ئاینده‌ی سیاسی عراق

شفق نيوز

یا به‌شداری ته‌وافوقی سه‌رجه‌م پێكهاته‌يل بوود له‌ ده‌سه‌ڵات ئه‌را ئه‌وه‌گ هویچ كه‌سیگ له‌ ده‌یشت پرۆسه‌ی وه‌ڕیه‌و بردن وڵات نه‌وگ وهه‌س وه‌ماف هاوڵاتی بوین ته‌واو خوه‌ی بكه‌یگ . هه‌رله‌ سه‌ره‌تای دامه‌زرانن عراق ده‌وڵه‌ت یه‌كڕه‌نگ نه‌ته‌وه‌یی و مه‌زه‌بی بویه‌و كه‌مه‌ نه‌ته‌وه‌یل و ئايینه‌یل و ره‌گه‌زه‌یل هه‌س وه‌ په‌راوێزخستن كردنه‌. ئی شیوه‌ی وه‌ڕیه‌وبردن ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ سه‌رده‌م پاشایه‌تی وه ‌به‌راورد وه‌ل سه‌رده‌م كۆماری وسیستم دكتاتۆری شمولی تا ئه‌ندازه‌یگ ئازادی و ده‌وران ده‌سه‌ڵات بوی و فه‌ره‌جار كه‌سه‌یلتر بیجگه‌ پێكهاته‌ی سوننه‌ی عه‌ره‌بی له‌ ده‌سه‌ڵات بوینه‌ ؛ وه‌لی ئه‌وه‌یش نه‌تویه‌نستگه‌ بنه‌وای ده‌وڵه‌تیگ مودیرن بی جیاوازی و دووچه‌وه‌كی نه‌ته‌وه‌یی و مه‌زه‌بی بنیا بنه‌ی. یه‌ حاڵ و بار وڵاتیگ بویه‌ له‌ سه‌رده‌میگ ك هویر نه‌ته‌وه‌یی و ئایينی و مه‌زه‌بی ئه‌و قه‌ره‌ باو نه‌و‌یه‌ ، ئه‌ی ئیسه‌ توای حاڵ ئی ده‌وڵه‌ته‌ چوین بوود ك ئه‌را دریژه‌ داین وه‌مانه‌وه‌ و پاراستن به‌رژه‌وه‌ندیه‌يل وه‌شیوه‌ی وه‌رده‌وام جنگ نه‌ته‌وه‌و ئايین ومه‌زه‌ب كیشنه‌ سه‌ر خوه‌یانا ، عراق له ‌شوین رمیان به‌عس له‌ لایه‌ن ئه‌مریكا بویه‌سه‌ عراق گشت نه‌ته‌وه‌و پێكهاته‌یلی .

