له‌ كۆڕیگ ماڵ كورد.. سه‌رۆك سه‌نته‌ر ژن سه‌رمایه‌دار: ژن بنه‌ڕه‌ت گشت گۆڕانیگه‌

شفق نيوز

به‌غدا له‌بان ئه‌وه‌ جه‌ختكرد ك نه‌خش و ده‌ور ژنه‌یل سه‌رمایه‌دار له‌ى سه‌رده‌م نووه‌ په‌یا نه‌ویه‌ و سه‌رچه‌وه‌گه‌ى ئه‌را ده‌یان ساڵ پیش چووده‌وه‌ وه‌ چه‌واشه‌ى ئه‌وه‌گ له‌لاى مه‌رم باوه‌ ك چه‌مك یا مه‌فهووم ژنه‌یل سه‌رمایه‌دار مه‌فهووم نوویگه‌ له‌ ژیان ئابوورى كوومه‌ڵایه‌تى له‌ عیراق.

ته‌میمى، له‌ كۆڕیگ ڕیكخریاى ماڵ كورد، ك ئمڕوو شه‌ممه‌ 14 ئه‌یار، له‌ هۆڵ ده‌زگاى ڕووشنهویرى و ڕه‌سانن كورده‌یل فه‌یلى (شه‌فه‌ق) گریه‌ دریا، وه‌ ئاماده‌بوین عه‌لى حوسێن فه‌یلى ئه‌ندام په‌رله‌مان كوردستان و به‌رپرس ده‌زگاى شه‌فه‌ق و ژماره‌یگ چالاكوان له‌ بوار ماف ژنه‌یل و نوێنه‌ره‌یل پارت و ڕیكخریایه‌یل جه‌ماوه‌رى و كه‌ناڵه‌یل ڕه‌سانن، زیاتریش وت:" نه‌خش و ده‌ور ژنه‌یل سه‌رمایه‌یدار زویتریش وجوود داشتیه‌ وه‌لى له‌ى سه‌رده‌مه‌ كاراوه‌ كریایه‌ و  وه‌تایبه‌تى له‌ شوون ڕمیان ڕژیم وه‌رین و هاتن كۆمپانیایه‌یل بیگانه‌، و وه‌داخه‌وه‌ ئویشمه‌ى له‌ شوون هاتن ئه‌مریكیه‌یل ك ده‌رفه‌ت خاسیگ دانه‌ ئى چینه‌ له‌ كوومه‌ڵگا ئه‌را ئه‌وه‌گ نه‌خش و ده‌ور خوه‌ى وه‌گووره‌ى تواناى خوه‌ى بوینى، ئه‌ویش وه‌ ڕیگه‌ى ئه‌و گرێبه‌ست یا عه‌قده‌یل ئابووریه‌ ك دریا ژنه‌یل سه‌رمایه‌دار تا تواناى خوه‌یان بخه‌نه‌ گه‌ڕ".

ته‌میمى زیاترش وت:" ژن بنه‌ڕه‌ت گشت گۆڕانیگه‌، و گومان نه‌یرم ك پیاوه‌یلیش وه‌ى ڕاسیه‌ زانن، له‌وه‌ر ئه‌وه‌یشه‌ بایه‌ته‌ ئى چینه‌ ئاماده‌باشى یا ته‌ئهیل بكریه‌ید، له‌ لایه‌ن پیشه‌یى و هونه‌رى و زانستى و عه‌مه‌لى و یه‌یشه‌ هه‌وه‌جه‌ وه‌ پلانداناین دیرى وئه‌نجامگرى؛ چوینكه‌ گشت چشتى له‌ ژیان ئاده‌میزاد هه‌وه‌جه‌ى ها وه‌ پلانسازى ك ڕیگه‌ى كاركردن ئاسانه‌و كه‌ید و هه‌نگامه‌یلى زیاتر چه‌سپنى".

ته‌میمى له‌ بان ئه‌وه‌یشه‌ جه‌ختكرد ك پلانسازى بایه‌ته‌ له‌بان بنه‌ڕه‌ته‌یل زانستى دابنریه‌ید، وه‌ل لاوردن ئه‌و ته‌گه‌ره‌یله‌ ك هانه‌ ڕیگه‌ى جیوه‌جیكردنى؛ جوور دیدگاى كوومه‌ڵگا ئه‌را كاركردن ژن ك وه‌ چه‌ویگ سووكایه‌تى كردنه‌و نووڕنه‌ پى، چوینكه‌ كوومه‌ڵگاى ئیمه‌ كوومه‌ڵگایگ پیاوسالاره‌ و ژن له‌تى نه‌خش و ده‌ور خوه‌ى وه‌شیوه‌یگ شایسته‌ نه‌وردیه‌.

