مه‌روى، كویچه‌یگ ئه‌را هه‌ر چوار وه‌رز ژیان

شفق نيوز

له‌خوه‌م گه‌وراتر بوى وه‌ سه‌رخوه‌مان وه‌جاده‌ى ناسر خوسره‌و تاران ڕێ كردیم. ئه‌و داوه‌ت من كردویید ئه‌را خواردن گه‌س و فلافل، ئمجا تا ئه‌و عومره‌ من جایه‌ڵ جوانیگ بویم تام ئه‌و خواردنه‌و بگر ناوه‌گه‌یشى نه‌ژنه‌فتویم. ئه‌و وتیاد ئه‌وانه‌ ساندویچ وڵات ئیمه‌ن. ئیمه‌ له‌باكووره‌و وه‌ره‌و باشوور جاده‌ى ناسر خوسره‌و ڕى كردیم، براده‌ره‌گه‌م وه‌ده‌س چه‌په‌و گله‌ودا ئه‌را ناو كویچه‌یگ پڕ له‌ قه‌ره‌باڵغى و وته‌پیم فه‌رموو ئه‌وه‌ كویچه‌ى"مه‌روى"یه‌. دویاى ئه‌وه‌یش وته‌پیم زوورم فره‌ى مه‌ردم نیشته‌جى و كاسبكاره‌یل ئى كویچه‌ له‌ كورده‌یل فه‌یلیین. ئمجا ئیسه‌یش من دڵنیام ئه‌گه‌ر تا ئه‌و وه‌خته‌ ناو فه‌یلى ژنه‌فتویم هه‌ر ئه‌و ناوه‌یله‌ بویه‌ ك بارزانیه‌یل له‌وه‌ر خوه‌شه‌ویستییان ئه‌را كورده‌یل فه‌یلى نیانه‌ى قه‌ى كوڕ و مناڵه‌یلیان. دویاخریش وه‌ختى زیاتر شاره‌زا بویم دى فامستم ك ئه‌و خوه‌شه‌ویسى بارزانیه‌یله‌ هووكارى ئه‌وه‌سه‌ ك بارزانى نه‌مر داشتیه‌سه‌ى ئه‌را كورده‌یل فه‌یلى.

ئه‌یه‌ سه‌ره‌تاى ئاشنایه‌تییم بوى وه‌ل كورد فه‌یلى. یه‌كه‌مجاریش بوى ئه‌و وشه‌ى فه‌یلیه‌ ژنه‌فتم، ئمجا له‌وه‌رده‌م هه‌ر دوكانیگه‌و بچیاتایم ئه‌گه‌ر بزانستیان ئیمه‌ كوردیم وتیانه‌ پیمان"فه‌رموو باوگه‌ چه‌ ئه‌خوازن".

