شارستانييه‌ت‌ له خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس خوه‌ی نووه‌و كه‌ێد

شفق نيوز

ناوچه‌ی خوه‌رهه‌ڵاتيش كه‌م كه‌م گرته‌و وه‌ر و ئينگه‌يش دوينيمن هيمان ئه‌ی جمشته‌ ها له‌ گوڕ و ئاگر ژێر خۆڵه‌مڕه‌.

ئه‌را يه‌گ شييه‌وكردنێ خاس له‌ سه‌رێ داشتويمن، يه‌ وه‌ خاستره‌ك زانسم كه‌مێ بچيمن وه‌ره‌و دويا، تا باسه‌گه‌مان جی خوه‌ی خاس بگرێد. هه‌ر ئه‌و جووره‌گ زانيمن، له دويای ساڵ ٢٠٠٠ ك ناوێ نانه هه‌زاره‌ی سێيم، دونيا وه‌ گيشتی وه‌ل خوه‌ی له‌ نوو، تازه‌وه‌وكردنی رويوه‌ڕوی دی. فره‌ چێشته‌يل ئه‌ڵ گه‌رديا و ده‌وره‌ێ وه‌ ناو چه‌رخه‌ی زانين و ئاگايی داشتن ده‌س وه‌ پێ كرد و ناو شوڕش ته‌كنه‌لۆجيا نانه‌ سه‌رێ. ئمجا وه‌ل ئه‌ی بوينه‌ی تازه‌يا، دونيا بايه‌د خوه‌ی ڕێ بخه‌ێد. ئه‌ڵبه‌ت وڵاته‌يل خوه‌رئاوا، خوه‌يان ئه‌رای ئاماده كردوين و كه‌م تا فره‌يش دوينيم، وه‌ليا خوه‌يان گونجاننه. وه‌ختی له‌ دويای هه‌زاره‌ی دۆيم، باس له‌ سيستمێگ گلوبال كريا و وه‌تيا: دونيا وه‌ره‌و جيێگ چوود ك جوی ديه‌كه‌ی وه‌ پی تيه‌ێد، ئه‌را فره‌ كه‌سان وه‌ تايبه‌ت ده‌وڵه‌تداره‌يل خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس جی سه‌ر سڕ مه‌ننوی و ئه‌ڵاجه‌ويان له‌ی باسه‌ هات!.

له‌ خوه‌ر‌هه‌ڵات ناوڕاس ك به‌شيگ له‌ لی سه‌ر ده‌ی له‌ ئافريقاوه‌و، له‌ شانێ و له‌ باكوور ئافريقا ك ده‌ورانێگ وڵاته‌يلی چوی توونس و جه‌زاير هان له‌‌و هه‌نازه‌، له‌ سه‌رده‌مێگ كۆناليزاسيون(داگيركردن)‌ وڵاته‌يل دونيای سێيم ده‌س وه‌ پی كرد و  زوورداره‌يل دونيا ئه‌ی وڵاته‌يل ناوه‌ين خوه‌يانه‌ به‌شه‌و كردن، يانه كه‌فتنه‌ ژێر ده‌س ده‌وڵه‌ت فه‌ره‌نسا‌. راسه شوڕشه‌يلێ له‌ ناو ئه‌ی وڵاته‌يله‌ وه‌پا بوی، ئه‌مان مه‌ردم ئه‌ی وڵاته‌يله‌ وه‌ قه‌وڵ كوردی خوه‌مان: له‌ چنگ هه‌ڵنگ ده‌ر چێن، كه‌فتنه چنگ په‌ڵنگ. ئمجا دويای يه‌گ له‌ ده‌س زوورداره‌يل ك ته‌مام ئه‌ونجگ داشتن خارت و تاڵانێ كردن، تويش ديكتاتوره‌يلێ هاتوين ك خوه‌يان دروسيان كردن!. له‌يره‌ توايم يه‌ بويشيم ك ئه‌ی قاره‌مانه‌يل ديكتاتوره‌، خود مه‌رمه‌گه‌ و ئه‌و جه‌مگايگ له‌ تێ بوين دروسيان كردن. چوين ك ته‌ماميان هه‌ ئه‌و زه‌ينه‌و هويره‌ داشتن و له‌ ناوێ گير كردن. له‌ وڵاتێ جوی توونس، ته‌نيا فه‌رهه‌نگ زووانی و وێژه‌يی له‌ ئه‌وهه‌مه‌گه‌ خه‌ير فه‌لسه‌فی فه‌ره‌نسا‌ مه‌نه‌ جی. چمانی هه‌ چوی فه‌ره‌نسا‌ ك باڵ باڵ و ده‌م ده‌م وه‌ره‌و دمۆكراسی چێ تا خوه‌ی نجای به‌يد و بووده‌ له‌لو دمۆكراسی تا لاوه‌ لاوه‌ ئه‌را هويره‌يل بكه‌ێد و باريدان وه‌ ئه‌ی ڕووژه‌گ، يانه‌يش ئه‌ی هه‌مگه‌ خه‌يره‌ كه‌م كه‌م وه‌ فريايان ره‌سی و ده‌س كردن، شوڕش گێشتێ!.

