ده‌رفه‌ته‌يل له‌ده‌سچگ فه‌يليه‌يل – به‌ش چواره‌م

شفق نيوز

كيشه‌ى ئيمه‌ى فه‌يليه‌يليش ك بايه‌س بوى وه‌ ڕى ياساييه‌و چاره‌سه‌ر بوياتاد كه‌فته‌ چوارچيوه‌ى ده‌سڵاته‌يل ئه‌وانه‌گ وه مه‌‌يل خوه‌يان وازى وه‌ ياسا ئه‌كه‌ن، دى له‌يراوه‌ ريڕه‌و ناچاره‌سه‌رى ده‌س وه‌پى ئه‌كاو دوسيه‌گه‌ جوور خوه‌ى ئه‌مينێد و وه‌بى ته‌كلفه‌ى ده‌وڵه‌ت و ده‌زگايه‌يل ياسايى، ك يه‌يش به‌دناوى و سزايگ نيه‌ ئه‌را ئيمه‌ى فه‌يليه‌يل، چوينكه‌ داواكاريه‌يلمان ئاشكراسه‌و هووكاره‌يل ئه‌و مه‌زڵوميه‌تيشه‌ ك هاته‌سه‌‌ تويشمان هه‌ر ئاشكراسه‌و نه‌يانه‌وه‌ى مافه‌يلمانيش كيشه‌يل عراق چاره‌سه‌ر ناكاو له‌ هه‌مان وه‌خت هاوردنه‌وه‌ى مافه‌يل مه‌ردمان تريش وه‌بى چه‌وديرى ده‌ركردن برياره‌يل تايبه‌ت له‌لايه‌ن ئه‌نجومه‌ن نوێنه‌ره‌يله‌و ئه‌را چاره‌سه‌ر ئه‌و ياسايه‌يله‌ ك رژيم وه‌رين ده‌ريكرد ده‌رهه‌ق وه‌ كورده‌يل فه‌يلى هويچ فايده‌يگ نه‌يرێد.

ئه‌گه‌ر بخوازيم بويشيم كيشه‌گه‌مان سياسيه‌ يا نه‌ته‌وه‌يى يا تايفى، له‌ كوورا بايه‌سه‌ بخه‌يمنه‌ى وه‌رباس يا چاره‌سه‌رى بكه‌يم؟ ئه‌گه‌ريش كه‌ميگ ئوميد يا ده‌رفه‌تيگ ئاسايى بوياتاد له‌ڕى ده‌رخستنى جوور كيشه‌يگ سياسى له‌ كوورا ده‌ريخه‌يم و له‌ژير گومه‌زى چ لايه‌نيگ؟ ئايا ناتويه‌نيم ئه‌و تاوانه‌يل و پاكسازيه‌يله‌ ك هاتنه‌ تويش كورده‌يل فه‌يلى بخه‌يمنه‌يانه‌ چوارچيوه‌ى په‌يڕه‌وه‌يل خوه‌نين مافدارى و مێژوويى؟

گشت مه‌ردمانيگ باس له‌ په‌يڕه‌وه‌يل هاورياگ ئه‌كه‌ن و له‌ ئاسمان خه‌ياڵى ماڵ خوه‌شبه‌ختى بنيات ئه‌نه‌ن، له‌ چايخانه‌يل وه‌هه‌ده‌رداين وه‌خت و ئو‌ميديش، ريككه‌فتن له‌بان چشته‌يليگ ئه‌كه‌ن ك له‌بنه‌ڕه‌ته‌و باوه‌ڕ وه‌پى نه‌يرن. ئيمه‌ى كورده‌يل فه‌يلييش چه‌وه‌ڕى ده‌سميه‌ته‌يل غه‌يوى و هه‌واى پاڵنه‌ر ئه‌كه‌يم ده‌سميه‌تمان بيه‌ێد ك كوده‌تا دژ خوه‌مان ئه‌نجام بيه‌يم. يا وه‌ مانايگ تر تا بچيم وه‌ره‌و سه‌رداو ناديار، وه‌لى ماوه‌ى سڵاى هوير وڕا و قسه‌و كرده‌وه‌يلمان ده‌سنيشان و يه‌كلايى نه‌كرياگه‌. ئمجا كه‌م نيين ئه‌وانه‌گ وه‌ى جووره‌ ديده‌ وه‌لمانا ئه‌ژيه‌ن و ره‌فتار ئه‌كه‌ن، له‌ بنه‌ڕه‌تيشه‌و ئيمه‌ى فه‌يليه‌يل تائيسه‌يش جياوازى له‌ناونى باوه‌ڕ وه‌ كيشه‌گه‌ يا وه‌ مه‌ردمه‌گه‌ ناكه‌يم.

