تاریخ و جوگرافیاى جوانڕۆ

شفق نيوز

كوردستان. شار جوانڕۆ كه‌فتیه‌سه‌ باوه‌ش كویه‌ى شاهۆ، ماكوان، ساراوه‌ن و به‌نیگه‌ز.

كویه‌ى شاهۆ جوانى بى وینه‌یگ به‌خشاسه‌ شار جوانڕۆ. زویتر وه‌رجه‌ ساڵه‌یلیگ له‌ناو شار جوانڕۆ چه‌مه‌ ئاویگ گوزه‌ر كردیاد، وه‌لى له‌وه‌ر فراوانبوین شاره‌گه‌ ئیسه‌ ئه‌و ئاوه‌ نه‌مه‌ندگه‌. كه‌ش وهه‌واى له‌وه‌رز زمسان فره‌ سه‌رده‌، وه‌لى له‌تاوسان هوونك و شوون سه‌یرانه‌. خه‌ڵك جوانڕۆ جافن و تیره‌یل گه‌وراى جاف سه‌ره‌تا له‌ى ناوچه‌ بوین. ئه‌و تیره‌یل ناودار ئێڵ جافه‌ ك ئیسه‌ له‌ناو جوانڕۆ ژیه‌ن ئه‌یانه‌ن: باوه‌جانى، وه‌له‌دبه‌گى، كلاشى، ئیمامى، قوبادى، ئیناخى، تاوه‌گۆزى، كۆكۆیى.

وه‌خت خوه‌ى خه‌ڵك جوانڕۆ هیزیگ په‌نج هه‌زار كه‌سى دروسكردنه‌ وه‌ سه‌ركردایه‌تى حه‌بیبوڵڵاخان باوه‌جانى و روسته‌م به‌یگى و وه‌له‌دبه‌گى، ك له‌ په‌لاماریگ ئه‌را بان قه‌ڵاى جوانڕۆ زه‌ره‌د فره‌یگ ره‌ساننه‌سه‌ داروده‌سه‌ى عه‌لى ئه‌كبه‌ر شه‌ره‌فولمولك، ك له‌شوونیگ تره‌و كلكریاویگ ئه‌را حوكمڕانى جوانڕۆ، له‌و جه‌نگه‌ كوڕه‌گه‌ى شه‌ره‌فولمولك و مامه‌یشى كوشیان. ئمجا له‌ توڵه‌ى ئه‌و په‌لاماره‌، ناسره‌دین شاى قاجار هیز فره‌یگ وه‌پشتگیرى فه‌رهاد میرزاى مامه‌ى ڕه‌وانه‌ى جوانڕۆ كرد و ده‌سكرده‌ تووپوارانكردن ئاوایى و باخ و دارسانه‌یل ناوچه‌گه‌، له‌ئاكام ئه‌و په‌لاماریشه‌ خه‌ڵك جوانڕۆ و ئاوایه‌یل ده‌وروه‌رى ڕوى كه‌نه‌ شاره‌زوور. ئنجا له‌وه‌ر خاتر ئه‌وه‌ك شووڕش رزگاریخواز وه‌ رابه‌رایه‌تى جنراڵ هه‌میشه‌ زینگ بارزانى نه‌مر له‌هیز و ده‌سڵات پارچه‌یل تر كوردستان كه‌ڵك وه‌رنه‌گریگ ، ئه‌وه‌ بوى له‌ساڵ 1955زایینى په‌یمان به‌غدا له‌ناونى ئیران و توركیاو عراق ئه‌نجام دریا، یه‌كیگ له‌ بڕگه‌ یا فه‌قه‌ره‌یل ئه‌و په‌یمانه‌ به‌سانن مه‌رزه‌یل ئى وڵاته‌ بوى ئه‌را ئه‌وه‌ك كورد پارچه‌یل تر نه‌چنه‌ ناو جمشت رزگاریخواز بازرانى نه‌مر. هه‌ر له‌و ساڵه‌ حكوومه‌ت ئیران ئه‌را وشكانن و گرتن چه‌ك، سوپایگ وه‌ سه‌رپه‌رشى غوڵامحسێن خان ئه‌رده‌ڵان كلكرده‌ ناوچه‌ى جوانڕۆ، وه‌لى خه‌ڵك جوانڕۆ گووش نه‌یانه‌ فه‌رمان حكوومه‌ت و له‌مه‌رز كردنه‌ ئه‌و دیم و خوه‌یان و چه‌كیان په‌یوه‌ندى كردنه‌ شووڕش رزگاریخواز بارزانى. بارزانى نه‌مریش كیشه‌و گرفت ئاواره‌یل جوانڕۆ چاره‌سه‌ر كرد.

هه‌ر له‌و ساڵه‌ محه‌مه‌د به‌گ وه‌كیل جوانڕۆ سه‌ركرده‌ى خه‌ڵك ناوچه‌ى جوانڕۆ و هه‌ورامان وه‌دیدار بارزانى نه‌مر شاد بوى و قه‌وڵ گشت جووره‌ هاوكارى و ده‌سمیه‌تیگ دا نه‌مر بارزانى.

خه‌ڵك جوانڕۆ له‌ شووڕش ئه‌یلوول گه‌ورا شه‌هید و زه‌خمدار و قوروانیه‌یل فره‌یگ دان، ئنجا له‌شوون راپه‌ڕینه‌گه‌ى ساڵ 1991 باشوور كوردستان و دروسبوین هه‌رێم كوردستان له‌لایه‌ن سه‌ركردایه‌تى كورد، دى ئاواره‌یل باشوور كوردستان وه‌گشتى و خه‌ڵك هه‌ڵه‌بجه‌یش وه‌ تایبه‌ت گله‌وخواردن ئه‌را زێد و ماواى خوه‌یان.