له‌يره‌ نه‌بايه‌د له‌ هوير بوه‌يمن ك له‌ دويای له‌ ناو چێن سوفيه‌ت، وه‌ تايبه‌تی خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس له‌ مودو يه‌وه‌و ك فه‌رهه‌نگێ ئايينی وه‌ سه‌ريا زاڵ بوی، ته‌مام تئۆريه‌‌يل، سوسياليزم له‌ ناوێ ره‌سينه‌ بنبه‌س و ئه‌وانه‌گ هوير له‌ ئه‌ی جووره‌ رێوازێگ فكری كردن، نه‌تويه‌نسن خوه‌يان رزگار بكه‌ن و له‌ سه‌ر گيژی مه‌نن ك چه‌ بكه‌ن و ده‌س كردنه‌ سه‌رتاتگی و سه‌ر كيشاننه‌ ناو پروسه‌ ی مه‌كته‌بێ وه‌ ناو دمۆكراسی. دی دروشمه‌يل رزگاری ژێرده‌س بوين و هيوه‌تی كردن و ژێرباڵ له‌ فه‌قير ڕه‌نگ خوه‌ی له‌ ده‌س دا و ئه‌را مه‌ردم يه‌ رووشنه‌و بوی، ئاخره‌گه‌ێ ئه‌ی دروشمه‌ وه‌ سوفيه‌ت ره‌سێگ و به‌ڵا‌يل سوفيه‌تيش له‌ ئه‌وانه‌گ ته‌نانه‌ت نه‌خوه‌نسنيشه‌، دياره‌ چه‌ بوی(مانگ وه‌ چه‌و دويننه‌ی‌ وه‌ كلگ نيشانێ ده‌ن)!؟.

ئمجا له‌ی لايشه‌و مه‌ردم جه‌مگای خوه‌رهه‌ ڵات ناوڕاس، ده‌رد تره‌كيش ريشيان گرتويگ وه‌ ئه‌وه‌يشه‌، هوير و باوڕه‌يگ بوی‌ كه هه‌زاران ساڵ وه‌ل سه‌نتزيگ له‌ ئايينه‌يل جووراو‌جوورێگ ك سه‌رده‌ميان ئه‌ڵگه‌رديگه‌و هاتن ئايه‌م وه‌ ناو خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس.

