جیوپولوتیك و سه‌ردانه‌گه‌ێ بارزانى ئه‌رٍا ئه‌مریكا

شفق نيوز


له‌ شوون ڕزگار بوێن هه‌رێم له‌ جیوپولوتیك ده‌وره‌داین هه‌ردو بازنه‌ى مه‌حه‌لى و هه‌رێمى و ئازادى سیاسی ناوخوه‌یی و ده‌ره‌وه‌ له‌ چوار چێوه‌ى سیستم فدرالی ، كیشه‌ێ كورد له‌ قاڵب هه‌رێمى بازدا وه‌ره‌و قاڵب ناوده‌وڵه‌تى چی و ئه‌و زوڵم وسته‌م مێژوویی كوێه‌نه‌ و نوه‌ ك له‌ كورد كریا ، كاریگه‌رى ئیجابی داشتێه‌ له‌سایه‌ێ سیستم ناوده‌وڵه‌تى تازه‌ى دویاێ جه‌نگ سه‌رد و سه‌ره‌نجام پرس كورد جور پرسێگ ناده‌وڵه‌تى ك باێه‌د چاره‌سه‌ر بكرێه‌ێ خوه‌ى سه‌پاند.

جاران ووته‌ێگ له‌ ناو كورد باو بوێ ك كورد بێجگه‌ جه‌وه‌ڵه‌یل كوردستان كه‌س دوسێ نییه‌ ، وه‌لێ ڕاسیه‌یل ئمڕو نیشانده‌ن ك كورد له‌ هه‌ردو ئاست هه‌رێمى و ناوده‌وڵه‌تى دوسه‌یل فه‌ره‌ێگ دێرێ ، وه‌ى مه‌عنا ك دوسه‌یل هه‌رێمى و ناده‌وڵه‌تى نوڕنه‌ سه‌روك بارزانى و دیدگانێ ئه‌ڕا چاره‌سه‌ر كردن كیشه‌ێ كورد له‌ خوه‌ر هه‌ڵات ناوڕاس وه‌ دیدیگ نوو و وه‌گوره‌ێ جیوپولوتیك هه‌ر دانیشتن یا كونفرانس یا داوه‌ت ڕه‌سمی ك له‌ سه‌ران وڵاته‌یل جه‌هان ئاراسه‌ێ كریه‌ێ و ئه‌و ئه‌ته‌كێت پێشوازیه‌ ك جور سه‌روك ده‌وڵه‌تێگ سه‌روه‌خوه‌ێ ئه‌ڕاێ كرێه‌ێ.

سه‌روك بارزانى له‌ ئاست ئنسانی پیاوێگ ئاسایی وبوغرا نییه‌ و له‌ ئاست سیاسی پیاوێگ چه‌و كراوه‌س و نیازه‌یل وڵاته‌گه‌ێ له‌ ئاست هه‌رێمى و ناوده‌وڵه‌تى وه‌گوره‌ێ بارودوخ سه‌رده‌م خاس خوه‌نێگه‌و ، له‌ بان ئاست نه‌ته‌وه‌ییش ، پیاوێگه‌ ك قسه‌گانێ جێ متمانه‌ و باوه‌ڕ وه‌پێكردنه‌ و له‌ مه‌یدان پره‌نسیپه‌گانیش پیاوێگ ڕاسگوه‌ و وه‌گشت توانایگه‌وه‌ وه‌رگرى له‌ به‌رژه‌وه‌ندی و ئاره‌زوه‌یل ملله‌ته‌گه‌ێ ئه‌ڕا ئازادى و سه‌روه‌رى كه‌ێگ، له‌ بان یه‌یش له‌ ڕوێ جیوپولوتیگیش سیاسه‌ت هه‌رێمى وناوده‌وڵه‌تى و بازیه‌یل سیاسی وه‌شێوه‌ێ ورد خوه‌نێگه‌و و پرس نه‌ته‌وه‌یی كورد وه‌ گوڕانكاریه‌یل ئه‌وسیاسه‌ته‌ گونجنێگ وه‌بێ ئه‌وه‌گ زه‌ره‌د بڕه‌سنێگه‌ پرسه‌گه‌.

له‌ بان بنه‌واێ ئه‌وه‌گ باسێ كردیم ، له‌ كوردستان ، كه‌س ئه‌ڵاجه‌وێ نیه‌تیه‌ێ یا گومان ئه‌ڕاێ دروس نیه‌وگ له‌وه‌گ بارزانی وه‌ته‌نیا سه‌ردان وڵاتێگ بكه‌ێگ یا وه‌ل وه‌فدێگ ، به‌ڵكم هه‌ر سه‌ردانێگ سه‌روك ، ئه‌ڕا ولِاتێگ بێگانه‌ ، ده‌سه‌ گوڵێگ له‌ ئومید له‌ هه‌ر كورده‌ ماڵێگ كاڵێگ وه‌خاتر ئه‌و دڵنیاییه‌ له‌ ئاینده‌ێ ملله‌ته‌گه‌مان ك سه‌رده‌مان فه‌ره‌ێگه‌ چه‌وه‌ڕێێ كه‌یم.

