ژيان و خه‌بات سیاسه‌تمه‌دار و رووشنهویر كورد د. عسمەت شەریف وانلی له‌چه‌ن دێڕێگ

شفق نيوز

لەبنەچه‌ك خانەوادەگەی خەڵك وان باكوور كوردستانن. د.عسمەت لەداڵگ و باوگێگ كورد لەداڵگ بويە‌و خوه‌ندن بنەڕەتی هەر لەناوچه‌ی كوردەيل تەواوكردگە‌و خوه‌ندن ناوەندی و ئامادەیی لەپەیمانگای عەرەبی _ فەرەنسی تەواوكردگە. دوياتر لەزانكۆی فەرەنسی یەسوعی بەش زانستەيل سیاسی تەواوكردگە‌و لەسوریايش بەش ماتماتیك خوه‌نستگە، هەرچەن خانەوادەگەی ئارەزوو داشتن بەش ئەندازیاری بخوه‌نێ.

سەرەتای چالاكییەيلی لەیانەی كوردستان‌و سەڵاحەدین ئەیوبیەوە دەسوه‌پيكرديه‌و هەر لەوره‌يش چەن كەسایەتیيگ ناسرياگ و خاون هسيگ نەتەوایەتی بەرز ناسیە، لەوانە جەلادەت بەدرخان‌و كامەران بەدرخان‌و نوری دەرسیمی‌و چەن كەسایەتییگ تريش. د.عسمەت هەر لەسەرەتايه‌یل ژیانیەو هس نەتەوایەتی لەداڵگ ‌و باوگیەو وەرگرتگە ك دو كورد خاون هسێگ نەتەوەیی بەرز بوين.

لەساڵ 1948 كووچ ئەكا ئه‌را سویسراو لەشار لۆزان نیشتەجی بود، ئەو شارە ك لەساڵ 1923 پەیماننامەی لۆزان له‌تی ئمزا كريا، ساڵێگ له‌شوون ئەوەگ چوودە لۆزان‌و چەن خوه‌ندكارێگ كورد ناسێد، وه‌ل په‌نج خوه‌ندكار له‌ كوردەیل ئەوروپا "رابتەی خوه‌ندكاره‌يل كورد لەئەوروپا" دامه‌زرنن.

لەتاوسان ساڵ 1960 یەكيه‌تی خوه‌ندكاره‌یل جه‌هان كۆنگرەی شەشەم خوه‌ی لەبەغدا بەسێد ‌و ئەيە بوودە ده‌رفه‌ت خاسێگ ئه‌را د.عیسمەت و ره‌فيقه‌يلی ئه‌را ديدار سەران پارت دیموكرات كوردستان، وەتایبەت مەلا مستەفا بارزانی، كە ئەووه‌خته‌ رابەرایەتی شۆڕش كوردی كردياد، وه‌لی وەخاتر ئەوەگ بارزانی لەو وه‌ختە لەبەغدا نه‌ويه‌ نه‌تويه‌نستن وه‌ليا ديدار بكه‌ن، وه‌لی چه‌ویان كه‌فتە بەشێگ لەسەرۆكایەتی ئەو وه‌خته‌ی پارتی، له‌شوون گلەوخواردنی چه‌وی وە بارزانیيش كەفێ.

د.عسمەت شەریف وانلی لەساڵ 1964 وەیاوەری د.كەمال فوئاد و وەداواكاری عەبدوسەلام عارف سەرۆك كۆمار ئەو وه‌خته‌ی عێراق ره‌سێدە كوردستان، ئه‌را گفتوگووكردن وه‌ل سەران شۆڕش وەمەبەس ره‌سين وەڕێگەچارەیگ گونجياگ. وه‌رجله‌ ره‌سينيان ئه‌را كوردستان لەتاران چه‌ویان كه‌فێدە ئبراهیم ئەحمەدو جەلال تاڵەبانی، دويای ئەوەگ لە كويه‌يل كوردستان چه‌ویان كه‌فێدە مستەفا بارزانی، لەو وه‌ختە بارزانی داوا لە د. عسمەت شەریف ئەكا بووده‌ قسيه‌كه‌ر شۆڕش لەدەیشت وڵات. د.عیسمەت دەسوەجی‌ داواكارییه‌گەی بارزانی قه‌بوڵ ئەكا ‌و جوور قسيه‌كه‌ر شۆڕش كوردی لەدەيشت وڵات دەس وەكارەیلی ئەكا.

لەماوەی كاركردنی جوور قسيه‌كه‌ر شۆڕش لەدەيشت وڵات رويوەڕوی چەنه‌ها وەربەس ‌و دەردەسەر بويه‌سەو، لەلایەن حكوومەت عێراقەو لەوانە حكوومەت ئەو وه‌خته‌ی عێراق داوا لەئەمەریكا كرد ك د. عسمەت لە وڵاتەگەی دەر بكا، وەتۆمەت وەرپاكردن شۆڕش كوردی لەوڵاتەگەی.

پرۆفیسۆر عسمەت شەریف وانلی یەكێگ بويە لەدامەزرنەره‌یل كۆنگرەی نەتەوەیی كوردو یەكەم سەرۆك كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌يی كوردستانيش بويە، ك تا ئيسه‌ 28 كۆنگرە بەساس.

لەساڵ 1976 حكوومەت بەعس سوریا ته‌قالا ئه‌را تیرۆركردنی كەن‌و له‌شوون ئەوەگ لەماڵه‌گه‌ی خوه‌ی لە لۆزان دو گوللە دريه‌ێده‌ لی وه‌لی نيه‌مرێ ‌و وەردەوامی دەێده‌ كارە نەتەوەییەگان خوه‌ی لە لۆزان. نزیكەی چوار هەزار كتاو ‌و دەسنويس ديرێ سەبارەت وەكێشەی رەوای ملله‌ت كورد، بيجگە لەو نامه‌يلە ك ئه‌را سەركردەیل جه‌هان نويساسه‌يان ئه‌را ناسانن دۆسییەی كوردی‌و گرده‌وكردن پشتیوانی ئه‌را كوردستان.

لەكووتایی نەوەدەيل و سەرەتای ساڵ 2000 پەیوەندیی وه‌ل پارت كارگه‌ره‌یل كوردستان پتەوه‌و بوود ‌و جوور كادرێگ باڵای ئەو پارتە كار ئەكا، وه‌لی دوياتر وەخاتر چەن هۆكارێگ ئەو پەیوەندییە كووتایی وه‌پی تيه‌ێد.

دوياجار د. عسمەت شەریف وانلی شەو 8/11/2011و لەعومر 86 ساڵان لە جنێف پایتەخت سویسرا ئه‌را هه‌ميشه‌ ماڵئاوايی له‌ ملله‌ت و نيشتمانه‌گه‌ی كرد.