كویچه‌ى مه‌روى ك فارسه‌یل وه‌ كویچه‌ى عه‌ره‌به‌یل ناوى بردیان، بویده‌ ویسگه‌یگ كاراو پڕ جموجویل گرنگ ئابوورى سیاسى و فه‌رهه‌نگى گشت ئۆپۆزسیۆن عراقى وه‌ كورد و عه‌ره‌ب و دینى و نیشتمانیه‌و. ئى شوونه‌ له‌كرده‌وه‌ بویده‌ شوون وه‌یه‌كڕه‌سین گشت هویروباوه‌ڕ و ریڕه‌وه‌یل سیاسى. بیجگه‌ ئه‌وه‌یش ئه‌وانه‌ك وه‌ره‌و وڵاته‌یل تریش چیان له‌سه‌د نه‌وه‌دیان له‌و شوونه‌و كلكریان ك وه‌ئاسانى به‌ڵگه‌ى سه‌فه‌ر ئه‌ڕایان دروس كریا، یه‌یش وه‌و مانا ك نویسینگه‌ى زوورم كونسوڵخانه‌یل وه‌شیوه‌یگ ناڕه‌سمى و نادیار له‌كویچه‌ى مه‌روى بوى. تویه‌نم بویشم ئه‌وه‌نه‌ى گشت تاریخ وه‌زاره‌ت ناوخوه‌یى عراق فۆرم و به‌ڵگه‌نامه‌ ئه‌را ئه‌و عراقیه‌یله‌ كریاگه‌ ك له‌وڵات خوه‌یان له‌و هه‌قه‌ بیبه‌ش كریاوین. چشت ئه‌ڵڵاجه‌وییگه‌ له‌دو رویداگ تاریخى و شوون جیاواز كورده‌یل فه‌یلى له‌ گرده‌وكردن و وه‌یه‌كڕه‌سانن گشت پیكهاته‌یل عراقى نه‌خش گه‌واریگ نیشاندان، چ له‌وه‌خت خوه‌ى له‌به‌غدا، له‌ كفاح و باب شێخ و ده‌وروه‌رى ك گشت فكرمه‌نه‌یل و سیاسه‌تمه‌دار و ئازادیخوازه‌یل ڕوى له‌لى كردنه‌، دى وه‌هه‌ر شیوه‌یگ  بوودو چ له‌تارانیش له‌كویچه‌ى ته‌نگیگ ك دریژیه‌گه‌ى نه‌ڕه‌سیاده‌ چه‌ن سه‌د مه‌تریگ  تاریخ دوباره‌ بویاده‌و.

مه‌روى ئاشناترین شوون یه‌كتر وه‌دیكردن بوى، براده‌ریگم هه‌میشه‌ وتیاد راسه‌ فه‌یلیه‌یل تاڕاده‌یگ خوه‌یان گوم كردنه‌، وه‌لى هه‌میشه‌ هووكار خود وه‌دیكردن مه‌ردمان تر بوین. وه‌هه‌ر حاڵ كه‌سه‌یلیگ له‌یره‌ وه‌رده‌وامى دیانه‌ ژیان ك هیمان نیمه‌ى له‌شیان له‌ناو گووم تیزاو به‌عس قرچانیادو تاویاده‌و. ئمجا ئه‌وانه‌یش ك قورتار بوین له‌ گوم تیزاو یا له‌په‌ت سێداره‌و مه‌یدانه‌یل مین بان مه‌رز ، له‌یره‌ له‌ مه‌روى داكرسیان، ك منیش ئه‌را گه‌سخواردنیگ هاتویم، وه‌لى براده‌ره‌گه‌م گه‌ردیاده‌ شوون ده‌رفه‌تیگ و به‌ڵگه‌یگ وه‌پى ده‌ربچوود ئه‌را هه‌نده‌ران، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش وه‌ ئه‌ڵڵاجه‌وى زانمه‌ى تاقه‌ نانیگ له‌پایته‌خت وڵاتیگ غه‌ریب بڕه‌سنیده‌ ناو دڵ شوونیگ ئاشنا ك پڕ بوود له‌توخم و ریشگ و خوین ئاشنا!

دى له‌شوون ئه‌و تاریخه‌ وه‌ده‌یه‌ها جار سووز و مه‌راق و هیزیگ نه‌ناسریاگ وه‌بى مه‌مه‌ر كیشیاده‌م وه‌ره‌و كویچه‌ى مه‌روى. فره‌جار وه‌ده‌م خواردن فه‌لافله‌و هویر له‌وه‌ كردمه‌ چوین بوود نه‌ته‌وه‌یگ ك بنه‌ڕه‌تى له‌ خاكیگ سزیاگ مه‌رگسات كریاگ مه‌ندویده‌ جى ك ئیسه‌ لق و چڵه‌یلى له‌بان خاكیگ بیگانه‌و نائاشنا وه‌چه‌و كه‌ێد له‌نوو.

