له‌ قه‌‌یرى مه‌‌ته‌‌ڵ و په‌‌خشان ك له‌‌ ڕووژنامه‌‌یل و گۆڤاره‌‌یل عیراق و عه‌‌ره‌‌بى بڵاو كریاسه‌‌و و قه‌‌یرى له‌‌ ده‌‌سنویسه‌یلى تاكو ئیرنگه‌‌ چاپ نه‌‌كریاس.

له‌‌ هویرمان نه‌‌چووگ چه‌‌ن به‌‌رهه‌‌میگى ئراى زووان ڕووسى و ئسپانى و فه‌‌ره‌‌نسى و ئنگلیزى ئه‌ڵه‌وگه‌ردیاگه‌. هه‌میش نازناو دكتۆراى فه‌‌خرى له‌‌ زانكۆى ئۆكسفۆرد وه‌‌پى به‌‌خشریا. دوماى مردن كوڕه‌‌گه‌‌ى ئه‌‌دیب و نویسه‌‌ر( زه‌‌ید خه‌‌ڵووسى) بیمار بووگ و تویش نه‌‌خوه‌شى ده‌‌روینى بووگ، یه‌‌یشه‌‌ بویه‌‌ هووكاریگ له‌‌ ساڵ (١٩٩١) واز له‌‌ نویسین باریگ .

له‌‌ ( ٢٧ / ١٠ /١٩٩٢ ) ماموستا (عه‌‌بدولمه‌‌جید) دویاهه‌‌ناسه‌‌ى هه‌‌ڵكیشیگ و خودا حافیزى له‌‌ لیمان كه‌‌یگ و له‌‌ سه‌‌ر وه‌‌سیه‌‌ت خوه‌‌ى ته‌‌رمه‌‌گه‌‌ى ئراى جاگه‌‌ى باوگ و باپیرى هاوردن و له‌‌ قه‌‌ورسان (باوه‌‌ محموود) نزیك خانه‌‌قین ئه‌‌زیزمان وه‌‌خاك نریا.