له‌چوارساڵ گوزه‌یشته‌ پرۆسه‌ی سیاسی له‌عراق هویچ گامیگ وه‌و ئاراسه‌ نه‌ڵگردگه‌ ك بتویه‌نی كه‌میگ له‌ نگه‌رانیه‌ سیاسیه‌گان ملله‌ت عراق كه‌مه‌و بكه‌یگ ؛ چوینكه‌ سه‌رجه‌م پێكهاته‌ نه‌ته‌وه‌یی و ئایينی مه‌زه‌بیه‌گان عراق له‌ ئیسه‌و ئاینده‌ی خوه‌یان دڵنیانین ؛ گشتیان هانه‌و باوه‌ڕه‌ ك ئه‌گه‌ر بایگ وعراق وه‌ی ئاراسه‌وه‌ بچوود ئه‌وه‌ چاره‌نویسی خوه‌ی هاله‌ خه‌ته‌ر . ئمجا چگن ئاراسه‌گه‌ وه‌ره‌و هه‌رلایگ ، ئه‌ولا له‌ روانگه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی خوه‌ی له‌یه‌ك ده‌یگه‌وه‌ی . ئه‌را نموونه‌ كورد هاله‌و باوه‌ڕه‌ ئه‌گه‌ر ناوه‌ند وه‌هێز بوود ئه‌وه‌ مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌گانی كه‌فیگه‌ وه‌ر هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ ناوچگن ؛ تاڕاده‌یگیش فه‌ره‌ راسه‌ چوین هێز وه‌راوه‌ر كرده‌وه‌و ره‌فتاره‌گانی وه‌هویچ شیوه‌یگ دڵنیایی نیشان كورد نیه‌یگ تا گه‌ر ئه‌ویش دڵنیا بوود ك مافه‌يلی زامنه‌ ؛ هه‌میش عه‌ره‌به‌یل سوننه‌ هانه‌و باوه‌ڕه‌ ئی وه‌زعه‌ وه‌ره‌و ئاراسه‌یگ نیشتگه‌ چوود ك كورد وعه‌ره‌به‌یل شیعه‌ هانه‌ ته‌ما قویتیانه‌و بیه‌ن و له‌ گشت خه‌یر و بێر وڵات بێ به‌شیان بكه‌ن . شیعه‌یش هاله‌و باوه‌ڕه‌ پێكهاته‌یلتر نه‌بایه‌د هویچ ته‌كان و جویله‌یگ له‌ وه‌راوه‌ری بخوه‌ن له‌وه‌ر ئه‌وه‌گ ئه‌وان تازه‌ن و بایه‌د ده‌رفه‌ت  بیه‌نه‌ پییان تا وڵاتیگ وه‌هێزدروس بكه‌ن و ئمجا بزانن پارێزه‌ره‌ی له‌ مافه‌يل ئه‌وانیش كه‌ن یانه‌ ؟ پێكهاته‌ نه‌ته‌وه‌یی وئاینی ومه‌زه‌بیه‌ بویچگه‌گان تریش وه‌شیوه‌ی وه‌رده‌وام خوته‌و بوڵه‌یانه‌ و ئویشن له‌و‌ ڕوبه‌ر ‌ جوگرافیه‌ ك له‌تی نیشته‌جان په‌راوێز خریانه‌ و گله‌یی له‌و نه‌ته‌وه‌ی باڵا ده‌سه‌ كه‌ن ك ده‌سه‌ڵات هاده‌سی . یه‌یش له‌ وه‌ختیگه‌ ك زورم پێكهاته‌یل عراق له‌ هه‌ڵوژا ردن گوزه‌یشته‌  وه‌هێز یه‌كگرتگ و یه‌ك ئاراسه‌ی سیاسی چگیونه‌ ناو پرۆسه‌ی سیاسی وڵات ، وه‌لی له‌ هه‌ڵوژاردن ئاینده‌ نه‌خشه‌ی سیاسی به‌غدا وه‌شیوه‌یگ گشتی ئاڵشت وئوڵشت گه‌ورا وه‌سه‌ریا تیه‌یگ چوینكه‌ هێزه‌ گه‌وراگان زه‌حمه‌ته‌ وه‌ی قه‌واره‌ی ئیسه‌یانه‌ بمینن وهێزه‌یلتر تیه‌نه‌ مه‌یدانه‌گه‌  ، شایه‌د ئی هیزه‌یل تازه‌ بویچگیش بوون وه‌لی كاریگه‌ری له‌ بان په‌ك خستن پرۆسه‌ی سیاسی وڵات دیرن . مه‌نگه‌ یه ‌بویشیم ك حكوومه‌ت ئاینده‌ی به‌غدا شیوه‌ی پێكهاته‌گه‌ی ته‌وافوقیه‌ وه‌لی به‌شه‌وكردن پۆسته‌يلی  فه‌ره‌ زه‌حمه‌ته‌ ، له‌وه‌ر ئه‌وه‌گ هێزه‌یل‌ بویچگ فه‌ره‌و ئاراسه‌ی جیاواز دروس بوون ؛ هه‌روه‌ی خاتره‌ شایه‌د ئیمه‌ی كوردیش له‌و به‌شه‌و كردنه‌ بی به‌ش نه‌ویمن ؛ چوین ره‌فتار به‌عزی له‌ هێزه‌یل هه‌ر له‌ ئیسه‌وه‌ دیاره‌ ك ئه‌گه‌ر بڕه‌سیگه‌ ده‌سه‌ڵات وه‌پیچه‌وانه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی كورد كاركه‌یگ . ئه‌وه‌گ هامل ره‌ئی گشتی و شه‌قام كوردی بایه‌د له‌ی باوه‌ته‌ هوشیار و ورد بوین و گوشار بخه‌نه‌ بان هێزه‌یل سیاسی كورد ك گشت وه ‌یه‌ك لیست و یه‌ك ده‌نگ له‌ به‌غدا داوه‌زن ، نه‌ وه‌چه‌ن لیست وچه‌ن ده‌نگ . چوین ئه‌وه‌گ تا ئمڕوو له‌ به‌غداو له‌ پرۆسه‌ی سیاسی عراق هیشتگه‌سه‌و ئه‌و یه‌ك بوین سیاسیمانه‌ له‌ به‌غداس ؛ نه‌وه‌گ ئه‌و بارودوخ پڕ ئه‌منیه‌ته‌ی هه‌رێم كوردستان ، له‌ هه‌رێم كوردستان هه‌ر چه‌ن لیست و چه‌ن ره‌نگ بویمن كێشه‌ نیه‌ ؛ وه‌لی له‌ به‌غدا زه‌روره‌ و ئه‌ركیگ نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌ییه‌ ك یه‌ك ده‌نگ ویه‌ك ره‌نگ بویمن.