شيوه‌زووانه‌ فه‌يليه‌گه‌مان شيرينه‌ تيه‌ڵ نيه‌

شفق نيوز

مه‌زه‌نه‌ی زووان گوزاره‌يگ ريژه‌ييه‌و موتڵه‌ق نيه، ئمجا تويه‌نريه‌يد ئه‌و نويساننه‌يله‌ له‌لی نزيكه‌و بكريه‌يد ك زووان جوور په‌يمانه‌يگ وه‌كار ئه‌يه‌رێد يا دويريه‌و بخا، وه‌ل ئه‌وه‌يشا سووزيگ هه‌س ك وه‌ گووره‌ی رووژگار ئه‌كه‌فێده‌ وه‌ر ئالشتكاری وه‌ بوونه‌ی يه‌كگرتگی پيكهاته‌يل له‌تی، ئمجا وه‌ حوكم وجوودمان له‌ ده‌يشت مه‌رزه‌يل هه‌رێم كوردستان و داوڕيانمان ئه‌را ده‌يه‌ها ساڵ له‌لی و له‌ ئاكام سياسه‌ته‌يل شوفێنی حكوومه‌ته‌يل يه‌ك له‌ شوون عراق فريه‌يگ له‌ بنه‌مايه‌يل ره‌سه‌نايه‌تی فه‌يليمان له‌ده‌س دايم و له‌وانه‌يش ئه‌و شيوه‌زووانه‌ ك قسه‌ وه‌پی ئه‌كه‌يم و ناسنامه‌مان ئه‌چه‌سپنيد، دی ئاشكراس ك ئی شيوه‌زووانه‌ وه‌ شيوه‌ی گورجيگ روی له‌ نه‌مه‌ندن ئه‌كاو هووكاره‌گه‌يشی ئاشكراسه‌و خاڵ هاوبه‌ش له‌تی ئه‌وه‌سه‌ ك گشت لايه‌نه‌يل په‌يوه‌نديدار له‌ مقه‌يه‌تيكردنی دريغی گه‌ورايگ ديرن.

زووان فه‌رمی گشتی و هووكاره‌يل په‌يوه‌ندی ژنه‌فياگ و دوينرياگ و نويسيرياگ و خوه‌نرياگ له‌ به‌غدايش ئاشكراسه‌و هه‌وه‌جه‌ وه‌ ئه‌وه‌ ناكا ئاماژه‌ وه‌پی بكه‌يم، له‌ كوردستانيش كيشمه‌يكش ناونی هه‌ردوگ شيوه‌زووان سۆرانی و بادينانی وجوود ديريد و نواگيری له‌ په‌يابوين زووانيگ يه‌كگرتگ كردگه‌، ئمجا وه‌گووره‌ی ديد ريكخرياگ يونسكۆ هه‌ر زووان يا هه‌ر شيوه‌زووانيگ بايه‌سه‌ گرينگی وه‌پی بدريه‌يد تا له‌ هويره‌و نه‌چێد وه‌ ئه‌وه‌ك به‌شيگه‌ له‌ ميرات ئنسانی.

گشت ئه‌و ئاشكراكردنه‌يل باسكردنيگ بوی له‌وه‌ر باوه‌تيگ راسكانی ناڕه‌حه‌تكه‌ر، ك ئه‌ويش ئه‌وه‌سه‌ له‌ كوردستان ديارده‌يگ په‌يا بوين ته‌نانه‌ت له‌ناونی چين رووشنهويره‌يليش و پيكهاتگه‌ له‌ حاڵه‌تيگ تونڕه‌وی ئه‌را شيوه‌زووانيگ تايبه‌ت وه‌پيان له‌ژير ناونيشانه‌يل جوراوجوور ك گوايا زووان ره‌سه‌ن كورديه‌ قسه‌ وه‌پی ئه‌كه‌ن، ك له‌سای نه‌وين په‌يمانه‌يل زانستی و ده‌ركه‌فتن تونڕه‌وی ناوچه‌يی و دويره‌وخستن و حاشاكردن له‌ باقی شيوه‌زووانه‌يل تر ئه‌و شيوه‌زووانه‌ بويه‌سه‌ مايه‌ی شانازيكردنيان، يه‌يش له‌ حاڵه‌تيگ ك زووان سه‌نگ بنه‌مای ئاڵشتوئوڵشتهزر و له‌يه‌كڕه‌سينه‌وه‌و تيكه‌ڵبوينه‌و بنه‌مايگيشه‌ ئه‌را ناسنامه‌و دامه‌زرانن بنيات ملله‌ت و كوومه‌ڵگاگه‌ی و شانازيه‌يل مێژوويی ك بنه‌ڕه‌ته‌گه‌ی بنيات ده‌وڵه‌ته‌يل و حكوومه‌ته‌يلی ناو له‌ زووانيگ دياريكرياگ وهاوبه‌ش و له‌ يه‌ك مناڵدان هيز وه‌رگرت، ك ئه‌ويش ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌يله‌سه‌ ك وه‌رپرسيارێتی په‌سه‌ن ئه‌كا، له‌ فه‌رهه‌نگيش ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌يله‌ ك قه‌بوول وه‌رپرسيارێتی ئه‌كه‌ن وه‌پيان ئويشيريه‌يد نامووس نه‌ته‌وه‌يی.

