عه‌بدوله‌تیف: ئه‌وانه‌ى دوێنێ ده‌ستووريان نووسى، ئه‌مڕۆ خواستى پاشگه‌زبوونه‌وه‌یان هه‌یه‌

شفق نيوز

بێت، حكومه‌ت ناتوانێت به‌ پێى پێویست خزمه‌تگوزارى پێشكه‌ش به‌ گه‌ل بكات و كه‌شوهه‌وا بۆ په‌یدابوونى دیكتاتۆریه‌ت خۆشده‌كات.

له‌میانى كۆڕێكى به‌رفروانى ڕێكخراوى ماڵى كورد له‌ به‌غدا، كه‌ ئه‌مڕۆ شه‌ممه‌ به‌هاوكارى ده‌زگاى ڕۆشنبیرى و ڕاگه‌یاندنى كوردى فه‌یلى (شه‌فه‌ق) له‌ باره‌گاى ده‌زگاكه‌، به‌ئاماده‌بوونى ژماره‌یه‌ك په‌رله‌مانتار و كاربه‌ده‌ستانى حزبى و ڕێكخراوه‌كانى كۆمه‌ڵگه‌ى مه‌ده‌نى و رووناكبیران و جه‌ماوه‌رێكى به‌رچاو  گڕێدرا، عه‌بدوله‌تیف له‌ سه‌ره‌تاى كۆڕه‌كه‌دا به‌تێروته‌سه‌لى چه‌مكى فیدراڵى له‌ سسته‌مى حوكمڕانى له‌ بوعده‌ ناوده‌وڵه‌تى و ئیقلیمى و ناوخۆییه‌كانى شى كرده‌وه‌.

ناوبراو ئاماژه‌ى به‌وه‌دا كه‌ پاش ڕووداوه‌كانى نیسانى 2003 و بۆ یه‌كه‌م جار له‌ مێژووى عێراق له‌ده‌ستووردا سسته‌مى سیاسى سسته‌مێكى كۆمارى یه‌كگرتووه‌، كه‌ سسته‌مى په‌رله‌مانیى هه‌ڵبژاردووه‌ (به‌و واتایه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵات له‌ده‌ستى په‌رله‌ماندایه‌)و هه‌ندێك له‌ بڕگه‌كانى ده‌ستوور زامنكه‌رى یه‌كێتى عێراقه‌ و پرسیاریشى كرد :چۆن؟ و له‌به‌رسڤیشدا وتى به‌پێى ئه‌و ده‌سه‌ڵاتانه‌ كه‌ له‌ دووتۆى ده‌ستووردا هاتووه‌ ، دابه‌شكراوه‌ به‌ سه‌ر ناوه‌ند و هه‌رێم و پارێزگاكاندا.

وائل عه‌بدوله‌تیف ڕایگه‌یاند كه‌ عێراق خاوه‌ن مێژوویه‌كى 6 هه‌زار ساڵى خوێناویه‌ چونكه‌ له‌لایه‌ن 100 ده‌وڵه‌ت و ده‌وڵه‌تۆكه‌ و ئمپراتۆریه‌تى زلهێزى یه‌ك به‌دواى یه‌كدا حوكمڕانى كراوه‌ وهه‌میشه‌ خه‌ڵكه‌كه‌شى بوونه‌ته‌ قوربانى و خوێنیان ڕژاوه‌، ئاماژه‌شى به‌وه‌دا كه‌ تا وه‌كو ئێستاش عێراق هێشتا داگیركراوه‌، چونكه‌ هێشتا له‌ژێر بارى بڕگه‌ى حه‌وته‌م ده‌رنه‌چووه‌ به‌پێى بڕیارێكى ئه‌نجومه‌نى ئاسایشى ناوده‌وڵه‌تى كه‌ هێزه‌كانى ئازادكردنى عێراق به‌ داگیركه‌ر هه‌ژمارد.

كۆڕگیر سه‌باره‌ت به‌ دامه‌زراندنى ده‌وڵه‌تى عیراق ئه‌وه‌ى ئاشكراكرد كه‌ له‌سه‌ر بنه‌ماى مه‌ركه‌زیه‌ت دروستكراوه‌ و دوو جۆره‌ ده‌سه‌ڵات له‌ گۆڕه‌پانى عیراقدا خۆیان سه‌پاندبوو؛ یه‌كه‌میان مه‌لیك به‌ده‌سه‌ڵاته‌ فراوانه‌ سیاسى و سه‌ربازیه‌كه‌یه‌وه‌ و دووه‌میش ده‌ربه‌گه‌كان كه‌خاوه‌ن هه‌یمه‌نه‌یه‌كى گه‌وره‌بوون له‌سه‌ر زه‌وى و خاكدا، و پاشان له‌چه‌ند كووده‌تایه‌كى خوێناوى و كوشتن و بڕێنێكى زۆر په‌یتاپه‌یتا گه‌یشتینه‌ قۆناغى دیكتاتۆریه‌ت و ئاكامه‌ سه‌خته‌كانى له‌به‌رچاوى هه‌موواندا ئاشكرایه‌.

