ئایا ئیمه‌ بى تاوانیم له‌ وه‌كارهاوردن تون وتیژى؟

شفق نيوز

چالاكوان له‌مه‌یدان وه‌رگرى له‌بان هه‌قه‌یل ژن له‌كووتایى به‌حسه‌گه‌ى ئشاره‌ت وه‌پیكرد. له‌جوواو پرسیاره‌گه‌یش وت: گشت كه‌سیگ له‌ كومه‌ڵگامان وه‌گووره‌ى ئه‌و وه‌زعه‌ ك له‌تى گه‌ورا بویه‌و هووكاره‌ى بویه‌، جووریگ له‌تون و تیژى دیرى چ پیاو چ ژن.

یه‌یش له‌كۆنگره‌یگ ك رێكخریاگ ماڵ كورد له‌به‌غدا ئه‌نجامیدا له‌هۆڵ ده‌زگاى رووشنهویرى و ره‌سانن كورد فه‌یلى(شه‌فه‌ق)، وه‌ئاماده‌بوین عه‌لى حوسێن فه‌یلى ئه‌ندام ده‌سه‌ى هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد له‌ په‌رله‌مان كوردستان و شماره‌یگ له‌ رووشنهویر و نوێنه‌ر رێكخریاگه‌یل كومه‌ڵگاى مه‌ده‌نى وه‌رگریكار له‌هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد له‌به‌غداو شماره‌یگ  له‌ میدیاكاره‌یل.

باباخان له‌قسه‌یلى له‌باوه‌ت مه‌سه‌له‌ى تون وتیژى خیزانى، داواكار ئه‌وه‌ بوى سه‌ره‌تا جویر هه‌وه‌جه‌یگ له‌ خود خوه‌مانه‌و ده‌س وه‌پى بكه‌یم له‌وه‌ر پاكه‌وكردن گشت مه‌شقه‌یلمان له‌ڕوى ئه‌و داب ونه‌ریته‌یله‌ ك له‌لامان په‌روه‌رده‌ بویه‌ وه‌سه‌به‌ب په‌روه‌رده‌و رینمایى غه‌ڵه‌ت، ك بایه‌سه‌ وه‌به‌زه‌یى و له‌وه‌رگرتن شیوازه‌یل تاوتویكردن و گفتوگووكردن و راسه‌وكردن ئه‌و چشته‌یله‌ ك له‌بانى په‌روه‌رده‌ كریایمنه‌ مامڵه‌ وه‌ل روڵه‌یل و برایه‌یلمانا بكه‌یم، چوینكه‌ وه‌ل رووژگار ئمڕوومانا ناگونجیه‌ێد.

له‌ناونى قسه‌یلى، باباخان باس له‌تون و تیژى وه‌شیوه‌ى گشتى كردو  له‌دژ ژنه‌یلیش وه‌تایبه‌ت گوزارش له‌لى كرد و ئه‌و جووره‌ تون وتیژیه‌ به‌شه‌وكرده‌ بان: تون و تیژى جه‌سه‌یى و جنسى و ده‌روینى له‌چوارچیوه‌ى خیزان و كومه‌ڵگاو ئه‌و تون وتیژیه‌ ك ده‌وڵه‌ت ئه‌نجامى ئه‌دا. وه‌ل ئه‌وه‌یشا ئشاره‌تیش وه‌ ئه‌وه‌ كرد، ك ئمڕوو كومه‌ڵگامان ڕى ئاڵشتكارى گرتیه‌سه‌ وه‌ر و عراقیه‌یلیش له‌گشت مه‌یدانه‌یل رووشنهویرى و كومه‌ڵایه‌تیه‌وه‌ ئه‌و كاره‌ خوازن، وه‌لى كه‌فتنه‌ وه‌رده‌م گرفته‌یل یاسایى و مه‌سه‌له‌ى داب ونه‌ریت باو كومه‌ڵایه‌تى له‌قوناغ ئاڵشتكارى و واز بوین له‌بان ته‌كنۆلۆجیاو جه‌هان میدیاو ئه‌نته‌رنێت و گه‌شتكردن، ك وه‌جووریگ دویه‌ت توایگ په‌یوه‌ندى داشتوود له‌ده‌یشت بازنه‌ى هاوسه‌رى جویر زه‌ماله‌ له‌خوه‌ندن و وه‌كارمه‌ندبوین، وه‌لى وه‌سه‌به‌ب ئه‌وه‌وه‌ كه‌فێده‌ وه‌ر تون وتیژى جویر ناهمیبوین له‌ ته‌واوكردن خوه‌ندن و مه‌سه‌له‌ى زوى وه‌ شویداین، وه‌بى ئه‌وه‌ك مه‌ترسى مه‌سه‌له‌گه‌ له‌وه‌رچه‌و بگیریه‌ید له‌قوناغ تازه‌.

