پیر و پیرى چه‌س؟

شفق نيوز

  پیر و پیرى دو وشه‌ى مانا له‌ یه‌ك جیاوازن، وه‌لى له‌ هه‌مان وه‌خت نزیكن له‌ یه‌كترى، وشه‌ى"پیر" له‌یرا ئه‌را قوناغیگه‌ له‌ قوناغه‌یل عومر ئاده‌میزاد، ك ئه‌تویه‌نیم بویشیم كووتاییهاتن قوناغ جایه‌ڵى و چگنه‌ وه‌ناو قوناغ گه‌ورایى.

ئیمه‌ ئه‌گه‌ر وه‌ ته‌واوى دقه‌ت بیه‌یم، دوینیم ئى وشه‌ له‌ شوونیگه‌و ئه‌را شوونیگ تر جیاوازه‌ له‌ شیواز وه‌كارهاوردنى، وه‌لى وه‌ل ئه‌وه‌یشا له‌ كورده‌وارى خوه‌مان وه‌و كه‌سه‌ ئویشیمنه‌ى ك وه‌ساڵاچگه‌و تواناى كاركردنى نه‌مه‌ندگه‌.

بیگومان وشه‌ى پیر ئه‌را هه‌ردوگ ڕه‌گه‌ز "نیر و ما" تیه‌ریه‌یده‌ كار، جوور "پیره‌ژن"و"پیره‌پیاو". ئى وشه‌ له‌لاى یاریه‌یل و مه‌ردم یارسان ئه‌را پیاوخاسه‌یل ئایینى و زاناو رابه‌ره‌یل و رینماییكه‌ره‌یل گه‌ورایان وه‌كار هاوریاگه‌، ئمجا مه‌رام له‌و پیره‌یله‌ ئه‌وه‌سه‌ ك له‌ڕوى دانایى و ماریفه‌ته‌و كه‌سه‌یلیگ بوینه‌ پڕ له‌ شاره‌زایى و له‌ دیدیگ فه‌لسه‌فیه‌و ئه‌زموون و ئامووژگایه‌یل خوه‌یان هیشتنه‌سه‌جى ئه‌را نه‌وه‌یل دویاى خوه‌یان، ك ئیسه‌یش گفت و فه‌لسه‌فه‌یان په‌یڕه‌و ئه‌كریه‌یدو له‌وانه‌یش: پیر شالیار، پیر موغان، پیر محه‌مه‌د غه‌یبى...هتد، ك گشت ئه‌یانه‌ وه‌گووره‌ى باوه‌ڕ مه‌ردم یارسان له‌و پیره‌یل گه‌وراى ئایینى یارسانه‌یله‌نه‌ ك ڕووح خودایى له‌تیان جیگیر بویه‌و تائیسه‌یش جى متمانه‌ن له‌لاى په‌یڕه‌وكه‌ر و شوونكه‌فتگه‌یلیان، دى هه‌ر وه‌و خاتریشه‌ وشه‌ى "پیر" مه‌رام له‌لى دیار و ئاشكراس ك وه‌ماناى پیاوخاس یا ڕینیشانده‌ر یا رینماییكه‌ر و نوسحه‌تده‌ره‌.

وه‌ل ئه‌وه‌یشا له‌سه‌رده‌م كویه‌ن و گوزه‌یشته‌، كه‌سیگ نه‌ڕه‌سیه‌سه‌ پله‌ى ده‌سڵات به‌رز مه‌گه‌ر له‌لاى پیره‌یل خوه‌ندن ته‌واو بكردیاد، وه‌تایبه‌ت له‌لاى موغانه‌یل ك ناسریانه‌ وه‌"پیره‌یل موغان"و په‌یڕه‌وكاره‌یل ئایین زه‌ره‌ده‌شت.

جوور ئه‌وه‌ك تاریخ باس ئه‌كا، یۆنانیه‌یل ئى چشته‌ له‌لایان ئه‌ڵڵاجه‌وى بویه‌ ك ئاده‌میزادیگ شاره‌زایى له‌و هه‌مگه‌ زانسته‌ بیاشتاد، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش بڕیگ له‌لیان له‌یوا هویره‌و كردنه‌ ك گوایا ئه‌و پیره‌یله‌ جادوگه‌رن یا كه‌سه‌یلیگن پایه‌به‌رز له‌گشت بواره‌یل جیاجیاى زانستى. وه‌لى ئه‌ڵڵاجه‌وى ها له‌ورا وه‌ختیگیش ته‌ماشاى كتاو ئاڤێستا بكه‌یدو بخوه‌نیده‌ى، دوینید خود زه‌ره‌ده‌شت راسه‌وخۆ دوشمنایه‌تى ئاشكرایگ داشتگه‌ وه‌ل جادووكه‌ر و جادووكردنا!!.