كۆڕگیر دیسان هاته‌وه‌سه‌ر سسته‌مه‌كانى حوكم  و گۆڕانكاریه‌كانى و وتى پاش ئه‌وه‌ى كه‌ سلبیه‌ته‌كانى سسته‌مى مه‌ركه‌زیه‌ت بۆ وڵاتانى جیهان ڕوون بووه‌وه‌، گۆڕانكاریه‌كى به‌رچاو له‌سه‌ر سسته‌مى حوكمدا هاته‌ كایه‌وه‌، و له‌سه‌ره‌تا كرا به‌ لامه‌ركه‌زیه‌تى ده‌زگایى و مه‌سڵه‌حى(وه‌كو ده‌زگاى به‌نده‌ره‌كانى عیراق، كۆمپانیا وده‌زگاكانى دیكه‌ كه‌ لایه‌ن وه‌زیرى په‌یوه‌ندیداره‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتى پێ به‌خشرابوو)، دووه‌م لامه‌ركه‌زیه‌تیش لامه‌ركه‌زیه‌تى ئیدارى بوو (كه‌ له‌ ئێران و میسر و یابان په‌یڕه‌وى ده‌كرێت) كه‌ مه‌ركه‌ز هه‌ندێك له‌ ده‌سه‌ڵاته‌كانى خۆى ده‌به‌خشێته‌ پارێزگا و یه‌كه‌ ئیداریه‌كان، جۆرى سێیه‌میشى لامه‌ركه‌زیه‌تى سیاسیه‌ (به‌واتاى دابه‌شكردنى ده‌سه‌ڵاته‌كان له‌نێوان مه‌ركه‌ز و یه‌كه‌ ئیداریه‌كان به‌شێوه‌یه‌كى سنووردار (ده‌سه‌ڵاتى ئیدارى و دارایى به‌ڵام ده‌سه‌ڵاتى ته‌شریعى به‌ده‌ست مه‌ركه‌زه‌وه‌ ده‌مێنێت).

پاش ئه‌م قۆناغانه‌، گوڕانكارى له‌ سسته‌مى لامه‌ركه‌زیه‌تدا، نیازمه‌ندى بۆ سسته‌مى فیدرالى هاته‌ كایه‌وه‌ : فیدرالى به‌واتاى دووده‌سه‌ڵاتى هاتووه‌ كه‌ هه‌رێم و پارێزگاكان به‌پێى ئه‌م سسته‌مه‌ سه‌ڕاى ئه‌وه‌ى له‌ سسته‌مى سیاسى هاتووه‌، بۆیان هه‌یه‌ یاساى تایبه‌ت و ته‌نانه‌ت ده‌ستورى تایبه‌تى خۆشیان هه‌بێت به‌مه‌رجێك به‌پێچه‌وانه‌ى ده‌ستورى فیدراڵ نه‌بێت.

كۆڕگێڕ سه‌باره‌ت به‌ هه‌رێمى كوردستان ئاماژه‌ى به‌وه‌دا كه‌ ئه‌م هه‌رێمه‌ پێش نووسینى ده‌ستوورى فیدراڵ دروست بووه‌ و به‌هه‌موو بارودۆخه‌ یاساییه‌كانیه‌وه‌ له‌ ده‌ستوورى عێراقدا به‌رقه‌ركرا.

سه‌باره‌ت به‌ ڕه‌وتى بیناكردنى فیدرالى له‌ عیراق كۆڕگیڕ چه‌ند خاڵێكى خسته‌ڕوو له‌وانه‌ش ئه‌و باره‌ تایبه‌ته‌ به‌ به‌غداى پایته‌خت كه‌ نابێ بكرێته‌ هه‌رێم. هه‌رێمه‌كان (ته‌نیا هه‌رێمى كوردستان به‌رقه‌راكراوه‌) و ئه‌و پارێزگایانه‌ كه‌ له‌ هه‌رێمێك ڕێكنه‌خراون ( كه‌ یاساكه‌ى زۆر لاوازه‌ و ده‌سه‌ڵاتى ئه‌وتۆى پێنه‌دراوه‌).

له‌ دواته‌وه‌رى كۆڕه‌كه‌ید عه‌بدوله‌تیف ئه‌و مه‌ترسیانه‌ى خسته‌ڕوو كه‌ سسته‌مى فیدرالى له‌ عیراق ڕووبه‌ڕوویان ده‌بێته‌وه‌ و له‌سه‌رووى هه‌موویانه‌وه‌ تێنه‌گه‌یشتنى فیدراڵییه‌ له‌ لایه‌ن خه‌ڵكى عێراقه‌وه‌ چونكه‌ هێشتا له‌ تۆڕێكى عه‌ره‌بیدا ده‌ژێت كه‌ هێشتا خه‌ون به‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كى عه‌ره‌بى یه‌كگرتووه‌وه‌ ده‌بینێت وله‌ بیرۆكه‌ى "قائیدى زه‌رووره‌" ڕزگار نه‌بووه‌ته‌وه‌ و ئاماژه‌ى به‌وه‌دا كه‌ ئه‌م بیرۆكه‌یه‌ خه‌یاڵێكى خۆشه‌ و له‌ رووحیه‌تێكى عرووبیه‌وه‌ په‌یدابووه‌ و ئه‌م بیرۆكه‌یه‌ هه‌وڵى ئه‌وه‌ده‌دات كه‌ پرۆژه‌ى فیدرالى سه‌رنه‌كه‌وێت، ئه‌وه‌ جگه‌ له‌و گۆڕانه‌ كه‌ به‌ سه‌ر ئه‌و كه‌سانه‌داهاتووه‌ كه‌ دوێنى ئه‌م ده‌ستووره‌یان نووسى و ئه‌مڕۆ خواستى پاشگه‌زبوونه‌وه‌یان هه‌یه‌ له‌ هه‌ڵوێستى پێشووى خۆیان.

ڕاپۆرت: ماجد سوره‌مێرى

فۆتۆ: شه‌فه‌ق