ئيمه‌ فيشتر له‌ ده‌رفه‌تيگ ئه‌رامان هه‌ڵكه‌فت وه‌خاتر هاوردنه‌وه‌ى مافه‌يلمان يا نزيكه‌وبوين له‌ چه‌سپاننى ك هه‌رچه‌نى كيشه‌يل عراقيش فريه‌س و كيشه‌گه‌ى ئيمه‌ جوور لاوه‌كيه‌ له‌لاى، ئمجا ئاشكراس ك قورسايى سياسى و رووشنهويرى و ئابووريمانيش له‌و ناوچه‌يليشه‌ ك وجوود له‌تى ديرێم وه‌ره‌و كزى هاتگه‌، يه‌يش وه‌ بوونه‌ى كاريگه‌رى ئه‌و كه‌ش سياسى عراقيه‌و ك چوارده‌ورمان داگه‌، ك هه‌رچه‌نى په‌ره‌ى سياسيمان خاستر بوى له‌و بازداينه‌ ك رويدا له‌ سه‌ره‌تايه‌يل ئالشتكارى ك من وه‌ بازداين ناوى ئه‌وه‌م، چوينكه‌ واقعى نه‌وى و له‌وه‌خت خوه‌ى نزيكه‌ى ده‌ كورسى له‌ په‌رله‌مان عراقى داشتيم وه‌ل بريگ له‌ كه‌سايه‌تيه‌يل فه‌يلى ك بوينه‌ خاوه‌ن پۆست و ئاماژه‌ وه‌ گه‌شبينى كردياد له‌ ئاينده‌، دى ئه‌و بازداينه‌ نه‌ك په‌ره‌سه‌ندن هساوه‌يلمان تيكه‌ڵ كرد و له‌يوا كرده‌ هوير وخه‌ياڵمان ك پرووژه‌يل گه‌وراى سياسى هاو وه‌رده‌ممان وه‌ل ئامانجه‌يل ستراتيجيمان له‌ پيشكه‌فتنى وه‌ره‌و جيوه‌جيبوين، وه‌لى وه‌ل وه‌رده‌وامى وه‌خت و هاتنه‌وه‌ى بار و وه‌زع ئه‌را بام حاڵه‌ت گه‌شه‌كردن سروشتى خوه‌ى وه‌گووه‌رى تواناو قه‌واره‌و ئاماده‌بوينمان ئوميده‌يل فريه‌يگ له‌ده‌س چى و ئامانجه‌يل فريه‌يگ فه‌وتيا، ك هه‌رچه‌نى ئه‌و گشت مه‌ردميگ گرته‌و، وه‌لى خاوه‌ن بازه‌يل سياسى له‌ڕوى مادديه‌و نه‌ف وه‌رگرتن و گاميگ نان ئه‌را قوناغه‌يل ئاينده‌ له‌بان ئاست شه‌خسى.

