كورد و شیعه‌و سوننى و نموونه‌ى تشیكوسلۆفاكى

شفق نيوز

ئایا وه‌ڕاسى ئیمه‌ خه‌ریكیم ته‌ماشاى چشته‌یل ئه‌ڵڵاجه‌وى و  بازى مێژوو كه‌یم؟ یا له‌وه‌رانوه‌ر درامایگ دانیشتیمنه‌ ك بایه‌د خوه‌مان ده‌ور جیاوازیگ هه‌میشه‌ له‌و دراما بوینیمنه‌و؟ ئه‌را ئیمه‌ى كورد هویچ وه‌ختیگ شیعه‌بوین یا سوننیبوین عه‌ره‌ب گرفت و مایه‌ى پرسیار نه‌ویه‌، ئه‌وان وه‌ هه‌ر جووریگ خوه‌یان تاریف بكه‌ن ئه‌را كورد، ته‌نیا یادگاریه‌یل تیه‌ڵ گوزه‌یشته‌ و چه‌و قرمزه‌وكردنه‌یل ئیسه‌ مینیده‌و. دى هه‌وه‌جه‌ ناكا خوه‌مان وه‌ له‌یه‌كه‌وداین ستراتیجى و پیشبینیه‌یل سیاسیه‌و شه‌كه‌ت بكه‌یم ك ئایا له‌ پشت په‌رده‌ى سیاسه‌ت عراق چه‌ روى ئه‌یاد، چوینكه‌ له‌ عراق هویچ چشتیگ وه‌ شاریاگ نه‌مه‌ندگه‌و گشت چشتیگ وه‌ ده‌نگ به‌رز ئاشكرا كریه‌ێد، ك ئه‌وقه‌ره‌ به‌رزه‌ خه‌ریكه‌ گووش سیاسه‌ت و یاساو دیمۆكراسى و شه‌راكه‌ت نیشتمانییش كه‌ڕ ئه‌كاو هویچیش له‌ ئه‌خلاق و سه‌روه‌رى وڵاتیگ وه‌ناو عراقیش نیه‌یلیده‌و.

 

ئه‌وان چ شیعه‌و چ سوننى نیه‌شارنه‌وه‌ى ك هه‌ر یه‌كیگ له‌لیان ده‌یه‌ها ده‌وڵه‌ت و دووس و ته‌وه‌ر پشتگیرى و لایه‌نگر دیرن و دۆسیه‌یل ئى وڵاته‌ له‌بان مێز ئه‌وان رێك خریه‌ن و ده‌سه‌میه‌ت لۆجستى و ماددى و مه‌عنه‌وى دریه‌ن. وه‌لى كورد ته‌نیا زوڵم و ره‌وایى كێشه‌گه‌ى و ئه‌زموون ناخوه‌شیگ وه‌ل ده‌وروه‌ر خوه‌یا دیرێد، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش هویر له‌وه‌ ئه‌كا ك جوور هه‌میشه‌ لایه‌ن وه‌رانوه‌رى فیشتر و خاسترین نه‌ف له‌لى نه‌كا، كورد هه‌میشه‌ هاوپه‌یمانیگ وه‌فادار و خاس بویه‌ ئه‌را هاوپه‌یمانه‌یلى، وه‌لى هاوپه‌یمانه‌یلى وه‌ نرخ رووژ وه‌ل كوردا هساو و كتاو كردنه‌، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش مه‌رج نییه‌ له‌ى قوناغه‌ كورد هه‌ر وه‌و جووره‌ خاس و دڵساف بمینێده‌و. ئمجا ئه‌گه‌ر ئه‌را جاریگیش بویه‌ با له‌و باوه‌ته‌و ده‌رس ئه‌وان خاس بخوه‌نیم. كورد ئى جاره‌ دى ناكه‌فیده‌ ناونى به‌رداش جه‌نگیگ ك خود عه‌ره‌به‌یل وه‌پى ئویشن جه‌نگ عوسمانى و سه‌فه‌وى. ئى دو ناوه‌ ئه‌را كورد نوێنه‌رایه‌تى ئه‌و یادگاریه‌یله‌ ئه‌كا ك هه‌ردوگیان میرنشینیه‌یل كوردى له‌ناو بردنه‌و بنه‌ڕه‌ت سه‌روه‌خوه‌یى كورد ئه‌را سه‌ده‌ها ساڵ دویا خستن.

