ئايا وه‌خت ئه‌نجامداين سه‌رشمارى ناتگه‌؟

رائد ئه‌لهاشمى

شه‌فه‌ق نيوز/ سه‌رشمارى گشتى ئه‌را مه‌ردم كرده‌وه‌يگه‌ ئاماركارى گشتگير ك ئامانج له‌لى شماردن گشتى و گشتگيره‌ ئه‌را مه‌ردم هه‌ر وڵاتيگ ك له‌لايه‌ن حكومه‌ته‌يل نيشتمانيه‌و ئه‌نجام ئه‌دريه‌ێد گشت ماوه‌يگ جاريگ و ئامانجيش له‌لى گرده‌وكردن زانيارى ئاماركاريه‌ گشتگيره‌ له‌بان تاكه‌يل كۆمه‌ڵگا وه‌ گووره‌ى ئستماره‌يل ئامار ك شيوه‌يگ زانستيانه‌ ئاماده‌ كريانه‌و زانيارى فريه‌يگيش له‌تى ده‌سه‌وه‌ر ئه‌كريه‌ێد وه‌خاتر نه‌فوه‌رگرتن له‌لايه‌ن حكومه‌ته‌و ئه‌را نه‌خشه‌ى سياسه‌ته‌يل نه‌خشه‌كارى و ئابوورى دروسيگ وه‌خاتر به‌رزه‌وكردن هه‌ڵكه‌فت ئابوورى و كۆمه‌ڵايه‌تى و ته‌ندروسى و زانستى و خزمه‌تگوزارى و له‌گشت شيوازه‌يل كۆمه‌ڵگايه‌يل تر، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش جوور بنه‌مايگ به‌يانه‌يل گشتگير و ته‌ماميگه‌و گشت وزاره‌ت و ده‌زگايه‌يل و ريكخرياگه‌يل و كومپانيايه‌يل و تاكه‌يليش ئه‌تويه‌نن نه‌ف له‌لى وه‌ربگرن ئه‌را ئه‌نجامداين كاره‌يليان وه‌شيوه‌ى دروسيگ، وه‌ل ئه‌وه‌يشا سه‌رشمارى هه‌وه‌جه‌ وه‌ توانايه‌يل گه‌ورايگ حكومى ديرێد چ له‌ڕوى دارايى يا به‌شه‌رى وه‌خاتر ئه‌نجامداين ئى ده‌سكه‌فت كار حكومى گشتگيره‌.

 

حكومه‌ته‌يل فريه‌يگ له‌ ده‌وڵه‌ته‌يل جياجياى جه‌هان گرينگى فريه‌يگ دانه‌سه‌ سه‌رشمارى و له‌ هه‌مان وه‌خت وه‌ دقه‌تيشه‌و پابه‌ند بوينه‌ وه‌ واده‌يلى له‌وه‌ر ئه‌و گرينگى گه‌ورا و قانجازه‌يل فريه‌ ك ديرێده‌ى ئه‌را ئاشنابوين وه‌ سفه‌ته‌يل جياجياى مه‌ردم و به‌شبوين جوگرافييان و زانستن ته‌مه‌ن و حاڵه‌ته‌يل مه‌ده‌نى و ئايينى و پيشه‌يى و زانستى و نيشته‌جيبوينيان. وه‌ل ئه‌وه‌يشا زانياريه‌يل فريه‌يگيش ئه‌را حكومه‌ت له‌خوه‌ى ئه‌گرێد له‌بان گشت شيوازه‌يل ژيان وه‌ل ريژه‌ى بيكارى و له‌ كۆمه‌ڵگاو شماره‌ى ئه‌وانه‌گ تواناى كار ديرن و ئاست ته‌ندروسى له‌ وڵات و ئاماره‌يل دقه‌تيگ له‌بان نه‌خوه‌شيه‌يل و ئاست فه‌قيرى و كووچكردن وه‌ره‌و ده‌يشت و ناوخوه‌ى وڵات و كووچكردن له‌ ئاوايى وه‌ره‌و شار و ريژه‌ى كار له‌گشت كه‌رته‌يل ئابوورى و زانياريه‌يل تر جياجيا، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش سه‌رشمارى گشتى مه‌ردم خواستيگه‌ ئه‌را گشت حكومه‌ته‌يل وه‌ دقه‌ته‌و له‌وه‌ر بڕيار و نه‌خشه‌ى سياسه‌ته‌يل زانستى و به‌رزه‌وكردن ئاست ئابوورى وه‌شيوه‌يگ گشتى ك ده‌سميه‌تده‌ر ئه‌را چاره‌سه‌ر گشت كيشه‌يل ئابوورى و كۆمه‌ڵايه‌تى و ته‌ندروسى و خزمه‌تگوزارى له‌ وڵات.