سه‌باره‌ت وه‌ ئابوورى عیراق ته‌میمى وت :" ئابوورى عیراق هویچ كه‌م و كوڕییگ له‌تى نیه‌ وه‌لى كه‌م وكوڕیه‌گه‌ ها له‌لاى ئه‌وانه‌گ به‌نه‌ى ڕییه‌و له‌ ئاكام به‌شبه‌شه‌وكردن یا محاصصه‌".

ته‌میمى ڕه‌خنه‌ له‌وه‌یش گرد ك هویچ هه‌ڵسه‌نگانن یا ته‌قییمیگ نیه‌ ئه‌را قیمه‌ت ئابوورى كاركردن ژن له‌ناو ماڵ، چوینكه‌ ژن زوورمى وه‌خت خوه‌ى وه‌كاركردن ناوماڵ به‌یده‌وسه‌ر بى ئه‌وه‌گ قیمه‌تیگ ئابوورى ئه‌راى داشتوید، چوینكه‌ نیه‌خریه‌یده‌ ناو پێوانه‌ یا حسابات داهات نه‌ته‌وه‌یى(الدخل القومى) چوینكه‌ دگان وه‌و كاڵا و خزمه‌تگوزاریه‌یله‌و نه‌نریاس ك له‌ناو ماڵ به‌رهه‌م تیه‌ریه‌ن و وه‌كار نیه‌تیه‌ید ئه‌را فرووشتن یا وه‌بازاڕخستن، له‌وه‌ر ئه‌وه‌ ئه‌گه‌ر بتوایمن به‌شداریكردن ژن له‌ په‌ره‌وه‌پیداین ئابوورى مسۆگه‌ر بكه‌یمن بایه‌ته‌ كه‌ش و هه‌وا و ژینگه‌ى گونجیاییگ ئه‌را كاركردنى دابین بكه‌یمن و ته‌نیا ئه‌وه‌ به‌س نیه‌ له‌ كه‌ناڵه‌یل ڕه‌سانن و كۆڕ و سیمیناره‌یل باس له‌ى نه‌خش و ده‌وره‌ بكه‌یمن؛ به‌ڵكوو به‌رنامه‌یلگ گه‌ورا هه‌س له‌ى باوه‌ته‌ ك بایه‌ته‌ وه‌كاریان بووه‌یم؛ هه‌رچه‌نى ك نه‌خش و ده‌ور ڕه‌سانن و ڕیكخریایه‌یل كوومه‌ڵگاى مه‌ده‌نییش فره‌گرنگه‌ له‌ى باوه‌ته‌".

له‌ دریژه‌ى باوه‌ته‌گه‌ى، ته‌میمى ئه‌وه‌ خسته‌ هویر ك:" جه‌هان له‌ى وه‌خته‌ سه‌رده‌م گلۆبالیزایشن (جه‌هانگیرى= عه‌وله‌مه‌) وه‌خوه‌یه‌و دوینى ك مه‌عناى هه‌یمه‌نه‌ى ئابوورى و سیاسى ده‌ید و له‌ ئاكامیشا وه‌ره‌و هه‌یمه‌نه‌ى ڕووشنهویرى به‌یده‌مان، و له‌بان ئه‌وه‌یشه‌ جه‌ختكرد ك ئیمه‌ له‌ى وه‌خته‌ ڕوى وه‌ڕوى هێرش یا نه‌عره‌ته‌یگ بویمنه‌، بایه‌ته‌ بگریمنه‌وه‌ى (ئحتوائى بكه‌یم) نه‌ك ڕه‌تیه‌و بكه‌یم، چوینكه‌ ئیمه‌ هایمنه‌ سه‌رده‌م ته‌كنۆڵۆجیا و زانست و بایه‌ته‌ ئیمه‌یش هووكاره‌ بویمن نه‌ك وه‌ گشت نه‌زانینیگه‌و ڕه‌تیه‌وبكه‌یمن".

سه‌باح ته‌میمى ئه‌وه‌یشه‌ ئاشكراكرد ك:" ڕێژه‌ى ژنه‌یل بیكار وه‌گووره‌ى ئامار ئه‌و ڕاپۆرته‌یله‌ ك هانه‌ ژیرده‌س؛ دوقات بیكارى پیاوه‌یله‌ و یه‌یشه‌ ڕاسییگه‌، وه‌لى ژن عیراقى ئى ڕاسیه‌ قه‌بوول نه‌كردیه‌ و من تویه‌نم وه‌ زه‌نبوورهه‌سه‌ڵ ناوى بووه‌م له‌وه‌ر ئه‌و جموجویل وه‌رده‌وامیه‌ ئه‌را پیشخستن ئاست گوزه‌ران خوه‌ى وخێزانى وه‌تایبه‌تى له‌سه‌رده‌م ڕژیم وه‌رین و جه‌نگه‌یلى و گه‌مارۆداین ئابوورى".

