زووان مێژوو

شفق نيوز

یا مه‌ته‌ڵ و داستانه‌یل كویه‌ن هه‌ر نه‌ته‌وه‌یگ  وه‌ مه‌رام مراجعه‌تكردن كلتوور و ره‌فتار كویه‌ن ئه‌و ملله‌ته‌ ئه‌را په‌ند و گونجیانمان وه‌ل سه‌رده‌ما وه‌شیوه‌یگ ئاقڵانى، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش زووان مێژوو خوه‌ى قسه‌ ئه‌كاو خوه‌یشى جامه‌ك گشت كرده‌وه‌یل سورشتى و ئنسانیه‌ له‌ گوزه‌یشته‌.

وه‌ل ئه‌وه‌یشا زووان مێژوو له‌یه‌كه‌وداین و شیه‌وكردن وه‌خت و شوونه‌، ك ئه‌ویش وه‌ په‌یوه‌ندى راسه‌وخۆى وه‌ ئاده‌میزادو له‌هه‌مان وه‌خت وه‌ دیاریكردن و خستنه‌ڕوى رویداگه‌یل و به‌راوردكردن دویه‌كه‌، ك هه‌رچه‌نى ئه‌و رویداگ و كاره‌ساته‌یله‌ ئنسانى بوون یا سروشتى هه‌ر وه‌مێژوو هساوه‌.

جیوازكردن قسه‌ى ده‌ماوده‌م وه‌ نویسانن و باس و خواست گوزه‌یشته‌ بووده‌ مێژوو، ك ئه‌ویش له‌هه‌مان وه‌خت بووده‌ فه‌رهه‌نگ ئه‌و ملله‌ته‌ ك خاوه‌نیه‌، وه‌تایبه‌ت كار خاس و ئه‌قڵانى چووده‌ خانه‌ى زانستى تاریخه‌و.

مێژوو هاوكێشه‌یگ گریه‌دریاگ زینگ گوزه‌یشته‌س وه‌ ئمڕوو و ئاینده‌، ئه‌ویش ئه‌را مه‌ندنه‌وه‌ى به‌ڵگه‌ى زینگى هه‌ر ملله‌تیگه‌و نه‌فوه‌رگرتن مه‌ته‌ڵه‌یل غه‌ڵه‌ت ناویه‌و بیجگه‌ ئه‌وه‌یش مێژوو قه‌ڵه‌م مه‌رامیگ خاس وتنه‌وه‌ى گه‌ورایى یا په‌شیمانى ملله‌تیگه‌ ك بنه‌ڕه‌ت ژیان ئمڕوو له‌بانى دروس كریه‌ێد یا وه‌سه‌رهاته‌یل ئمڕوو نویسنێدو سوو وه‌پى دروس ئه‌كاو بووده‌ شانازى و به‌ڵگه‌ى وجوود هه‌ر نه‌ته‌وه‌یگ .

هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش مێژوو ماناى دوباره‌كردنه‌وه‌و نویسانن باوه‌ته‌یل دویه‌كه‌س له‌ ئیسه‌. مێژوو جووره‌یل فره‌یگ دیریدو له‌یره‌ ته‌نیا باس فه‌لسه‌فه‌و وجوود خود مێژوو كه‌یم. ئیمه‌ ئه‌گه‌ر باس تاریخ بكه‌یم جوور فه‌لسه‌فه‌، ئه‌وه‌ ئه‌و باسه‌ گرێده‌و ئه‌را چه‌ن سه‌ده‌یگ وه‌رجه‌ ئیسه‌و "ڤۆڵتێر" یه‌كه‌م كه‌س بوى ك وشه‌ى"فه‌لسه‌فه‌ى مێژوو" هاورده‌كار، وه‌لى مێژوو جوور ئه‌قڵانیه‌ت نه‌ك مه‌ته‌ڵه‌یل دویرو دریژ هه‌ر ملله‌تیگ ك پڕن له‌ڕاسى و ناڕاسى جه‌نگ و په‌لامار و وه‌رگریكردنه‌یل.

فره‌جاریش دوینیم نویسانن دره‌ئه‌نجام خوسه‌و كینه‌ت فره‌یگه‌و نویسه‌ر ك ئه‌و خوسه‌و كینه‌ته‌ ئه‌خاده‌ بان قاقه‌ز دى وچانیگ گه‌ورایى روحى ئه‌راى دروس بوود ك هس ئه‌كا باریگ قورس له‌بان شانى لاوردگه‌.

وه‌ل ئه‌وه‌یشا فره‌جاریش دوینیم نویسانن به‌رهه‌م خوه‌شه‌ویسییگ گه‌وراى نویسه‌ره‌و ئه‌و خوه‌شه‌ویسى و خوه‌شبه‌ختیه‌ بووده‌ مایه‌ى داهێنان یا ئبداع و نویسانن ئه‌را خوه‌ى و نه‌ته‌وه‌گه‌ى، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش نویسه‌ر له‌و وه‌خته‌ هس ئه‌كا ك خوه‌ى له‌ناو ئاهه‌نگ و خوه‌شیه‌گه‌ ژیه‌ێدو هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش له‌بان خوه‌شه‌ویسى قسه‌ ئه‌كا یا وه‌ چه‌واشه‌.

مێژوو هه‌ر وڵاتیگ به‌ڵگه‌ى وجوود و زینگى ملله‌ته‌گه‌یه‌و زرنگى و وچانداین فره‌ى نویسه‌ره‌گه‌یه‌، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش رۆمانیش وه‌هه‌مان شیوه‌س، چوینكه‌ مێژوو و رۆمان هه‌ردگیان باس له‌ دویه‌كه‌ كه‌ن و جامه‌ك كێشه‌و تیه‌ڵى و تفتى و شرینى نه‌ته‌وه‌یگن و هه‌ردگیان جوور یه‌ك مایه‌ى شانازى ملله‌تیگن وه‌و مه‌رجه‌ نه‌ مێژوو نه‌ رۆمانه‌گه‌یان خویناوى بوود، چوینكه‌ قرمزه‌وبوین لاپه‌ڕه‌یل مێژوو چه‌و په‌شیمانى خوه‌نیده‌وه‌ى و نه‌وه‌ى خراویگ دروس ئه‌كا جوور نازیه‌یل ئه‌ڵمانیا(1933-1945)ك زیاتر له‌ په‌نج ملیۆن ئاده‌میزاد و یه‌هوودى كوشتن له‌ جه‌نگ جه‌هانى دویه‌م، ك یه‌یش مێژوو سیه‌یگه‌و زوورم ئه‌ڵمانیه‌یل پێشكه‌فتگ شه‌رم كه‌ن وه‌ختیگ چه‌ویان كه‌فیده‌ ئه‌و مێژوو سیه‌. له‌یره‌ گرنگ ئه‌وه‌سه‌ ئه‌و رویداگه‌یله‌ بنویسیه‌ن و له‌هویره‌و نه‌چن و بخوه‌نیه‌ن، چوینكه‌ پێشكه‌فتن و شارستانیه‌ت هه‌ر نه‌ته‌وه‌یگیش ئه‌وه‌سه‌ ك مێژوونویس خاس و راسگوو داشتوود، وه‌ل ئه‌وه‌یشا خوه‌نه‌وار فره‌یش ئه‌را مێژوو ئه‌وه‌سه‌ ك نیشتمان ئاوه‌دانتر ئه‌كاو ڕێ پێشكه‌فتن ئه‌خاده‌ نواى.

حه‌مید عه‌زیز

ج. ا