ئمجا له‌شوون تاریفكردن ئى دیارده‌ وه‌ نه‌خوه‌شى و ده‌سنیشانكردن تون وتیژى دژ ژنه‌یل وه‌ شیوازه‌یل جووراوجوور له‌كومه‌ڵگا، مه‌سه‌له‌ى تون وتیژیه‌گه‌ به‌شه‌وكرد ئه‌را دیارده‌ى تون تیژى جه‌سه‌یى و ده‌روینى ك له‌كومه‌ڵگا ئاشكراس جویر هه‌تككردن و مه‌سه‌له‌ى جنسى و ناڕه‌حه‌تكردن ژنه‌یل و ئه‌و تون وتیژییشه‌ ك حكوومه‌ت دیریگه‌ى ك ئه‌ویش بیده‌نگبوینیه‌ له‌بان ئه‌و مه‌سه‌له‌و مه‌سه‌له‌ى له‌ناوبردن خودنیشانداینه‌یل و زندانیكردن داواكاره‌یل ئه‌و مه‌به‌سه‌. یه‌یش بیجگه‌ ئه‌و تون تیژیه‌ ك بڕیگ وه‌ناو دین له‌ڕى شیه‌وكردن غه‌ڵه‌تیگ وه‌گووره‌ى شه‌رع ئسلام په‌یڕه‌وى كه‌ن.

باباخان ئشاره‌ت وه‌ ئه‌وه‌یش كرد، ك گوایا عراق ئمزا له‌بان گشت ریككه‌فتننامه‌یل ناوده‌وڵه‌تى روى وه‌ڕوى بوینه‌وه‌ى تون وتیژى دژ ژنه‌یل كردگه‌، وه‌لى زیاتر خوه‌ى ئه‌و ریككه‌فتننامه‌ ژیرپا خستگه‌، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش داواى ئه‌وه‌ كرد په‌یڕه‌و ئه‌و نه‌ریت كویه‌نه‌ نه‌كریه‌ێد و پابه‌ند بوود وه‌و ریككه‌فتنه‌، وه‌تایبه‌ت په‌یماننامه‌ى(سیداو) ك خاستترین چاره‌سه‌ر بوى ئه‌را له‌ناوبردن دیارده‌ى تون تیژى خیزانى.

باباخان په‌رده‌یش له‌بان ئه‌وه‌ لادا، ك ژن له‌عراق نسبه‌ى 65% پیكهاوردگه‌ له‌شماره‌ى مه‌ردم وڵاته‌گه‌، وه‌ل ئه‌وه‌یشا له‌ هه‌ر سێ ژن یه‌ك ژن له‌جه‌هان كه‌فێده‌ وه‌ر ئه‌و تون وتیژیه‌و مه‌مه‌ر مردن زوورم ژنه‌یل له‌ناونى عومر 16- 44ساڵ چووده‌و ئه‌را مه‌سه‌له‌ى تون و تیژى خیزانى.