و له‌ى باوه‌تیشه‌ زیاتر وت ك:" سڕ یا ڕاز پیشكه‌فتن هه‌ر كوومه‌ڵگایگ به‌شدارى كردن ژنه‌ له‌ په‌ره‌وه‌پیداین ئابوورى و له‌یرا له‌باوه‌ت ژن له‌ عیراق ئه‌وه‌ پرسیمن ك ئایا عیراق دگان نه‌یده‌ توانایه‌یل ژن و كاركردنى ئه‌را پیشكه‌فتن كوومه‌ڵگا، یا، نه‌؟ و نموونه‌ى ئه‌وه‌یشه‌ هاورد ك نه‌زیهه‌ دلێمى له‌ ساڵ 1958 له‌ سه‌رده‌م حوكم زه‌عیم عه‌بدولكه‌ریم قاسم بویه‌ وه‌زیر  و قه‌یریگ له‌ هه‌وڵ و ته‌قه‌لایه‌یل ژنه‌یل جووریگ له‌ ئازادى ئه‌رایان په‌یاكرد جوور قانوون بار كه‌سایه‌تى شماره‌ 188 ساڵ 1959 ، هه‌رچه‌نى ك دابونه‌ریت كوومه‌ڵایه‌تى و عه‌شایرى فره‌ له‌ى ئازادیه‌ كه‌مه‌وكرد و سنوورداریه‌و كرد".

ته‌میمى هاته‌ سه‌ر بارووه‌زع ژنه‌یل و نه‌خش و ده‌ور ئابوورییان له‌ شوون ڕمیان ڕژیم وه‌رین و له‌بان ئه‌وه‌ جه‌ختكرد ك ژنه‌یل دڵخوه‌شى ئه‌وه‌ په‌یاكردن ك نه‌خش و ده‌وریان گه‌وراتره‌و بوود و به‌شدارى كه‌ن له‌ ئۆپه‌راسیۆن په‌ره‌وه‌پیداین ئابوورى وه‌لى له‌ى ماوه‌ دیارده‌ى دوچه‌وه‌كى كردن و جیاوازى كردن دژ وه‌ ژن فراوانتره‌و بوى و بویه‌ مایه‌ى نیگه‌رانى ژنه‌یل وه‌ختى قانوون شماره‌ 130 درات، ك دویاخر وه‌هه‌رچوینى بوى هه‌ڵوه‌شیاوه‌.

ئه‌وه‌یشه‌ ڕووشنه‌وكرد ك ژنه‌یل له‌ى ماوه‌ بوینه‌ ئامێر یا ئه‌داتیگ وه‌ده‌س سیاسه‌تمه‌داره‌یله‌و له‌ ئاكام به‌شبه‌شه‌وكردن یا محاصصه‌ى تایه‌فى و ڕه‌گه‌زى ك دیاره‌ له‌ ئاكاما كوومه‌ڵگا ڕمنى، چوینكه‌ هه‌رچه‌نى ك هه‌وڵ و ته‌قلا بدریه‌ید ئه‌را ئه‌وه‌گ ژنه‌یل نه‌خش و ده‌ور خوه‌یان داشتوون له‌ ژیان ئابوورى و كوومه‌ڵایه‌تى، هویچ ئاكامیگ نه‌یرى، چوینكه‌ هه‌رچى بڕیاره‌ له‌ سه‌ران فراكسیۆنه‌یل سیاسیه‌و سه‌رچه‌وه‌ گرید.

له‌ كووتایى كۆڕه‌گه‌ دكتۆره‌ سه‌باح ته‌میمى ئاماژه‌ وه‌وه‌یشدا ك سه‌نته‌ر ژنه‌یل سه‌رمایه‌دار له‌ غورفه‌ى بازرگانى به‌غدا،به‌رهه‌م كار ده‌یان ساڵ ژنه‌یل سه‌رمایه‌داره‌ و هه‌وڵ گه‌ورایگ دریه‌ید ئه‌را هه‌ڵوه‌شاننى و گوزارش له‌ نیگه‌رانى خوه‌ى كرد ك له‌ شوون خودكیشان هێزه‌یل ئه‌مریكى شایه‌ت بارووه‌زع ئى سه‌نته‌ره‌ وه‌ره‌و گه‌نى بچوود چوینكه‌ ئه‌و پشتگیریه‌ له‌ ده‌سیان ده‌رچوود ك كۆمپانیایه‌یل بیگانه‌ و لایه‌ن ئه‌مریكى ئه‌راى دابینى كردیان.

ڕاپۆرت/ ماجد سوره‌مێرى