 

حكومه‌ته‌يل يه‌ك له‌شوون يه‌ك له‌ عراق هه‌يشت سه‌رشمارى گشتى مه‌ردمى له‌ساڵ 1927ه‌و تا ساڵ 1997 ئه‌نجام دان ك يه‌يش دويا سه‌رشمارى فه‌رمى مه‌ردمى بوى، ئمجا ماوه‌ى 20 ساڵ وه‌بى سه‌رشمارى گشتى هه‌ڵه‌ى گه‌ورايگه‌ ك حكومه‌ت ئيسه‌ له‌لى وه‌رپرس ئه‌دێ له‌وه‌ر ئه‌و كاريگه‌ريه‌يل خراوه‌ له‌ ئه‌نجام نه‌داينى كه‌فته‌سه‌و، وه‌ل ئه‌وه‌يشا دوينيم به‌رز و نزمى فريه‌يگيش هه‌س له‌ لێدوانه‌يليگ ك په‌يوه‌سن وه‌ ئى مه‌سه‌له‌ له‌ كۆمه‌ڵگاى عراقى وه‌تايبه‌ت له‌ شماره‌ى راسكانى مه‌ردم و شماره‌ى بيكارى و فه‌قيرى و چشته‌يل تر و ئه‌و لێدوانه‌يليشه‌ ك له‌لايه‌ن وزاره‌ت نه‌خشه‌كيشان و وزاره‌ته‌يل تريش ده‌رئه‌چێد گشتى مه‌زه‌نه‌يى و نادروسن، چوينكه‌ پشت وه‌ بنه‌ماى به‌يانات تازه‌ نه‌وه‌سانه‌و نه‌بايه‌د پشت وه‌پيان بووه‌سيه‌ێد ئه‌را ره‌سين وه‌ دقه‌تيگ له‌ شماره‌يل، دى دوينێد مه‌سه‌له‌گه‌ ئه‌وه‌سه‌ ك سه‌رشمارييش بويه‌سه‌ وه‌ره‌قه‌يگ سياسى وه‌ده‌س فراكسيۆنه‌يل سياسى ك وه‌گشت توانايگه‌و هه‌وڵ ئه‌وه‌ ئه‌يه‌ن ئه‌نجام نه‌دريه‌ێد له‌وه‌ر هووكاره‌يل حزبى و چينايه‌تى و هه‌رێمى.

 

له‌يرايش داواكارييم له‌ حكومه‌ت عراقى و په‌رله‌مان عراقى ئه‌وه‌سه‌ رۆڵ خوه‌يان نيشان بيه‌ن وه‌ل ئه‌رك نيشتمانى و گشت توانايگ بارنه‌ كار ئه‌را هه‌ڵه‌په‌ڵه‌كردن له‌ داين بڕياريگ گورج له‌وه‌ر ئه‌نجامداين سه‌رشمارى گشتى مه‌ردمى، چوينكه‌ بار ئابوورى و كۆمه‌ڵايه‌تى وڵاته‌گه‌ فريه‌ سه‌خته‌ له‌ساى ئه‌و ڕى وشوون حكوميه‌ ك پشت وه‌ بنه‌ماى به‌يانات زانستيانه‌ى دروسيگ نه‌وه‌ساگه‌، ئمجا جوور ئه‌وه‌كيش ئاشكراس هه‌رچه‌نى وه‌شيوه‌يگ دروسيگ ڕى بگريه‌ێده‌ وه‌ر ئه‌وه‌نه‌يش وه‌ ئاسان و دروس له‌لى ده‌رچێد و چه‌واشه‌گه‌يشى دروسه‌.

رائد ئه‌لهاشمى