موزه‌خانه‌یل تاریخ سروشتى له‌عراق

شفق نيوز

شاره‌زایه‌یل و چه‌ودیریكردن ڕى زانستى و له‌وانه‌یش دامه‌زرانن كومه‌ڵه‌ى زانستى و دامه‌زرانن كتاوخانه‌یل گشتى و ده‌وڵه‌مه‌نكردنى وه‌گشت جووره‌ سه‌رچه‌وه‌و هونه‌ره‌یل ماریفى ئه‌را وه‌رگرتن و ئاسانه‌وكردن ڕیه‌یه‌یل زانیارى.

بیجگه‌ ئه‌وه‌یش دامه‌زرانن موزه‌خانه‌ یا مه‌تحه‌ف چ موزه‌خانه‌ى تاریخى ئه‌را سه‌رده‌مه‌یل وه‌رین ك چشته‌یل كویه‌ن و ژیارى یا حزارى جووراوجوور گریگه‌ خوه‌ى یا موزه‌خانه‌یل سروشتى ك په‌ل زنگ و خاسیگن ئه‌را مه‌سه‌له‌ى به‌حس زانستى و نیشانداین راسیه‌یل و كار وه‌پیكردنى له‌وه‌ر خاتر زانیارى تازه‌و نیشاداینى له‌وه‌رانوه‌ر ئه‌وانه‌ك گه‌ردنه‌ شوونى وه‌ جوانى تا بتویه‌نن بچنه‌ پیرى زانستیه‌یل و داناین به‌رنامه‌ى زانستى فره‌یگ  ئه‌را مه‌سه‌له‌ى زانست و ژیان سروشتى.

له‌و چشته‌یل زانستى گه‌وراو نه‌فدار جووراوجووره‌ ك وجوود دیرن، ئه‌ویش موزه‌خانه‌یل تاریخ سروشتیه‌، ك قه‌یرى له‌وانه‌ له‌ عراق وجوود دیرن وه‌تایبه‌ت له‌ به‌غداى پایته‌خت عراق ك یه‌كیگه‌ له‌ مه‌كه‌زه‌یل گرنگ یا ئه‌همیه‌تدار زانكۆ یا جامعه‌ى به‌غداو نیه‌وگ شاره‌زایه‌یل و تایبه‌تمه‌نده‌یل مه‌یدان زانستیه‌یل ژیان و زانستیه‌یل تاریخ سروشتى فه‌رامووشى بكه‌ن. ئنجا تاریخ دامه‌زراننى چووگه‌وه‌ ئه‌را ساڵ 1946و له‌سه‌ره‌تاوه‌ فره‌ ئاسایى بوى، وه‌جووریگ ك پیكهاتویگ له‌ بنایه‌ى بویچگیگ و ئه‌و چشته‌یله‌ گرته‌ خوه‌ى ك هاووڵاتیه‌یل مه‌یل وه‌پى داشتن وه‌ك بڕیگ له‌حه‌یوانه‌یل وشكه‌وكریاگ و مه‌له‌وه‌ر و چشته‌یل تر. دى وه‌كووره‌ى وه‌سه‌رچگن وه‌خت ئه‌و شوون ژیارى و گه‌شتیاریه‌ گه‌شه‌كردن وه‌خوه‌یه‌وه‌ دى و جویر نموونه‌یگ گه‌شتیارى ژینگه‌یى وه‌پى هات و فراوانه‌و بوى و بویه‌ شوون گشت جووره‌ حه‌یوانیگ و گشت جووره‌یل گژوگیایى یا نه‌باتى له‌تى وجوود داشت.

ئى شوون ژیارى و زانستیه‌ ئامانجى ئه‌وه‌سه‌ ئه‌و كومه‌ڵه‌ى حه‌یوانى و گژوگیایى و جیلۆجیه‌ گرده‌و بكاو مقه‌یه‌تى له‌لیان بكاو نه‌یلیگ خراو بوون، ئه‌ویش له‌وه‌ر خاتر به‌حس له‌بانیان بكریه‌یگ و له‌هه‌مان وه‌خت وه‌شیوه‌یگ هونه‌رى و مه‌یلكیش نمایش بكریه‌ن له‌وه‌ر خاتر پیشكه‌شكردن خاسترین خزمه‌تگوزارى رووشنهویرى و زانستى ئه‌را خوه‌ندكار و باحس و ئه‌وانه‌ك گرنگى یا ئه‌همیه‌ت ده‌نه‌ كاروبار سروشتى، ئه‌یه‌ بیجگه‌ وجوود كتاوخانه‌یگ زانستى تایبه‌ت ك هه‌وه‌جه‌یل خوه‌ندن زانكۆیى له‌تى كریه‌یگه‌ دى له‌باوه‌ته‌یل تاریخ سروشتى، وه‌ل ئه‌وه‌یشا كتاوخانه‌ى موزه‌خانه‌ هه‌زاره‌ها له‌ كتاوه‌یل چاپكریاگ گریگه‌ خوه‌ى و هه‌ر وه‌رده‌وام تائیسه‌یش نه‌خش یا ده‌ور خوه‌ى دیریگ و ئه‌و كه‌سه‌یل وه‌رپرسیشه‌ له‌و موزه‌خانه‌ ده‌وره‌ى تایبه‌تى دامه‌زرنن له‌ باوه‌ته‌یل جووراو جوور وه‌ك مه‌سه‌له‌ى پیسبوین ژینگه‌و ده‌وره‌ى وشكه‌وكردن(ته‌حنیت)و بیجگه‌ ئه‌وه‌یش ئه‌نجامداین كاره‌یل مه‌یدانى له‌بان واقع ژیان و مه‌سه‌له‌ى جیلۆجى و كلتوور سروشتى و ئه‌و مه‌ترسیه‌یله‌ ك هه‌ڕه‌شه‌ له‌ سروشت كه‌ن له‌گشت ناوچه‌یل عراق.