 

ئیسه‌ كورد ئه‌وه‌نه‌ وه‌رچه‌وه‌ى رووشنه‌ ك قوربانى وه‌ ره‌سین و ماوه‌ى نزیك سه‌روه‌خوه‌یى نه‌یه‌ید، ئه‌نجا ئه‌گه‌ر ئاگامان له‌ خوه‌مان نه‌ود له‌و دژایه‌تیكردنه‌ ك شیعه‌ وه‌رانوه‌ر سوننى و سوننى له‌وه‌رانوه‌ر شیعه‌و فارس و تورك و عه‌ره‌ب له‌ وه‌رانوه‌ر  یه‌كترى دیرنه‌ى، ئه‌وه‌ بیگومان ئیمه‌ جوور كورد خریه‌یمنه‌ رز نوایین ئه‌و جه‌نگه‌یله‌و  دى له‌ وه‌خت ئاشتى و ئه‌نجامه‌یل جه‌نگیش خه‌نه‌مانه‌ دویا ڕز دانیشتن و ده‌سكه‌فته‌یل جه‌نگ .

 

من له‌یوا دوینم ك له‌و قه‌یران و كیشمه‌كیشه‌، كورد بایه‌سه‌ مۆدیل چكۆسلۆفاكیا ئه‌را خوه‌ى هه‌ڵوژنید نه‌ك مۆدیل یوگسلافیا ك چه‌ن ساڵ جه‌نگ و ماڵویرانى و هه‌زاران قوربانى له‌شوون خوه‌ى هاورد.

 

ئه‌و سیاسه‌ته‌ ك سه‌ركردایه‌تى سیاسى كورد تائیسه‌ په‌یڕه‌وى كردگه‌ له‌ هاوسه‌نگى و یه‌ك ئه‌نازه‌یى ناونى سوننى و شیعه‌ وه‌ل خوه‌یا، فره‌ دروس و ئاقڵانه‌س، ك یه‌ش خزمه‌ت ره‌سنیده‌ ئاوه‌دانى و ئاسایش و سه‌لامه‌تى كوردستان له‌و ئاگره‌ ك وشك و ته‌ڕ وه‌یه‌كه‌و سزنید. كورد زیاتر له‌ جاریگ خوه‌ى وه‌سه‌رژان ریكخستنه‌وه‌ى لایه‌نه‌یل عراقى خه‌ریك كردگه‌ و هه‌ق خوه‌یه‌ ئى جاره‌ خوه‌ى له‌ ده‌رده‌سه‌رى دیاریكردن مه‌سه‌له‌ى ناونى كه‌ربه‌لاو نه‌جه‌ف و دیاله‌ دویر بگرید له‌وه‌ختیگ ك هیمان ناوچه‌یل كوردستانى ده‌یشت هه‌رێم دیارى نه‌كریانه‌و هه‌ردوگ لایه‌ن شیعه‌و سوننى گه‌وراترین وه‌ربه‌سن له‌وه‌رده‌م دیاریكردنیان.

 

مالكى فره‌ خاس له‌ په‌یام سوننى ره‌سیه‌سه‌وه‌و سونییش خاس ئاگادار سیاسه‌ت و پلانه‌یل مالكیه‌، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش ئه‌و كیشه‌ى مێژووییه‌ وه‌ كورد چاره‌سه‌ر ناكریه‌ید و بگر له‌ قانجازیشى نیه‌ هاوكار بوود له‌ چاره‌سه‌ركردنى، ك هه‌رچه‌نى ریشگ جه‌نگه‌گه‌و چاره‌سه‌ریشى له‌ناوخود عراق نیه‌. ئه‌و هیزه‌یله‌ ك پاڵنه‌ر ئه‌و جه‌نگ و كیشه‌یل ناو عراقه‌نه‌، گه‌ردنه‌ شوون فراوانكردن و بته‌وكردن ده‌رئه‌نجامه‌یل ئمپراتۆرئاساى ئایدۆلۆجى و ئینتیكى خوه‌یان، وه‌لى هیمان ئیمه‌ هایمنه‌ سه‌ره‌تاى هه‌وڵداینیگ سه‌خت بنیاتناین قه‌واره‌یگ نه‌ته‌وه‌یى.

 

به‌در ئسماعیل شیرۆكى

ج. ا