ئه‌را زیاتر ئاشكرا بوین، ئشاره‌ت وه‌ ئه‌وه‌یش كرد: ك مه‌سه‌له‌ى تون وتیژى له‌ڕوى قانوون له‌عراق قه‌یه‌غه‌ نیه‌ جویر ده‌سوه‌شانن له‌ژن وه‌مه‌هانه‌ى ئه‌ده‌بكردن، ك ئه‌ویش له‌مادده‌ى 41 دیاره‌، یا كوشتن ژن له‌وه‌ر خاتر مقه‌یه‌تیكردن له‌ شه‌ره‌ف له‌لایه‌ن هاوسه‌ر یا كه‌س و كارى و ئه‌نجام نه‌داین پرس و پرسكارى وه‌ل كه‌سه‌یل هووكار و ئه‌نجامده‌ر ئه‌و كوشتنه‌و داین هه‌ق خوازین وه‌ هه‌تككار له‌و ژنه‌ ك هه‌تك وه‌لیا كردگه‌، ئه‌ویش وه‌ ئه‌وه‌ك یا خوازێده‌ى یا كوشیه‌ێد، ته‌نانه‌ت دیارده‌ى خه‌ته‌نه‌كردن زووره‌ملى وه‌ دویه‌ته‌یل له‌گشت ناوچه‌یل عراق.

باباخان، كووتایى قسه‌یلى وه‌و ڕیگه‌چاره‌یله‌ هاورد، ك بایه‌سه‌ بگریه‌نه‌ وه‌ر له‌وه‌ر خاتر چاره‌سه‌ریگ گونجیاگ ئه‌را نه‌هیشتن تون وتیژى و قورتاربوین له‌و نه‌خوه‌شیه‌ ك بویه‌سه‌ تویش كومه‌ڵگا، ئه‌ویش وه‌داناین ستراتیجیه‌تیگ تایبه‌ت له‌لایه‌ن حكوومه‌ت، ك وه‌ جووریگ دژ ئه‌و تون وتیژیه‌ بوسیه‌ێد و وه‌زع ژن له‌لایه‌ن كومه‌ڵایه‌تى و سیاسى و رووشنهویرى پایه‌دارتر بكاو بیجگه‌ ئه‌وه‌یش بودجه‌یگ دابنه‌ێد ئه‌را مه‌سه‌له‌ى جى وه‌جیكردنى نه‌ك له‌لایه‌ن وزاره‌ت ژن ك خوه‌ى هه‌وه‌جه‌ وه‌ ئه‌وه‌ دیرێ ده‌س یارمه‌تى ئه‌ڕاى دریژه‌و بكریه‌ێ، له‌هه‌مان وه‌خت ئه‌و بڕیاره‌یله‌ ك دژ ژنه‌یله‌ راسه‌و بكریه‌ن و قانوونیگ له‌ى باوه‌ته‌ ده‌ر بكریه‌ێ ك دژ تون وتیژى خیزانى بوود جویر ئه‌وه‌ك له‌هه‌رێم كوردستان په‌یڕه‌و كریه‌ێ، بیجگه‌ ئه‌وه‌یش مه‌سه‌له‌ى میرات كومه‌ڵایه‌تى وه‌ به‌رنامه‌یگ حكوومى چاره‌سه‌ر بكریه‌ێ و گشت پیاوه‌یل دینى و سه‌رۆك ئه‌شره‌ته‌یلیش له‌و مه‌سه‌له‌ ئاگاداره‌و بكریه‌ن له‌وه‌ر خاتر بنبڕكردن ئه‌و تون و تیژیه‌ ك دژ ژنه‌یل ئه‌نجام دریه‌ێد، له‌وه‌یش گرنگتر ئه‌وه‌سه‌ ك خود حكوومه‌تیش پابه‌ند بوود وه‌و ریككه‌فتن و په‌یماننامه‌یل ناوده‌وڵه‌تى تایبه‌ته‌ له‌ى مه‌یدانه‌(وه‌تایبه‌ت په‌یماننامه‌ى سیداو)، وه‌ل رینماییداین وه‌ ره‌سانن و له‌ڕى ره‌ساننه‌و مه‌سه‌له‌گه‌ ئاشكرا بكریه‌ێد و به‌رنامه‌یل تایبه‌ت له‌ى ڕویه‌و دابنریه‌ێ ئه‌را هوشیاره‌وكردن مه‌ردم، له‌هه‌مان وه‌خت له‌ریڕه‌و خوه‌ندنیش رووشنهویرى دژ تون وتیژى بچه‌سپیه‌ێد ئه‌را گشت قوناغه‌یل خوه‌ندن.