موزه‌خانه‌ى تاریخ سروشتى له‌ به‌غدا قه‌یرى هۆڵ یا قاعه‌یل نمایشكردن گریگه‌ خوه‌ى له‌وانه‌یش: قاعه‌ى له‌بائن ك گیانله‌وه‌ره‌یل جویر ئاسك و مانگاى وه‌حشى و ئاسك جه‌وه‌ڵى و وه‌راز وه‌حشى و مویش خورما له‌تى كریه‌یگه‌ دى. بیجگه‌ ئه‌وه‌یش قاعه‌ى باڵنده‌یش دیریگ ، ك له‌عراق 390 جوور له‌ باڵنده‌ وجوود دیریگ ، ئنجا ئى قاعه‌یشه‌ پڕه‌ له‌ تاووس هندى و پووڕ ته‌ڵایى و كه‌ركى ئه‌فریقى و بڕیگ تویتى یا به‌به‌غاى جووراوجوور. قاعه‌یگ تر ك ئه‌ویش گیانله‌وه‌ر ئاوى و ده‌یشتى گریگه‌ خوه‌ى جویر قوڕواق و مار و كیسه‌ڵ و كوڵه‌نجى، ك له‌عراق 91 جوور له‌و گیانله‌وه‌ره‌یله‌ وجوود دیریگ . بیجگه‌ ئه‌وه‌یش قاعه‌ى ماسى و نه‌هه‌نگه‌یلیش دیریگ ، چوینكه‌ له‌ عراق 340 جوور له‌ماسى هه‌س و له‌و قاعه‌ نموونه‌یلیگ ده‌سكرد كه‌فیگه‌ وه‌رچه‌و له‌لیان. له‌ هه‌مان وه‌خت قاعه‌ى مه‌له‌وه‌ریش له‌و موزه‌خانه‌ كه‌فیگه‌ وه‌رچه‌و گشت جووره‌ مه‌له‌وه‌ریگ عراقى له‌تى نمایش كریاگه‌ وه‌ك مه‌گه‌س هه‌سه‌ڵ و كرم ئه‌وریشم و جووره‌یل تر. وه‌ل ئه‌وه‌یشا قاعه‌یگ تر تایبه‌ت وه‌ گژوگیا(نبات) وجوود دیریگ ، ك ناوچه‌یل كشتوكاڵ خورما و په‌مگ و گیایه‌ل تر له‌تى ئاشكراو نمایش كریاگه‌، ئه‌یه‌ بیجگه‌ نمایشته‌یل هووكاره‌كردن كاڵین دار وه‌گشت جووریگه‌وه‌.

وه‌لى وه‌داخ فره‌یگه‌وه‌ دویاى ئاڵشتكارى و رمیان رژیم وه‌رین له‌ 9 / 4 / 2003 ئه‌و شوونه‌وار ژیارى یا حزارى و رووشنهویرى گه‌شتیاریه‌، كه‌فته‌وه‌ر دزین و كاولكارى و تاڵانكردن و گشت شیشه‌یل ئه‌و شوونه‌یله‌ شكانن و چشته‌یلى ناوى تاڵان كریاو بریا، وه‌لى ئه‌وه‌ك تویه‌نریا له‌لى خاسه‌و كریا وه‌ هاوكارى زانكۆ یا جامعه‌ى به‌غدا. ئنجا وه‌ى دویاخریشه‌ موزه‌خانه‌ى تاریخ سروشتى چیه‌ ناو ئه‌نجوومه‌ن ناوده‌وڵه‌تى موزه‌خانه‌یل ك 125 ده‌وڵه‌ت گریگه‌ خوه‌ى.

وه‌ ئامانج هاوردنه‌وه‌ى میرات زانستى كاولكریاگ، فره‌یگ له‌ شاره‌زایه‌یل عراقى ئاره‌زوو ئه‌وه‌ دیرن موزه‌خانه‌ى گه‌ورایگ ئه‌را تاریخ سروشتى له‌ هه‌ولێر دامه‌زریه‌یگ ، ئه‌ویش وه‌گووره‌ى فراوانكردن ئه‌و موزه‌خانه‌ى بویچگه‌وه‌ ك ئیسه‌ له‌ كۆلیژ زانستیه‌یل له‌ زانكۆ یا جامعه‌ى هه‌ولێر وجوود دیریگ ، شوینكه‌ ئى موزه‌خانه‌ى تازه‌ ئه‌گه‌ر دامه‌زریه‌یگ ، ئه‌وه‌ بیگومان بووگه‌ شوونیگ ئه‌را عراق و ئامانج ئى پرووژه‌ ئه‌وه‌سه‌ ك گشت نموونه‌یل حه‌یوانى و گژوگیا جاریگ تر له‌تى گرده‌و بكریه‌یگ تا بووگه‌ سه‌رچه‌وه‌یگ ئه‌را خوه‌ندكارو شاره‌زایه‌یل.

بیگومان تویه‌نیم بویشیم له‌ عراق موزه‌خانه‌یل تر وجوود دیریگ له‌ پاریزگایه‌یل تر جویر موزه‌خانه‌ى موسڵ ئه‌را تاریخ سروشتى، ك له‌ ساڵه‌یل په‌نجاى سه‌ده‌ى گوزه‌یشت دامه‌زریاو پیشوازى له‌ گه‌شتیارو شاره‌زایه‌یل ئه‌كاو بڕ فره‌یگ  له‌ حه‌یوانه‌یل وشكه‌وكریاگ له‌تى كریه‌یگه‌ دى، ئه‌یه‌ بیجگه‌ به‌سره‌و شوونه‌یل تر عراق.