ئمجا له‌وه‌ر ئه‌وه‌گ له‌ هويرمان نه‌چوود، وه‌گووره‌ى سه‌رچه‌وه‌يل فه‌رمى و له‌وانه‌يش خاچ قرمز ناوده‌وڵه‌تى و جه‌خته‌يل عه‌بدلقادر ئه‌لحه‌مدانى داواكار گشتى له‌ كيشه‌ى له‌ناوبردن وه‌جه‌م كورده‌يل فه‌يلى ئه‌وه‌ ده‌ركه‌فت ك په‌نجا هه‌زار له‌ كووچ وه‌پيكرياگه‌يل له‌لايه‌ن رژيم وه‌رينه‌و له‌ناونى ساڵه‌يل 1969 تا 1972 وجوود داشتگه‌ و له‌بان ئامار ئاساييگ له‌بان بنه‌ماى په‌ره‌ى مه‌ردمى ساڵانه‌ له‌ عراق ك 3% بوى شماره‌ى ئيسه‌يان ئه‌ڕه‌سێده‌ يه‌ك مليۆن و شه‌سه‌د و په‌نجا هه‌زار كه‌س، ك به‌ش كه‌ميگ له‌ليان گله‌وخواردن ئه‌را عراق و هيمان زوورميان له‌ غوربه‌ت مه‌ندنه‌و يه‌يش پشتمان شكان و وجوود فه‌يلمان كزه‌و كرد له‌ ئه‌نجومه‌ن نوێنه‌ره‌يل وه‌ل قورسايى سياسيمان له‌ مه‌يدان عراقى.

وه‌ل ئه‌وه‌يشا وه‌گووره‌ى ئاماره‌يل كيشمه‌كيش موڵكدارييش ئه‌وه‌ ده‌ركه‌فت ك فيشتر له‌ سه‌د هه‌زار كه‌سمان كه‌فتنه‌سه‌ گشت شوونه‌يل عراق و باس له‌وه‌ كردنه‌ ك نزيكه‌ى 90% دوسيه‌يليان جيوه‌جى بويه‌، وه‌لى له‌ڕاسى دوسيه‌يل خاوه‌ن قه‌ره‌بوو له‌ په‌نج مليۆنه‌و تا بيس و په‌نج مليۆن له‌ سه‌ره‌تاوه‌ يه‌كلايى ئه‌كريه‌ێد و ئه‌زانيم ك ماڵ و موڵكه‌يل زه‌فتكرياگ له‌ فه‌يليه‌يل فريه‌ فيشتره‌ له‌ى ريژه‌، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش له‌شوون ده‌يه‌يگ له‌ وه‌خت ريژه‌ى كه‌ميگ هاورياوه‌ له‌ مافه‌يليان. وه‌بوونه‌ى ده‌زگايه‌يل ره‌گه‌زنامه‌يش وه‌ هه‌مان شيوه‌ باس له‌ جيوه‌جيكردن دوسيه‌يل فريه‌يگ ئه‌كه‌ن، وه‌لى هه‌ڵكه‌فته‌گه‌ وه‌و جووره‌ نيه‌و وزاره‌ت مافه‌يل ئاده‌ميزاديش وه‌رجه‌ لاوردنى وتياد گشت ئه‌و فايله‌يله‌ ك په‌يوه‌سه‌ وه‌ وزاره‌ته‌گه‌و له‌باوه‌ت كيشه‌ى كورده‌يل فه‌يليه‌و ته‌مام كريانه‌.

بيجگه‌ ئه‌وه‌يش وه‌ بوونه‌ى فريه‌يى هويروڕا و رينمايه‌يل و نه‌وين مه‌رجه‌عيگ سياسى، سه‌رگه‌ردان مه‌نديمنه‌ له‌ناونى خه‌و نه‌فوه‌رگرتن له‌ بازداين يا گله‌وخواردن ئه‌را سه‌ختى گه‌شه‌كردن، ئاسانييش نيه‌ له‌ى ته‌نگييه‌ ده‌ربچيم ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر روى له‌ ياسايش بكه‌يم ك ئه‌ويش ده‌رس سه‌ختيگه‌، وه‌لى هه‌ر بايه‌سه‌ كه‌مه‌ كه‌مه‌ هووكاره‌ى بويمن.