ئمجا دويريم له‌ ده‌ريا، وه‌لی شيوه‌زووانه‌يل كوردی بوينه‌ دويرگه‌يگ له‌ ئوقيانووس تونڕه‌وی، يه‌يش نه‌خوه‌شييگ نيه‌ ك ته‌نيا چه‌ن كه‌سيگ وه‌ده‌سيه‌و بناڵن، به‌ڵكوو ئه‌فه‌تيگه‌و زه‌حمه‌ته‌ له‌ناو بدريه‌يدو ده‌زگايه‌يل ره‌سانن و گشت لايه‌نه‌يل په‌يوه‌نديداريش فيشتر ئه‌ خه‌ڕگه‌ خوه‌ش ئه‌كه‌ن چوينكه‌ ئه‌وه‌ك له‌ ده‌يشت ره‌فتار و بنه‌مايه‌يل پشت وه‌پی به‌سرياگ قسة بكا له‌لايان تومه‌ت ئه‌خه‌نه‌ پاڵی و ئويشن ئه‌يه‌ كورد نيه‌.

ئمڕوو سه‌دان رووژنامه‌و له‌چاپ درياگ و ده‌يه‌ها كه‌ناڵه‌يل ئاسمانی ك زوورميان ته‌له‌فزيۆن و ئيزگه‌يل ناوچه‌يين ژنه‌فيه‌ن و دوينريه‌ن، هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ دوينيم بيبه‌شی نيه‌، به‌ڵكوو ئاژاوه‌ی فريه‌يگ هه‌س ئه‌را ده‌ركردن حوكم له‌بان ئه‌وه‌ك ريڕه‌و خوه‌ی په‌يڕه‌و ناكا له‌ قسه‌كردن، ك دوينيد تيكه‌ڵبوين بنه‌مای په‌يوه‌نديه‌يل و يه‌كێتيه‌ ئه‌را بنياتناين ملله‌ته‌يل و دابينكردن زه‌وی نه‌ختيگه‌ ئه‌را دروسكردن خيزانيگ بته‌و وه‌ناو نه‌ته‌وه‌.

له‌يرا پرسياريگ هه‌س، ئه‌را نموونه‌ له‌ پيكهاته‌ی كورد فه‌يلی: ك ئايا ريژه‌ی مه‌ردم هه‌رێم كوردستان چه‌نيگه‌ له‌وانه‌گ گشت شيوه‌زووانه‌يل كوردی زانن و قسه‌ وه‌پی ئه‌كه‌ن؟ ئايا ئه‌و ده‌زگاو كه‌ناڵه‌يل ئاسمانی و زه‌مينيه‌ چه‌نيگ وه‌خت ته‌رخان كردنه‌ ئه‌را گرينگداين وه‌ تايبه‌تمه‌ندی و هه‌وه‌جه‌يل خاوه‌ن ئه‌و شيوه‌زووانه‌يل تر؟ ئايا رووژيگ له‌ رووژان حكوومه‌ت هه‌رێم كوردستان و سه‌ركرده‌يل سياسی وه‌ل وازكردن نويسينگه‌يل په‌يوه‌ندی و باره‌گايه‌يل تر خوه‌ندنگايگ واز كردنه‌ يا مه‌ردمانيگ ئاماده‌ ئه‌كه‌ن ئه‌را نيشانداين زووان ئه‌را ئه‌وانه‌گ زووان داڵگی خوه‌يان له‌ده‌س دانه‌؟.

له‌ رويداگيگ خوه‌شاڵكه‌ر، مسته‌فا بيكی شاعر كورد فه‌يلی دياری يه‌كه‌م وه‌رگرت له‌ فيستيڤاڵ دويه‌م مه‌وله‌وی شاعر گه‌ورای كورد، ئه‌ويش له‌ شوون ئه‌وه‌ك هه‌نه‌كی وه‌ داهێنان و توانای كريا ك گه‌نجينه‌ی شيوه‌زووان فه‌يلی"كوردى باشوور"سه‌رچه‌وه‌ گرت و سه‌ركه‌فت له‌بان نه‌غمه‌ی شيوه‌زووانه‌يل تر بته‌وكرياگ له‌ڕوی ره‌ساننه‌و.

