ئلهام شعر له‌ناونى شێخ ره‌زا و شكسپیر

شفق نيوز

شكسپیر خوه‌نستنه‌. شێخ ره‌زاى تاڵه‌بانى(1831 – 1910) له‌ ئاوایى قرخ سه‌ر وه‌ناوچه‌ى چه‌مچه‌ماڵ له‌ بنه‌ماڵه‌یگ دینى و خوداپه‌رس و ئه‌ده‌بدووس هاتيه‌سه‌ دونیا، هه‌ر وه‌مناڵى چينه‌سه‌ كه‌ركوك و له‌وره‌ نیشته‌جى بوینه‌، شێخ ره‌زا شاسوار شعر هه‌جوكردن بویه‌و تواناى فره‌یگ له‌و مه‌یدانه‌‌ داشتگه‌و تا ئمڕوویش هویچ شاعریگ كوردمان له‌ى مه‌یدان شعریه‌ نه‌ڕه‌سیه‌سه‌ پایه‌ى شێخ ره‌زا، وه‌ل ئه‌وه‌یشا گشت ئه‌و شاعره‌یل كورد و عه‌ره‌ب و توركه‌یلیشه‌ ك جه‌نگه‌ شعر وه‌لیا كردنه‌ هه‌ر زوى په‌زینه‌و ده‌ره‌قه‌تى ناتنه‌.

شێخ ره‌زا وه‌چوار زووان شعر وتگه‌(كوردى- عه‌ره‌بى- توركى- فارسى)، وه‌لى وه‌داخه‌وه‌ بڕیگ له‌ شعره‌یلى له‌وه‌ر ئه‌وه‌ك توومار نه‌كریاوین فه‌وتیانه‌.

(شكسپیر)یش 1564 – 1616 له‌شاروچكه‌ى(سترانفۆرد) له‌ ئنگلته‌را هاته‌سه‌ دونیا، دویاى ئه‌وه‌یش چیه‌سه‌ له‌نده‌ن، شكسپیر وه‌یه‌كیگ له‌ گه‌ورا نویسه‌ره‌یل و گه‌وراترین شانۆگه‌رنویس جه‌هان دانریه‌یگ، ك تا ئمڕوویش به‌ش فره‌یگ له‌ شانۆگه‌ریه‌یلى له‌بان شانۆ یا مه‌سره‌حه‌یل له‌وڵاته‌یل جه‌هان پیشكه‌ش كریه‌یگ. شكسپیر وه‌سه‌به‌ب شانۆگه‌ریه‌یلیه‌وه‌ فره‌ ده‌وڵه‌مه‌ن بوى. خوه‌یشى وه‌ك ئه‌كته‌ریگ سه‌ركه‌فتگ  ده‌ور سه‌ره‌كى دیه‌ له‌به‌شیگ له‌ شانۆگه‌ریه‌یلى.

له‌یرا بیلا بایمنه‌ بان باسه‌گه‌مان ك وجوود ئلهامه‌ له‌لاى شێخ ره‌زاى تاڵه‌بانى كورد و شكسپیر ئنگلیزى. شێخ ره‌زا شاعریگ بلیمه‌ت و ئلهام فره‌یگ  داشت، هویچ وه‌ختیگ ئه‌را داناین شعر دانه‌مه‌ندگه‌، وه‌تایبه‌ت شعره‌یلى دوبه‌یتى یه‌كسه‌ر هاتنه‌سه‌ بان زووانى، ئنجا ئلهامى شعرى وه‌ جووریگ بویه‌ ك ئویشیگ: ئه‌گه‌ر شعر ئه‌ڕام باتاگ و له‌بان ده‌م بخه‌فتام خنكانیاگه‌م، یه‌یش ئسپات ئه‌وه‌ ئه‌كا ك شێخ ره‌زا خاوه‌ن ئلهامیگ سروشتى بویه‌، وه‌لى شكسپیر وه‌چه‌واشه‌ى شێخ ره‌زا ئویشیگ: تا لاپه‌ڕه‌یگ نویسام هه‌زار په‌ڕه‌ دڕیم. شكسپیر بڕیگ له‌ شانۆگه‌ریه‌یلى دو ساڵ وه‌پى چیه‌ تا ته‌واوى كردگه‌، وه‌ل ئه‌وه‌یشا چه‌ن جاریگ فكره‌ى ئاڵشت كردگه‌و ده‌سكارى ده‌قه‌یلى كردگه‌.

شعره‌یل شێخ ره‌زایش له‌ هویر و هووش و خوینه‌وه‌ ده‌رچیه‌و میرات هویچ شاعریگ وه‌رجه‌ خوه‌ى نه‌ویه‌، به‌ڵكوو خوه‌ى دانه‌ر شعر هه‌جو یا نه‌سه‌ق كوردیه‌، وه‌لى فكره‌ى زوورم شانۆگه‌ریه‌یل شكسپیر زاده‌ى هویر و خه‌یاڵ و خوه‌ى نین و له‌ به‌ر ره‌نج شاعره‌یلیگ تر برده‌سه‌ى وه‌ك له‌شعر شاعر ئنگلیزى(تشۆسه‌ر)و له‌شاعر كویه‌ن یۆنانى(هۆمیرۆس)و له‌ داستانه‌یل داستانخوازه‌یل ئیتالى وه‌ك(بۆكاتشیۆ) وه‌ریگرتگه‌و پاڵه‌وان بڕیگ له‌ شانۆگه‌ریه‌یلیشى كه‌سه‌یلیگ راسیین وه‌ك(یۆلیۆس كه‌یسه‌ر- ریتشارد سێیم...هتد)، وه‌ل ئه‌وه‌یشا بڕیگ له‌ شانۆگه‌ریه‌یلى له‌ كه‌ڵك وه‌رگرتن له‌ دو یا سێ داستانه‌وه‌ ك تیكه‌ڵیان كردگه‌ دایناگه‌و شانۆگه‌رییگ له‌لى دروس كردگه‌. ئنجا مه‌به‌س باسه‌گه‌مان ئه‌و ئلهامه‌ بوى له‌ناونى شێخ ڕه‌زاى تاڵه‌بانى و شكسپیر له‌ڕوى ئلهام شعریه‌وه‌.