ئمجا له‌یرا وشه‌ى"پیر" چه‌ن شیوازیگ له‌ خوه‌ى گرتگه‌، هه‌ر له‌وه‌ر ئه‌وه‌یش دوینیم جار له‌یوا هه‌س ته‌نیا له‌وه‌ر عومر گه‌ورایى ئه‌یه‌رنه‌ى كار، یا دوینید شیوازیگ تر له‌ گوزارشكردن له‌ى وشه‌ ئه‌وه‌سه‌ ك ماناى دانایى و شاره‌زایى ئه‌یاد جوور ئه‌وه‌ك له‌ سه‌ره‌تا باسى كردیم. ئه‌را نموونه‌: "مه‌وله‌وى" له‌ى باوه‌ته‌و وتگه‌:"با كڵافه‌ بۆ ئاخر له‌وانم ... خاك پاى حه‌زره‌ت پیر مۆغانم". وه‌لى له‌یرا پیر ماناگه‌ى جیاوازه‌و ئاماژه‌یگه‌ ئه‌را زانست و دانایى ئه‌و پیره‌یله‌ ك جوور گه‌ورا رابه‌ره‌یل دینى ته‌ماشایان كریه‌ن و ئامووژگاریه‌یلیان تائیسه‌یش له‌ناو مه‌ردم خوه‌یان په‌یڕه‌و ئه‌كریه‌ید، ك تا راده‌یگ "مه‌لا" له‌بان ئه‌و پیره‌یله‌ هساو نیه‌كریه‌ید ك هه‌رچه‌نى زانست و زانیارى له‌باوه‌ت ئایینه‌و داشتوود!!.

تا ئیسه‌یش كومه‌ڵگاى كورده‌وارى له‌ناوچه‌یلیگ جوور هه‌ورامان و ده‌وروه‌رى وه‌ تایبه‌ت له‌لاى مه‌ردمه‌یل"یارسان"قه‌درو حورمه‌ت فریه‌یگ نه‌ن له‌و پیره‌یل ماریفه‌تدار و خاوه‌ن زانسته‌یل خوه‌یانه‌ ك ئیسه‌ په‌یڕه‌و كه‌لام و ئامووژگاره‌یلیان ئه‌كه‌ن، ،ئه‌ویش وه‌ ئه‌وه‌ك خاوه‌ن روحانیه‌ت خودایى بوینه‌و مورید و شوونكه‌فتگه‌یل فریه‌یگ داشتنه‌و گشت ئه‌و پیره‌یلیانه‌ یه‌ك له‌شوون یه‌ك مقه‌یه‌تى ته‌واویگ له‌ئایین خوه‌یان كردنه‌و له‌هه‌مان وه‌خت مورید و لایه‌نگره‌یل فریه‌یگیش له‌ ده‌ورگرد خوه‌یان گرده‌و كردنه‌.

له‌باوه‌ت وشه‌ى پیر، فره‌جاریش له‌ده‌م مه‌ردمیش ژنه‌فیم ئویشن"قسه‌ له‌پیره‌یل وه‌ربگرن"، هه‌ڵبه‌ته‌ یه‌یش قسه‌ى پیشینه‌یله‌و هه‌ر ئه‌وانیش ئه‌و پیره‌یله‌نه‌ ك ڕى هامار و دروسیگ خستنه‌سه‌ نواى نه‌وه‌یل دویاى خوه‌یان له‌گشت رویداگ و هه‌وه‌جه‌یگ په‌نا بریه‌یده‌ وه‌ر قسه‌یل پڕ له‌ ئه‌زموونیان.

وه‌لى ئه‌گه‌ر بایمنه‌ بان شیه‌وكردن وشه‌ى پیرى، له‌یرا تیكه‌ڵبوینیگ دوینیم یا تویه‌نیم بویشیم په‌یوه‌سبوینیگ هه‌س له‌ناونى هه‌ردوگ وشه‌گه‌و جار له‌یوایش هه‌س وشه‌ى پیرى ماناگه‌ى جووریگ تره‌، ئه‌را نموونه‌: جارجاریگ ئه‌را پیشوازیكردن له‌ كه‌سیگ ناسیار یا شاندیگ یا قه‌وم و خیشیگ ك له‌ڕى دویره‌و ئه‌یه‌ن، ته‌نیا له‌وه‌ر قه‌درو حورمه‌ت پیشوازى له‌لیان كریه‌ید و ئویشن فڵان چیه‌سه‌ پیرى فڵانكه‌س، یه‌یش وه‌و مانا ك چیه‌سه‌ پیشوازى فڵانكه‌س، یا دوینید ئه‌را مه‌سه‌له‌ى ساڵیاد یا سه‌رساڵ كه‌سیگ مردگ ئویشن ئه‌وه‌نه‌ ڕووژ چینه‌سه‌ پیرییه‌و ، له‌یرا دوینیم ماناى وشه‌ى پیرى جیاس له‌و ماناى پیرییه‌ ك تایبه‌ته‌ وه‌ دویا قوناغ ژیان ئاده‌میزاد.

جه‌ماڵ ئه‌ركه‌وازى