يه‌يش خوشاڵيمان چه‌سپنيد وه‌ ئه‌وه‌ك هانا وه‌هويچ زووان يا شيوه‌زووانيگ نه‌ورياگه‌ ئه‌را شانازی و تونڕه‌وی، وه‌ل ئه‌وه‌يشا هه‌ر وه‌ختيگ ئيمه‌ شعره‌يل "نالی" يا "ئه‌حمه‌د خانی" خوه‌شاڵيم وه‌پی و شانازی وه‌و ميرات گه‌ورا ئه‌كه‌يم، وه‌لی چه‌بكه‌يم وه‌ل ئه‌وانه‌گ خوه‌يان و كه‌سه‌يل تر بيبه‌ش ئه‌كه‌ن له‌ شعره‌يل زينگ"مه‌لا په‌ريشان" و "غوڵامڕه‌زای ئه‌ركه‌وازی" يا نه‌خشه‌ی خه‌ياڵ چوارينه‌يل"بابا تاهر هه‌مه‌دانی"و ناوداره‌يل تر، ك رووژيگ له‌ رووژان نه‌ووتيمه‌ باقی شيوه‌زووانه‌يل وه‌ی شيوه‌ نيه‌و لويتبه‌رزی نه‌كرديمنه‌ له‌وه‌ختيگ مه‌سه‌له‌گه‌ ئه‌ڕه‌سيده‌ يايگرتن هه‌ر زووانيگ تر ك پيه‌ڵ له‌يه‌كڕه‌سينه‌وه‌و په‌يوه‌نديه‌.

ئمڕوو له‌ كوردستان ده‌يه‌ها خوه‌ندنگاو زانكۆيه‌يل وازكرياگ هه‌ن ئه‌را يايگرتن زووانه‌يل تر، وه‌لی ته‌نيا گووشه‌يگيش نيه‌ گرينگی بياده‌ ئه‌و شيوه‌زووانه‌يله‌ ك ئه‌كه‌فنه‌ وه‌ر مه‌ترسی نه‌مه‌ندن جوور شيوه‌زووانه‌ فه‌يليه‌گه‌مان، له‌ كوردستان شماره‌يگ له‌ توێژه‌ر و مامۆستايه‌يليش هه‌ن ك كه‌م نين و قسه‌ی ملله‌ته‌يل تر زانن و باس له‌ بنه‌ڕه‌ت و بنه‌مايه‌يلی ئه‌كه‌ن، وه‌لی له‌جه‌م سه‌دان نامه‌ی دانرياگ له‌بان رفه‌ی زانكۆيه‌يل مه‌گه‌ر وه‌ ده‌گمه‌ن بوينيد يه‌كيگيان باس له‌ شيوه‌زووان ئيمه‌ بكا، يه‌يش له‌وه‌ ختيگ بايه‌سه‌ ئه‌و غه‌ڵه‌ت گه‌ورا راسه‌و بكريه‌يد له‌ مه‌سه‌له‌ی فه‌رامووشكردن شيوه‌زووانه‌گه‌مان و بايه‌سه‌ رووشنهويريه‌تيگ دامه‌زريه‌يد ڕی له‌ ديارده‌ی ناڕه‌حه‌تكه‌ر بگريد ك ئيسه‌ وجوود ديريدو حاشا له‌ كوردبوين ئه‌و كه‌سه‌يله‌ ئه‌كا ك وه‌ شيوه‌زووانيگ تر قسه‌ ئه‌كه‌ن جيا له‌و شيوه‌ زووانه‌يل ك له‌ پاريزگايه‌يل هه‌رێم كوردستان وجوود ديريد، وه‌ل ئه‌وه‌يشا ئه‌وه‌ فه‌رامووش ناكه‌يم ك باوه‌ڕ و ئايينه‌يل كويه‌نمان جوور كاكه‌يی و ئيزيدی وه‌ زووان كوردی قسه‌ كردنه‌ له‌ڕی شيوه‌زووانه‌يل.

هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ ئويشيم: زووان وه‌ ده‌رخستن و قسه‌ وه‌پيكردنی پيرووزه‌و ئه‌ڕه‌سيده‌ پيرووزی دايگ، ك هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يشه‌سه‌ ئويشن"زووان داڵگی"، دی نوڕيد تيكه‌ڵبوين مه‌ردم و گه‌شه‌كرنی سه‌رچه‌وه‌گه‌ی زووانيگ يه‌كگرتگه‌ ك قسه‌كه‌ره‌يلی له‌تی به‌شداری بكه‌ن و ئيمه‌يش ئه‌گه‌ر وه‌ گووره‌ی گوزاره‌ له‌يه‌ك نه‌ڕه‌سيمنه‌و ئه‌وه‌ زووانه‌يل ده‌ورگردمان له‌بان زه‌وی له‌ناو ئه‌وه‌يم.

عه‌لی حسێن فه‌يلی

ج . أ