نه‌خش ئازادى ئابوورى له‌ ديموكراسيه‌ت

شفق نيوز

  ئازادى ئابوورى شوون تایبه‌تیگ دیرید له‌ ئازادیه‌یل بنه‌ڕه‌تى هه‌ر كوومه‌ڵگایگ ئازاد. ئازادى ئابوورى خوه‌ى وه‌ته‌نیا ئامانج نیه‌، به‌ڵكوو ئازادى ئابوورى ئازادیه‌یل تریش چه‌سپنید. ئنجا وه‌ختیگ ك هه‌ڵوژانن چشته‌یل ئاڵشتكارى خوه‌ى ئه‌نجامداو مقه‌یه‌تیكردن سه‌ر وماڵ تایبه‌ت وجوود نه‌یاشتوون ئه‌وه‌ بیگومان كار فریه‌ سه‌ختیگه‌ ك بتویه‌نیم بویشیم ئازادى سیاسى و ئازادیه‌یل تر مه‌ده‌نى وه‌ شیوه‌یگ مانادار جیوه‌جى كریه‌ن.

له‌ساڵ 1962، میڵتن فریدمان ئابووریناس خاوه‌ن خه‌ڵات نۆبڵ پیشبینى ئه‌وه‌ كرد ك تاریخ وه‌شیوه‌یگ ئاشكرا ئسپات ئه‌وه‌ كردگه‌ ك په‌یوه‌ندى ناونى ئازادى سیاسى و بازاڕ ئازاد چشتیگ له‌ یه‌ك نه‌وڕیاگه‌.

هویچ نموونه‌یگ له‌ وه‌رده‌س نیه‌ ك كوومه‌ڵگایگ وه‌ ئه‌وه‌ ناسریاوید ك ئاست فریه‌ به‌رزیگ داشتوود له‌ ئازادى سیاسى وه‌بى ئه‌وه‌ك بازاڕ ئازاد له‌تى وه‌هه‌مان راده‌ نه‌ود ئه‌را ریكخستن ئه‌و چالاكى ئابووریه‌ ك له‌ كوومه‌ڵگا رویده‌ن.

شكه‌ست پلان ناوه‌ندى له‌ وڵاته‌یل جه‌هان سێیه‌م و شكه‌ست سۆشیالیزم له‌ 20 ساڵ گوزه‌یشت گشت ئه‌وانه‌ پشتگیرن له‌ فكره‌گه‌ى فریدمان. وه‌ل ئه‌وه‌یشا به‌رزه‌وبوین ئازادى ئابوورى هاوشان ئازادیه‌یل سیاسیى و مه‌ده‌نیه‌ له‌ سه‌رانسه‌ر جه‌هان و هه‌ردوگیانیش وه‌ یه‌كه‌و فریه‌ خواست بوین له‌و وه‌خته‌یله‌ ك وڵاته‌یل دویره‌و كه‌فتیان له‌ ئۆتۆریانتاریزم و بازاڕه‌یلیان واز كردیان.

ئازادى ئابوورى خوه‌ى له‌ خوه‌ى ئامانج خواستیگه‌، له‌وه‌ر ئه‌وه‌ك وه‌شیوه‌یگ گشتى بوار هه‌ڵوژاردنه‌یل تاك فراوانتر ئه‌كا هه‌م جوور بسین هه‌میش جوور به‌رهه‌مهاوه‌ر، وه‌لى نه‌خش گه‌وراتر ئازادى ئابوورى له‌ كوومه‌ڵگا فریه‌جار وه‌ گرینگى كه‌میگه‌و ته‌ماشا كریه‌ید، ته‌نانه‌ت له‌لایه‌ن ئه‌وانه‌یش ك باوه‌ڕ وه‌ فریه‌ حزبى و هه‌قه‌یل ئاده‌میزاد و ئازادى دانیشتن و ئایین وهویر وڕایش دیرن.

ریكخستن بریارداین ئابوورى پشتگیرى كوومه‌ڵگاى مه‌ده‌نى ئه‌كا له‌ڕى دروسكردن بوار، ك له‌تى گشت جووره‌یل ریكخستن وجوود داشتوو وه‌بى پشتبه‌سانن وه‌ ده‌وڵه‌ت، ئنجا وڵاتیگ ك ئازادى ئابوورى له‌تى بوود، ئه‌و وڵاته‌سه‌ ك له‌تى كه‌رت تایبه‌ت وه‌ گووره‌ی سيستم ديموكراسيه‌ت تویه‌نید كوومه‌ك دارایى دامه‌زریاگه‌یل كوومه‌ڵگاى مه‌ده‌نى بكاو په‌ره‌ بياده‌ ئه‌و سسيتمه‌ ك په‌يڕه‌وی ئه‌كا.

ئیان ڤاسكێز

ج . أ