ئه‌یه‌ چ فه‌لسه‌فه‌و داناییگه‌ له‌بان خاك و نیشتمان خوه‌د و له‌ماڵ ئاشناى خوه‌مان كه‌نه‌مانه‌ بیگانه‌، وه‌لى له‌بان خاك و ماڵ بیگانه‌ ئاشنا دوینیمنه‌و! له‌یره‌ زانستم ك كورد ملله‌تیگ پووس بته‌وه‌و هویچ وه‌ختى ژیان وه‌ئاسانى له‌ده‌س نایه‌د، وه‌لى فه‌یلى وه‌بى ئه‌وه‌ك تواناى گامناینیگ سه‌روه‌خوه‌ى و دڵخوازى داشتوود خه‌ریكه‌ مه‌ته‌ڵ بنیاتنانه‌وه‌ى ئاینده‌ له‌بان ته‌رم و مه‌رگ گوزه‌یشته‌ نویسنێد.

وه‌ل گوزه‌ركردن مانگ و ساڵ، گه‌وراساڵه‌یل یه‌كه‌ یه‌كه‌ یادگاریه‌یل هووز و باوانیان له‌ كفاح و جه‌میله‌و باب شێخ وه‌ل خوه‌یانا بردیانه‌ قه‌ور و سروشتیه‌ ك جایه‌ڵ جوانه‌یلیان ك له‌زێدو ماواى باوگ و باپیره‌یلیان نه‌ژیانه‌ ئه‌و یادگاریه‌یله‌ ك په‌یوه‌سن وه‌ خاك نه‌ته‌وه‌یان له‌لایان كاڵه‌و بوود. ژیان پڕ له‌سه‌ختى مه‌روى نشینه‌یل وه‌رده‌وام بوى تا وه‌هار ساڵ 2003، ك ئى وه‌هاره‌ ئاره‌زووه‌یل گشتمان خوه‌شه‌و كرد، فه‌یلیه‌یل وه‌ ئومیده‌و كه‌فتنه‌ڕى وه‌ره‌و مه‌ڵوه‌ن باوان، ماڵ زه‌فتكریاگ، خاك سزیاى و ژیان چه‌پاوكریاى ك چه‌وه‌ڕى بوین ده‌س ئاشنایگیان وه‌پیان بڕه‌سید، وتیان ئمڕوو رووژ خوه‌مانه‌، وه‌لى زوى رویوه‌ڕوى ئه‌و راسیه‌ بوینه‌و ك هاوردنه‌وه‌ى هه‌قه‌یل زه‌فتكریاگ ئاسان نییه‌، راسه‌ بایه‌سه‌ له‌یره‌ له‌بان ئه‌و خاكه‌و هه‌ر له‌و ژینگه‌ ئامانج و ئاكام تاریخ پڕ له‌كاره‌سات و رویداگ به‌ش گه‌ورایگ له‌نه‌ته‌وه‌یگ ساقه‌و بكریه‌ێد، وه‌لى ئه‌وه‌یش وه‌بى هه‌ڵویستیگ یه‌كلاكه‌ر ده‌رئه‌نجام خاسیگ نه‌یرێد. ماڵ و دارایى فه‌یلى هه‌ر وه‌ زه‌فتكریاگ و چه‌پاوبریاگ مه‌ندگه‌. هاودینه‌یلمان تاریخ خوه‌یان وه‌ ده‌سكه‌فت زانن و نمازه‌یلیانیش هه‌ر له‌ناو ئه‌و ماڵه‌یل چه‌پاوكریاگ و زه‌وى و دارایى زه‌فتگریاگه‌ وه‌پیان راس و ڕه‌واس!! یه‌یش نه‌ك وه‌حوكم دین و شه‌رع، به‌ڵكوو وه‌حوكم به‌عس و عرووبه‌ ئه‌ڕایان حه‌ڵاڵ كریاگه‌.

