ناهه‌قى له‌بان دیموكراسى و هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد

شفق نيوز

خاوه‌ن ئه‌زموونه‌یل ئشاره‌ت وه‌پى كه‌ن، دیموكراسى جویر هه‌وه‌جه‌یگ  مقه‌یه‌ت نیه‌ له‌ هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد، وه‌ل ئه‌وه‌یشا دوینیم ده‌وڵه‌ته‌یلیگ نادیموكراسى مقه‌یه‌تى فره‌یگ  له‌هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد كه‌ن.

دیموكراسى وه‌گووره‌ى نه‌زه‌ریه‌و جى وه‌جیكردنى و له‌بان هویروڕاى ئنسانى، ئامانجى ئه‌وه‌سه‌ هیز بووه‌خشیگه‌ مه‌ردم وه‌شیوه‌یگ ده‌سه‌جه‌م، له‌هه‌مان وه‌خت هه‌قه‌یل ئاده‌میزادیش ئامانجى ئه‌وه‌سه‌ هیز به‌یگه‌ تاك، هه‌ردوگیانیش بیجگه‌ ئه‌و جیاوازیه‌ به‌سیانه‌سه‌ یه‌كه‌وه‌، ئمجا هه‌رچه‌نى جیاوازى هه‌س له‌ مه‌عناى دیموكراسى و میكانیزم یا ئالیه‌ى جى وه‌جیكردنى وه‌گووره‌ى سروشت وڵاته‌یل، وه‌لى چشته‌یلیگ هاوبه‌ش بنه‌ڕه‌تى و بته‌و به‌سیگه‌یانه‌ هه‌قه‌یل ئاده‌میزاده‌وه‌، وه‌جووریگ ك نیه‌وگ داواى سستمیگ  دیموكراسى بكریه‌یگ وه‌بى له‌وه‌رچه‌وگرتن هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد.

گرینگ یاموهم له‌ دیموكراسیه‌ت راسه‌قینه‌و تاڕاده‌یگ  له‌ ئۆرپا، مه‌به‌س نیه‌ له‌وه‌ك حوكم ئه‌كا، به‌ڵكوو مه‌به‌س له‌ چوینیه‌تى ئه‌و حوكمه‌سه‌، وه‌ مه‌عنایگ تر پابه‌ندى له‌ جى وه‌جیكردن بنه‌مایه‌یل كاراى دیموكراسى راسه‌قینه‌، ئه‌ویش وه‌و مه‌عنا ك ئاڵشتكردن حوكمڕان له‌ڕى هه‌ڵوژاردنه‌وه‌ نیه‌وگه‌ بایس له‌ناوبردن هه‌قه‌یل تاكه‌ كه‌سى. له‌یرا ئه‌و چشته‌ ك وه‌رده‌وامى ده‌یگه‌ مه‌سه‌له‌ى تون وتیژى و كاره‌یل سه‌خت و مه‌سه‌له‌ى چه‌كدارى له‌لایه‌ن كه‌سه‌یل زه‌ره‌دمه‌نه‌وه‌،ئه‌ویش مه‌سه‌له‌ى هووشیارى و هه‌وڵداین كوومه‌ڵگایه‌یل دیموكراسیه‌ له‌شوون فراوانكردن هه‌قه‌یل تاك، ئمجا ئه‌را ئه‌وه‌یش قانوونه‌یل سه‌ختیگ دانریاو په‌یوه‌سه‌ وه‌ ئه‌وه‌ك له‌ هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد لاده‌یگ جویر تاك. ئه‌را نموونه‌: قانوون وڵاته‌یل ئۆرپى بوار یا مه‌جال ده‌نه‌ ئاده‌میزاد شكایه‌تیگ دژ هاوساماڵه‌ى به‌رزه‌و بكه‌ن ئه‌را ده‌زگایه‌یل جه‌ وه‌جیكار ئه‌گه‌ر هات و بویه‌ هووكار ناڕه‌حه‌تى و كاره‌سات ئه‌ڕاى. له‌یرا دیموكراسیه‌ت مه‌رج ئه‌وه‌ دانه‌یگ  ك هه‌ق ئاده‌میزاد له‌و مه‌شق ئازادیه‌ ك دیریگه‌ى كاریگه‌رى نه‌یاشتووگ له‌بان هه‌ق كه‌سه‌یل تر و ئازادیه‌یلیان. یه‌یش مه‌عناى ده‌ركردن بڕیار قانوونه‌یل نیه‌ ك وه‌رگیرى له‌ئاده‌میزاد بكا له‌وه‌كارهاوردن هووكاره‌یل وه‌خت وه‌سه‌ربردن و له‌ماڵ خوه‌ى یا له‌ده‌یشت، به‌ڵكوو مه‌رزیگ  دانریه‌یگ ئه‌را ئه‌و كاره‌، وه‌جووریگ  كاریگه‌رى نه‌یاشتووگ له‌ هه‌ق مه‌ردمان تر له‌وه‌ختیگ توان له‌كه‌ش گونجیاگ و ئارامیگ  بژیه‌ن.

له‌یرا له‌عراق چشته‌یلیگ ڕویدا له‌ژیر په‌رده‌ى دیموكراسیه‌وه‌، ك بویه‌ بایس مه‌ویسى فره‌یگ ئه‌را وڵات و هاووڵاتیه‌یل وه‌سه‌به‌ب مه‌سه‌له‌ى هیز و چه‌كداره‌یل ناقانوونیه‌وه‌ له‌وه‌خته‌یل فره‌یگ، ئمجا دویاخریش له‌شوون جى وه‌جیكردن پلان ئه‌منى و داوه‌زین كاره‌یل ته‌قینه‌وه‌و كوشتن، كه‌سه‌یلیگ  گه‌ردینه‌ شوون ناڕه‌حه‌تكردن هس مه‌ردمان فره‌یگ، ئه‌ویش له‌ڕى ده‌خاڵه‌تكردن ئازادیه‌یلیان ك ریككه‌فتننامه‌یل ناوده‌وڵه‌تى و ده‌ستوور عراقى گرته‌سه‌ى خوه‌ى.

بیگومان هوشیارى له‌ئه‌نجام ناهه‌قى له‌بان هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد دویاى ئه‌زموونه‌یل تیه‌ڵیگ تیه‌یگ ك كوومه‌ڵگایه‌یل وه‌پیا په‌ڕینه‌سه‌وه‌، ئمجا ئیمه‌یش له‌عراق بایه‌سه‌ له‌ بانمان نه‌ف وه‌ربگریم له‌ ده‌رس و په‌نده‌یلى ك كوومه‌ڵگامان دویر بووگ له‌ زه‌ره‌د.