دى له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش ك ئيمه‌ زانيم گشت چشتيگ وارده‌ له‌ سياسه‌ت، وه‌لى ئوميد بته‌ويگيش نيه‌ ئه‌را ده‌سكه‌فتن بازيگ تر و هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ بايه‌سه‌ هوير له‌ ڕيه‌يل تر بكه‌يم، ئه‌ويش وه‌ پايه‌ پايه‌و شيه‌وكرياگيگ، چوينكه‌ ئه‌وه‌ ده‌سمايه‌ى سياسى و ئابوورى و كومه‌ڵايه‌تيمانه‌و بايه‌سه‌ له‌ ژير چه‌تر نه‌ته‌وه‌و مه‌زه‌و و چشته‌يل تر له‌و جووره‌ هويره‌و بكه‌يم و پايه‌ى خوه‌مان بچه‌سپنيم له‌بان ئاست كومه‌ڵگاى عراقى تا بتويه‌نيم نه‌خشه‌ڕى دروس بكه‌يم له‌بان بنه‌ماى واقعيه‌ت و ئه‌قڵانيه‌ت، نه‌ك له‌بان بنه‌ماى قسه‌و سوزدارى.

ئمجا له‌جياى ئه‌وه‌گ منا و تومه‌تبار يه‌كترى بكه‌يم و دڵته‌نگ بويمن ئه‌را له‌ده‌سداين 9 كورسى له‌ ئه‌نجومه‌ن نوێنه‌ره‌يل ك ئاماده‌بوينمان له‌تى بويه‌ سفر، با هه‌وڵ بيه‌يم ئه‌را وه‌ده‌سهاوردن يه‌ك كورسى وه‌رجه‌ هويره‌وكردن له‌ كيشمه‌كيش فيشتر.

ئيمه‌ ئيسه‌ هايمنه‌ دوانزه‌يه‌مين ساڵ له‌ رميان بته‌گه‌و هويچ رووشناييگ وه‌پيمان نه‌كه‌فتگه‌ له‌و ئه‌زه‌رته‌يله‌ ك داشتيمنه‌ى، بيگومان ك هه‌وڵه‌يل ئيسه‌و ئاينده‌يش فريه‌ سه‌ختتره‌ له‌ هه‌وله‌يل گوزه‌يشته‌ جوور ئه‌وه‌گ ئيمام عه‌لى سڵام خودا له‌لى فه‌رمايش كردگه‌"ئه‌و داره‌گ پشتم نه‌شكنى هيز وه‌پيم ئه‌ياد".

ديد و ڕيه‌يل له‌ كاروان مێژوو ئاڵشت ئه‌دێ، ئى ئاڵشتبوينيشه‌ ئاده‌ميزاد هه‌وه‌جه‌ وه‌پيان ديرێدو ناچارى ئه‌كا بگه‌ردێده‌ شوون ڕى و هه‌وه‌جه‌يل تر، له‌يرايشه‌و تايبه‌تمه‌نديه‌يلمان هيشته‌مان له‌ناوڕاس گه‌رده‌لويليگ سياسى بووسيه‌يم ك ئحساس و سووزه‌يلمان هه‌ڵناگرێد، ك ئايا دى چوين له‌ڕويى بووسيه‌يم، ئايا ئه‌توينيم وه‌رگه‌ى ئاكامه‌ كاره‌ساته‌گه‌ى بگريم وه‌بى جيوه‌جيكردن په‌ره‌داين وه‌ گشت لايه‌نه‌يل خواست؟

بايه‌سه‌ ئه‌وه‌يش بايه‌سه‌ بزانيم ك رووژگار عه‌تيه‌ت ئه‌را كورده‌يل فه‌يلى ته‌مام بوى و بايه‌سه‌ له‌ بانمانيش خوه‌مان نه‌خه‌ڵه‌تنيم، چوينكه‌ گشتمان قوربانى زوڵم و سته‌ميم.

عه‌لى حسێن فه‌يلى