فه‌رهه‌نگ و زووان و ناسنامه‌مان هه‌ر له‌ناو بریه‌ێدو ده‌سڵاتداره‌یل تازه‌یش وه‌گووره‌ى ریڕه‌و و بنه‌مایه‌یل گوزه‌یشته‌ ئه‌و چشته‌ وه‌ڕاس و ڕه‌وا زانن و له‌چوارچیوه‌ى زووان پیرووز عه‌ره‌بى وه‌رده‌وامى ده‌نه‌پى. ئمجا وه‌گووره‌ى ئه‌وه‌یش چنه‌ دیاره‌ فه‌یلى هویچ ڕى و چاره‌سه‌ریگ تر نه‌یاشتوود بیجگه‌ هه‌وڵ وته‌قلاو رویوه‌ڕوى بوینه‌وه‌.

ئه‌و تاقه‌ت ئنسانیه‌ ك له‌مه‌روى وه‌خوین دڵ و ئه‌ره‌ق ناوچه‌وه‌یل مقه‌یه‌تى له‌لى كریا، بایه‌سه‌ له‌یره‌ له‌به‌غداو خوه‌رهه‌ڵات دجله‌ ئاینده‌ى ژیان و مه‌ندنه‌وه‌و هه‌قه‌یل خوه‌ى وه‌پى فراوانه‌و بكا. ئیسه‌ ك لقه‌یل هاتنه‌سه‌ بان ریشگ و بنه‌ڕه‌ت خوه‌یان گرنگه‌ ك زاناو فكرمه‌ن و رووشنهویر و كوردپه‌روه‌ره‌یل فه‌یلى هویر جددییگ  بكه‌ن له‌ گردبوین و گرده‌وكردن رووڵه‌یلیان له‌ده‌ور ته‌وه‌ریگ نیشتمانى و ئاشناى جایه‌ڵیان بكه‌ن وه‌ نه‌ته‌وه‌و فه‌رهه‌نگ . ئمجا كار و ئه‌رك سه‌خت و بنه‌ڕه‌تى له‌وه‌رده‌م كورد فه‌یلى شایه‌ت ئه‌وه‌ بوود ك شان وه‌شان خه‌بات ئه‌را هاوردنه‌وه‌ى هه‌قه‌یلیان جه‌مه‌و بوین و پشتگیرى بوود له‌و هه‌ول َو گامه‌یله‌ ك ئه‌را په‌ره‌داین وه‌ زووان و كلتوور و فه‌رهه‌نگ فه‌یلى له‌و كوومه‌ڵگا ده‌ركه‌فتنه‌و خوه‌یان ئسبات كردنه‌. ئمجا فكر نه‌ته‌وه‌یى و زینگه‌وكردن زووان و فه‌رهه‌نگ ، ته‌نیا ڕیگه‌ى خودناسین و یه‌كگرتنه‌. ئاشكرایشه‌ ك وه‌بى یه‌كده‌نگى و یه‌كگرتن، هاوردنه‌وه‌ى هه‌قه‌یل زه‌فتكریاگ و مسۆگه‌ركردن ئاینده‌ى خاس و رووشنایگ ئه‌را نه‌وه‌یل مه‌حاڵه‌.

كورد بایه‌سه‌ ته‌نیا كورد وه‌ دووس و هاوكار و ناوه‌ند وه‌ربگرێد، كورد فه‌یلى وه‌گووره‌ى هه‌ڵكه‌فت جوگرافى و په‌خشه‌وبوینى له‌ناوچه‌یل عه‌ره‌بنشین، هویچ وه‌ختى به‌ش ئه‌وه‌ ناكا خوه‌ى بیاده‌ وه‌ر بار دابه‌شبوین له‌بان ئه‌جنده‌و ئایدۆلۆژیاو ریڕه‌وه‌یل تر. كورد وه‌ بنه‌ڕه‌ت و نسبه‌ته‌گه‌یه‌و گریه‌ دریاگه‌و له‌دیدو نووڕستن مه‌ردمان تر هه‌ر كورده‌ له‌هه‌ر دین و مه‌زه‌ویگ بوود.