سیاسه‌ت هوكاره‌مان كردێه‌ ، فه‌ره‌ ڕازه‌یل ناو دڵ ئێ سه‌روك وه‌توانا له‌ چه‌وه‌یل و ده‌مچه‌وێ بخوه‌نیمه‌و  هه‌ر وه‌ختێگ ووتارێگ خوه‌نێگه‌و یا موناقه‌شه‌ێ باوه‌تێگ له‌ پشت مێز گوفتوگو كه‌ێگ یا وه‌ختێگ پێشوازى له‌ سه‌روكه‌یل یا سه‌فیره‌یل یا قونسوله‌یل یا سه‌ركرده‌یل سیاسی كه‌ێگ.
 له‌ سه‌ردانه‌گه‌ێ ئێجاره‌ێ ئه‌ڕا واشنتون ، دڵنیایم جانتاگه‌ێ پڕه‌ له‌ چشته‌یل تازه‌ى كوردستانی و هه‌رێمى و ناوده‌وڵه‌تى و ئه‌وه‌گ ئه‌ڕا ئیمه‌ جور ملله‌ت گرنگه‌ پرس نه‌ته‌وه‌ییمانه‌.

بارزانی ئێجاره‌ دو جانتا وه‌ل خوه‌ێا بردێه‌سه‌ ئه‌ڕا ئه‌مریكا ، یه‌كمیان گله‌یی مێژوویی ملله‌ت كورد له‌ ئه‌مریكاس و دوێم دوسیه‌ی (ماف دیاری كردن چاره‌نویس)ه‌.
گله‌یی له‌ ئه‌مریكا ، له‌ چوار چێوه‌ى گله‌یی له‌ وڵاتێگ گه‌ورا و دوسه‌ ك ئه‌ویش ملله‌ت كورد وه‌دوس و هاوپه‌یمان خوه‌ێ زانێگ وه‌خاتر گرنگی جیوستراتیجی كوردستان و نه‌خش جیاوازێ له‌ خوه‌ر هه‌ڵات ناوڕاس ، ناوچه‌ێگ ك به‌رژه‌وه‌ندیه‌گان ئه‌مریكا له‌تێ كه‌فتێه‌سه‌ وه‌ر خه‌ته‌ر و هه‌ڕه‌شه‌.
شاێه‌د به‌شێگ له‌ گله‌ییگه‌ ، یاد كردن ئه‌و هه‌مگه‌ زوڵم وسته‌م گه‌ورا بووگ ك له‌ گوزه‌یشته‌ له‌ ملله‌ت كورد كریاس ، جور نوا گردن له‌ دیارى كردن چاره‌نویس له‌ سه‌رده‌م جه‌نگ جه‌هانى یه‌كم وتائیسه‌ ، و گله‌ییه‌گان له‌ێ چه‌ن خاڵه‌ چڕه‌و كریه‌ن .  

1-گله‌یی له‌ ئه‌مریكاى دوس وه‌خاتر فشار ناوردن وه‌حكومه‌ت شاى ئێران له‌ ساڵ 1947 ئه‌ڕا نوا گردن له‌ سێداره‌ داین شه‌هید قازی محه‌مه‌د

2-گله‌یی له‌ جیوه‌جی نه‌كردن به‌نده‌یل سه‌ره‌كى (وودرو ولسن) تایبه‌ت وه‌ دیارى كردن چاره‌نویس ملله‌ته‌یل ك له‌ ساڵ 1918 له‌لاێه‌ن ئه‌و ڵاته‌وه‌ ئعلان كریاس.

3- گله‌یی له‌ دوس وه‌خاتر لاوازى نه‌خشێ له‌ جیوه‌جی كردن په‌یمان سیڤه‌ر ساڵ 1920.

4-گله‌یی له‌ دوس وه‌خاتر وه‌كار نه‌گردن هه‌ژمون خوه‌ێ ئه‌ڕا وسانن ئه‌و زوڵم و سته‌مه‌ ك له‌ كورد كریا له‌ شوون په‌یمان لوزان 1923.

5-گله‌یی له‌ دوس وه‌خاتر نه‌خشی له‌ تاواننه‌وه‌ێ شوڕش ئه‌یلول دویاێ ڕێكه‌فتن نامه‌ێ جه‌زایر ساڵ 1975.