له‌ دويا داره‌ك سه‌ده‌ی بيس ئه‌ی سيستمه‌يله‌ له‌ی ميلكان كويه‌نه‌ی به‌ش به‌شه‌و بويه‌، دی جوواوده‌ره‌و نه‌وی. ئه‌گه‌ر خاس بنووڕيمن ئه‌ی سه‌ده‌ وه‌ تايبه‌ت ئه‌ی ئاخره‌يليه‌، چه‌نێ قوربانی ئه‌را خوه‌ی نووه‌وكردن هوير دريايه‌. ئمجا وه‌خوه‌مان مزگانی، وه‌ل ئاواوبوين سه‌ده‌ی بيس و ئه‌ڵاتن سه‌ده‌ی بيس ويه‌ك، خوه‌ره‌وبانێگ وه‌ ناو شوڕش ته‌كنه‌لۆجيا تاو گرت و جمشت تازه‌ی دروس بوی. هه‌رچه‌ن ده‌سڵاتداره‌يل ئستاتوپارێز كه‌م تا فره‌ نوا له‌ لێ گرتن، وه‌لێ وه‌ وه‌ره‌و نوا هاتن ئه‌ی شوڕشه‌، ئه‌وانيش تواسن ئه‌را وه‌ كار هارودن ئه‌ی شوڕش زانينه و له‌ خزمه‌ت گرتنێ ده‌رانه‌ی خوه‌يان، قردگێ ئه‌رای واز كردن. تيه‌نگه‌يل زانين و باوه‌ڕمه‌نده‌يل له‌ی وه‌خته‌ خاس وه‌كار هاوردن‌ و هاوردنه‌ی خستنه‌ی خزمه‌ت ئه‌ی جه‌مگايل فره‌ شه‌كه‌تبوی باوه‌ڕ‌ه‌يل كويه‌نه‌.

ئمجا خاس به‌راورد بگرن، بزانن ئه‌ی جمشته‌ له‌ دوباره‌وه‌ بايه‌د باس له‌ لێ بكريه‌يد. يه‌كێ يه‌گ ئه‌ی كزه‌ی(شه‌پول) جمشته‌ له‌ جايگه‌و تيه‌يد ك له‌ سه‌رده‌م  دروسبوين و پادانانه‌‌ بان خه‌ڕگ، ئايه‌م جی يه‌كمێ بويه و ئايه‌م له‌وره‌و ده‌س كرديه‌ وه‌ كووچ كردن وه‌ره‌و خوه‌رهه‌ڵات و جێيه‌يل تره‌ك‌. ئينگه ئه‌يجاره‌، له‌ نوو وه‌ دی هاتنێگ تازه‌يه‌، له‌جێاڵی كووچ كردن ئايه‌م، وه‌ل خوه‌يا په‌يامێگ تازه‌و ته‌رچگ وه‌ل سه‌نتزيگ له هويروباوه‌ڕ دمۆكراسی ك‌ له‌ گاپاره‌ی دمۆكراسی تيه‌رێد. هه‌ چوين مناڵێگ له‌ خه‌و‌ ئه‌ڵچرچگيه‌يگه‌و و مه‌نويگه‌ جی و نه‌يگه‌ ده‌وا وه‌ره‌و خوه‌رهه‌ڵات و هات تا له‌يره‌ رێنۆسانسێگ وه‌ دی بارێگ. ئه‌ی كوورپه‌ هويره‌، دويای يه‌گ، وڵاتێگ ئازاد كرد، وه‌ر نا له‌ شارستانييه‌تێ وه‌ ناو مسر و ئه‌وريشه‌ ڕمان و ئه‌و هوير ديكتاتوريه وه‌ ته‌مامی تاسان. ئينگه‌ ئه‌ی هويره‌ له‌ ناوه‌ين سێ شارستانييه‌ت له‌ سێ سويكه‌و ديرێد په‌ل كوتێگ. ئه‌ڵبه‌ت نه‌بايه‌د يه‌ له‌ هويرمان بچوود ئه‌ی كوورپه‌ تا ڕه‌سيه‌ وه‌ی‌ جييه‌، فره‌ گيان كرياسه‌ قوربانێ تا كه‌فتيه‌سه‌و پا وها له‌ حاڵێگ ژێرپای خوه‌ی قايم بكه‌يد.

 

شوڕش شاواز