ئه‌وه‌سه‌ دویاى ئه‌و هه‌مگه‌ ساڵه‌یل بیده‌نگى و گومبوینه‌"قبتیه‌یل"داواى هه‌قه‌یل نه‌ته‌وه‌یى و كلتوورى و فه‌رهه‌نگى خوه‌یان كه‌ن و "ئه‌مازیغه‌یل و فه‌واریقه‌یل"یش له‌ وڵات مالى وه‌هه‌مان شیوه‌ سه‌رهه‌ڵدانه‌.

ماناى ئه‌وه‌سه‌ دین ئه‌را ئاخرته‌و هه‌قه‌یل نه‌ته‌وه‌ییش خوه‌شى و سه‌ربه‌رزى و ڕیز ئى جه‌هانه‌ ئه‌را ئاده‌میزاده‌یل ده‌سه‌وه‌ر كه‌ن. ئمجا من هویر له‌وه‌ كه‌م ك ژیان بژى مه‌مر كویچه‌ى مه‌روى ناسر خوسره‌و تاران مقه‌یه‌تى ژیان ئه‌را ئمڕوو كردویدو ئمڕوویش بایه‌سه‌ ئاینده‌ى نه‌وه‌یلمان له‌بانى بنیات بنه‌یم.

له‌ناو ئه‌و هه‌مگه‌ پیلان و هه‌وڵه‌یل خه‌یر نه‌خوازه‌یله‌ ك ئه‌را له‌باربردن كیشه‌یل فه‌یلى وجوود دیرن، ڕى هویر نه‌ته‌وه‌یى ڕییگ هه‌ڵوژریاگ و راسه‌گه‌یه‌. ده‌رسه‌یل ژیان ئیمه‌ وه‌ل نه‌ته‌وه‌یل سه‌رده‌سه‌ ئه‌وه‌ ئه‌خاده‌ هویرمان ك هویچ وه‌ختى ئه‌را ئه‌وان گرنگ نه‌ویه‌ ئیمه‌ له‌كام ڕز نمازكه‌ره‌یلیم، ده‌س گریم یا ده‌س ناگریم،، له‌ى دیم كویه‌ى حه‌مرینیم یا له‌و دیمى، ئه‌را ئه‌وان ئه‌و كه‌سه‌یله‌ ك له‌بیكه‌سى ته‌رفتوین بوینه‌و بیجگه‌ ئه‌وه‌یش وه‌ ده‌یه‌ها ساڵه‌"تویه‌م" وه‌ل هووزه‌یل عه‌ره‌با كاڵینه‌، مادام خوین كورد له‌ له‌شیان هه‌س هه‌ر كورده‌و هه‌ر هساو كورد ئه‌ڕاى كریه‌ێد.

ئمجا با كه‌میگ وه‌ مقه‌یه‌تى ته‌ماشاى نیشانه‌یل بكه‌یم، ك له‌ژیر سایه‌ى ده‌سڵات عه‌ره‌بى چه‌ وه‌سه‌رمان هاوریا؟ ئیسه‌یش له‌ژیر ساى ده‌سڵات دین عه‌ره‌ب عراق تازه‌ بڕیاره‌ چه‌ وه‌سه‌رمان بیه‌ێد. هه‌ڕه‌شه‌ى شار وه‌ده‌ركردن و غه‌نیمه‌ یا ده‌سكه‌فت هویچ جیاوازییگ له‌ناونى كورد دانیه‌نه‌ێد، چ له‌ى ڕز نمازكه‌ره‌یله‌و بوود چ له‌و ڕز، چ له‌و دیم حه‌مرین چ له‌ى دیم حه‌مرین.

به‌در ئسماعیل شیرۆكى

 

ج