6- گله‌یی له‌ دوس وه‌خاتر سزا نه‌داین ڕژیم گوزه‌یشته‌ ، وه‌ختێگ چه‌كه‌یل كیمیاوى و كوشتار ده‌سه‌جه‌مى دژ وه‌ ملله‌ت كورد له‌ ساڵ 1988 وه‌كار برد.

ئه‌و گله‌ییله‌یله‌ وه‌ماناێ ئه‌وه‌ نییه‌ ك ئیمه‌ نه‌خش ئیجابی ئه‌مریكا له‌ پشتگیری كردن داخوازیه‌یل ملله‌ت كورد نادیده‌ بگریم جور ، دروس كردن ناوچه‌ێگ ئارام ئه‌را كورد له‌ شوون كوڕه‌وه‌گه‌ى ساڵ 1990 و به‌رقه‌رارى سیستم فدرالى له‌ عراق و ئیسه‌یش پشتگیری كردن هیز ئاسمانى وڵاته‌یل هاوپه‌یمان وه‌سه‌كردایه‌تى ئه‌مریكا له‌ هێزه‌یل پێشمه‌رگه‌ له‌ جه‌نگ دژ وه‌ ڕێكخراو تروریستی داعش.

پێشبینی كرێه‌ێ جانتاى دوێم ، داخوازیه‌یل ملله‌ت كورد و دیاری كردن ماف چاره‌نویس له‌تێ بووگ ، جور سه‌رجه‌م ملله‌ته‌یل ڕوى زه‌مین ك سه‌روه‌خوه‌یی و ئازادی خوه‌یان وه‌كه‌مترین قوربانی داین وه‌ده‌س هاوردنه‌ ، ئه‌گه‌ر بتوایم به‌راوردیان بكه‌یم وه‌ل ملله‌ت كورد و بێجگه‌ ئه‌وه‌یش ، ئه‌وه‌ مافێگه‌ ك ئه‌مریكا له‌ ساڵ 1918 واته‌ 27 ساڵ وه‌رجله‌ ئقرار جاڕنامه‌ێ نه‌ته‌وه‌یل یه‌كگرتگ له‌ ساڵ 1945 داواێ كردێه‌ ، و یه‌یش وه‌ماناى ئه‌وه‌سه‌ ك له‌ سه‌ردانه‌گه‌ وه‌بێ گومان باس له‌ ده‌وڵه‌ت سه‌روه‌خوه‌ێ كوردى كرێه‌ێ یا ئه‌وه‌سه‌ ماف دیاری كردن چاره‌نویس بدرێه‌یگه‌ ملله‌ت كورد تا وه‌مه‌یل و ئاره‌زوو خوه‌ێ و وه‌گوره‌ێ به‌رژه‌وه‌ندیه‌گانى، ئاینده‌ى خوه‌ێ دیاری بكه‌ێگ تا بووگه‌ به‌شێگ له‌ بازنه‌ى ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌گه‌ و واشنتون وه‌هاوكارى هاوپه‌یمانه‌یلی له‌ ئه‌وروپا بڕه‌سنه‌ ڕێگا چاره‌ێگ ئه‌ڕا چه‌سپانن ماف نه‌ته‌وه‌ێ كورد و ڕێ دامه‌زرانن ده‌وڵه‌تێگ سه‌روه‌خوه‌ێ ئه‌ڕاى هه‌مواره‌و بكه‌ێگ ، وتایبه‌ت حه‌شیمه‌ت ملله‌ت كورد 30 تا 40 ملیون كه‌سه‌ و هه‌مراێ وڵاتێگ سه‌روه‌خوه‌ێ نه‌ێرێ.

ئه‌گه‌ر ئَى كاره‌ له‌ پشت په‌رده‌وه‌ بكرێه‌ ئه‌وه‌ سه‌ركه‌فتنیگ گه‌وراس ئه‌ڕا ئه‌قڵیه‌ت جیوپولوتیكى سه‌روك بارزانی ، دوێر نییه‌ ئێ ئامانج گه‌ورای نه‌ته‌وه‌ییه‌ وه‌ل كوتایی ولاێه‌ته‌ دوێمه‌گه‌ێ بارزانی باێگه‌ دی وه‌تایبه‌ت له‌ هه‌ردو ولایه‌ته‌گه‌ ، ئارامی و ئاسایش و خوه‌ش گوزه‌رانی له‌ هه‌رێم كوردستان فه‌راهه‌م كریاس و یه‌یش بوێه‌سه‌ جێ متمانه‌ێ گشت لاێه‌نه‌یل ئه‌ڕا سه‌ركردایه‌تى كردن قوناغ ئیسه‌ و ئاینده‌ و شایه‌د دامه‌زرانن ده‌وڵه‌ت چه‌وه‌ڕى كریاگ كوردی.

فوئاد حه‌مه‌ خورشید

ج ك