هەولێر کەى بویەسە پاریزگا؟

شفق نيوز

  لە سەردەم عوسمانیەیل هەولێر قەزایگ بویە سەر وە لیواى موسڵ، وەلى دویاى نەمەندن ئەوان و هاتن ئنگلیز ئەرا ناوچەگە ئاڵشتکارى هاتەسە بان شیوەى فەرماندارى دام ودەزگایەیل و ئدارەکردن تازە پەیا بویەو دیارە هەولێریش سەردەسەى ئى ئاڵشتکاریەیلە بویە.

لە سەردەم ئنگلیز، دادوەرەیل سیاسى لە لیوایەیل کار کردنەو دەسمیەتدەر دادوەر سیاسییش لە قەزایەیل دانیشتنیان، ئنجا "دەبلیو - ئار – ئێچ" ک ئەفسەریگ ئنگلیز بوى، یەکەم دەسمیەتدەر دادوەر سیاسى بویە لە هەولێر، دویاخریش ک هەولێر بویەسە پاریزگا هەر خود خوەى بویەسە دادوەر سیاسى ئەو شارە.

ئێچ لە کتاوەگەى وەناو" دو ساڵ لە کوردستان" ک باس لە یادگاریەیل خوەى لەتى ئەکا ئویشید: وەختى سوپاى ئنگلیز عراق و کوردستان داگیر کرد، لە 27/ 10 / 1918 شار کەرکووک گرت، لە کووتایى هەمان مانگ "پردێ"یش کۆنترۆڵ کردو لەشوون ئەوەیش لە 30 / 10 / 1918 ئاگربەس لەناونى هاوپەیمانەیل و تورکیا موور کریا.

بڕیارەگەیش لە 31 هەمان مانگ کار وەپى کریا، ئەو وەختیشە" دەبلیو – ئار – ئێچ " لە مەنەلى بوى و فەرمان ئەوە دەرچى بکریەیدە دەسمیەتدەر دادوەر سیاسى لە ناوچەى پردێ. رووژ 3 / 11 / 1918 رەسیە پردێ و دەس کردە کارەیلى. لە 7 / 11 / 1918 بروسکەیگ ئەراى کریا بچوودە کەرکووک ئەرا لاى" مێجەر نوئێل " ک دادوەر سیاسى کەرکووگ بوى لە باشوور کوردستان وە مەرام ئامووژگاریکردنى لەباوەت ئەو سیاسەتەیلە ک پەیڕەوى کەن، ئنجا لەو وەختە ک لە کەرکووک بوى برووسکەیگ رەسیەپى ئەرا ئەوەک ئەفسەریگ بویچگ سیاسى وەل هیزیگ بویچگ رەوانەى هەولێر بکەن تا وەگوورەى بەندەیل ئاگربەس دەسوەجى هەولێر لە تورکەیل وەربگرن.

ئى کارەیل نوئێلە سپاریا دەبلیو - ئار – ئێچ و هەر وەو شیوە نامەیگ سەرپایى لە فەرماندەر هیز کەرکووک وەرگرید و روى لە هەولێرل ئەکا. رووژ 10/ 11/ 1918 لە سەعات(1) دویاى نیمەڕوو رەسیدە هەولێر و دویاى پیشوازیکردن بوودە میوان لەلاى ئەحمەد ئەفەندى و دویاى نانخواردن لە سەعات(3)ى دویاى نیمەڕوو چوودە ئوردگاى تورکەیل لە خوەرئاواى هەولێر و نامەگە ئەیادە دەس فەرماندەى هیز تورکەیل ک پیاویگ باڵاکوڵ قەفقازى بوى، یەیش دویاى خوەندنەوەى نامەگە رەزامەنى خوەى نیشاندا ک سوو هەولێر بیلیدە جى، وەلى پیشنیار ئەوە کرد ک نەخوەشەیلیان لە هەولێر بمینید، "ئێچ" لە جواو ئەو پیشنیارە ئویشید: منیش وتمەپى بایەسە پزیشکەیلیش وەل نەخوەشەیلا بیلیدە جى، وەلى فەرماندەى تورکەیل ئى قسە وە دڵى نەوى و قەوڵدا نەخوەشەیلیش وەل خوەیانا بووەید، دویاخریش دەرکەفت ک گشت ئەو نەخوەشەیلە لە بان ماڵە هەولێریەیل دابەش کریانە.

لەو ماوە چەنەها پیشبینى کریەید ئەرا ئەوەک هەولێر بکریەیدە پاریزگایگ سەروەخوەى و جیاواز لە موسڵ، ئنجا دەبلیو – ئار – ئێچ ک وە دادوەر سیاسى پاریزگاى تازەى هەولێر دامەزریا ئویشید: لە رووژ 5 / 1 / 1919 بروسکەیگ رەسیەپیم ک بڕیار وە پاریزگابوین هەولێر لە 1 / 1 / 1919 دەرچیەو ئیمەیش وەگوورەى ئەو بڕیارە لەو رووژەو هەولێر کردیمنە پاریزگا. ماناى ئەوەسە لە 1 / 1 / 1919 وەقسەى ئێچ هەولێر بویەسە پاریزگا لە شوون نەمەندن دەسڵات عوسمانیەیل، وەلى دویاى دامەزرانن دەوڵەت عراق و لکانن کوردستان وە عراقەو ئەو جوورە پلەو پایەیلە دریا خەڵک وڵاتەگە

ئەمەد حەیران

ج . أ