میژووی كورد له‌ سوریه‌

شفق نيوز

سوباریه‌یل له‌ قه‌له‌م دریانه‌ ك وه‌(هورو) (huru) یا خوریه‌یل ناسریانه‌. زانا هورست كلینكل ئویشیگ: هوریه‌یل وه‌ل سه‌ره‌تای هه‌زاره‌ی سویم وه‌رجله‌ زايین له‌ سوریه‌ سه‌رهه‌ڵدانه‌ و تویه‌نستنه‌ ده‌سه‌ڵات سیاسی له‌ چه‌ن ناوچه‌یگ شارنشین وه‌ده‌سه‌و بگرن.

وه‌گوره‌ی چه‌ن سه‌رچاوه‌ی تر زێد و ماوای هوریه‌گان له‌ خوه‌رئاواوه‌ تا كویه‌یل ئه‌مانوس له‌ كنار خوه‌رهه‌ڵات ده‌ریای چه‌رمگ ناوڕاس دریژه‌ داشتگه‌ و تا سه‌ده‌ی هه‌ڤده‌هوم وه‌رجله‌ زایين حوریه‌گان و ئه‌و هووزه‌یله‌ ك له‌ خوه‌رهه‌ڵات جیاوه‌ بوین، هووزه‌یل تر كورد و ئاری وه‌ره‌و لای خوه‌یان كیشان تا مه‌مله‌كه‌ت میتانی دامه‌زرانن ك سه‌رجه‌م ئی قه‌ومه‌یله‌ له‌ سه‌ده‌ی شانزه‌ی وه‌رجله‌ زایين زیاتر ناسریان، وه‌لی دویاجار له‌ ساڵ 732 و.ز ده‌سه‌ڵات كورده‌یل خوری له‌ كوردستان سوریه‌ كه‌فته‌ ده‌س ئاشووریه‌یل وه‌لی ئی ده‌سه‌ڵاته‌ فه‌ره‌ دریژه‌ نه‌كیشا و كورده‌یل میدی سه‌رله‌نوو له‌ سه‌ده‌ی هه‌فت و. ز  بوینه‌ هیزیگ گه‌ورا له‌ خوه‌رهه‌ڵات كوردستان و له‌ سه‌ده‌ی هه‌فتوم و له‌ ساڵ 612 و.ز وه‌ته‌واوه‌تی ئاشووریه‌یل له‌ ناوبردن و سه‌ره‌نجام سه‌رزه‌مین وڵاته‌گه‌یان ك كه‌فتویگه‌ ژیر ده‌سه‌ڵات ئاشووریه‌یل وه‌ل بابلیه‌یل هاوپه‌یمانیان به‌شه‌و كردن و باشوور وڵات ناسریاگ وه‌(مابه‌ینه‌لنه‌هرین) و سوریه‌ و فلستین كه‌فته‌ به‌ش بابلیه‌یل و ئمپراتوری دویم بابلی دامه‌زرانن، وه‌لی میدیه‌گان باكوور مابه‌ينه‌لنه‌هرین و پاشمه‌نه‌ی كوردستان وه‌ته‌واوه‌تی خستنه‌ ژیر كونتروڵ خوه‌یان له‌وانه‌یش ناوچه‌یل هوریه‌گان و میتانیه‌گان و وڵات فارس و كبادكویه‌ و ناوچه‌یل حوسیه‌گان له‌ ناوڕاس ئه‌نادول و وه‌ی جووره‌ ئمپراتوری گه‌ورای میدی دامه‌زریا و وه‌ل گوزه‌یشت زه‌مان سه‌رجه‌م هووز و تایفه‌یل كوردی له‌وانه‌یش هوری و میتانیه‌گان له‌ناو ئه‌و ئمپراتوریه‌ گرده‌وبوین.

ئمجا سنوره‌یل ئه‌و ئمپراتوریه‌ ك هه‌ردولا ده‌سنیشانی كردن نیشان ده‌یگ ك سه‌رزه‌مین هوریه‌گان و میتانیه‌گان كووره‌ بویه‌ واته‌ باكوور سوریه‌ی ئمڕووژی و جه‌زیره‌ی بانگ ناوچه‌یل سه‌ره‌كی كوردستان بوینه‌.

كڕ یا هێڵ سنووری ناونی هه‌ردو ئمپراتوری له‌ شوون ئه‌وه‌گ وه‌ره‌و خوه‌رئاوا لاره‌و بوود چه‌م دجله‌ بڕیگ و چمانی وه‌ره‌و باكوور شار ئاكاد و وه‌شیوه‌ی كه‌وانه‌ی گه‌ورایگ وه‌ره‌و خوه‌رئاوای ئاشوور و موسل چوود و سه‌رجه‌م ناوچه‌یل ناو كه‌وانه‌گه‌ یا قه‌وسه‌گه‌ له‌ بان سه‌رزه‌مین كوردستان حه‌ساو كریه‌ی. ئمجا ئه‌و سنووره‌ چه‌میه‌یگه‌و وه‌ره‌و خوه‌رئاوا و باكوور سوریه‌ی ئمڕووژی تا چه‌م خاپوور هیلیگه‌جی و ئیكه‌ش له‌ باشوور كویه‌یل عه‌بدولعه‌زیز ره‌ی و چه‌م فورات بڕیگ و له‌ كویه‌ی ئه‌لئه‌كراد ره‌ی بوود تا ره‌سیگه‌ كناره‌ی باكوور خوه‌رهه‌ڵات ده‌ریای چه‌رمگ ناوڕاس.

هه‌میش ئه‌و شوینه‌واره‌یله‌ ك له‌ی دویاخره‌ له‌ پارێزگای جه‌زیره‌(حه‌سه‌كه‌) په‌یا كریانه‌ و به‌شیگه‌ له‌ میرات ده‌وڵه‌ت هوری میتانی كویه‌نه‌ خاسترین به‌ڵگه‌س ئه‌را ئه‌وه‌گ ئی پارێزگا و مه‌ردمه‌گه‌ی كورد بوینه‌.

ناو شاره‌یل كوردستانی له‌ سوریه‌ له‌ سه‌رده‌مه‌یل فه‌ره‌ كویه‌نه‌ بریانه‌ ئه‌را نموونه‌ له‌ كتاو ئیبلا یا عه‌بلا له‌ لاپه‌ڕه‌ی 31 نویساس ك تیمیگ له‌ شوینه‌وارناسه‌یل به‌ریتانی وه‌سه‌روكایه‌تی ماكسویل مالاوان له‌ ناوچه‌ی ته‌ل شاغر هه‌ڵكه‌فتگ له‌ باشوور قامشلی چشته‌یل كویه‌نه‌یگ دیه‌سه‌و ك میژووه‌گه‌ی ئه‌را سه‌رده‌مه‌یل وه‌رجله‌ میژوو  و هه‌زاره‌ی دویم و.ز چووگه‌و.

یه‌كیگتر له‌ شوینه‌واره‌یل كویه‌نه‌ (ته‌ل براك)ه‌.

ته‌ل به‌راك كه‌فیگه‌ باكوور شار حه‌سه‌كه‌ و په‌ره‌سگایگ له‌تی په‌یا كریاگه‌ ك میژووه‌گه‌ی ئه‌را هه‌زاره‌ی سویم وه‌رجله‌ زایين چووگه‌و له‌ شوون ئه‌وه‌یش شوینه‌وار شاریگ میتانی و كوشك پادشایی ناوی په‌یا كریاگه‌. له‌ شوون ئه‌وه‌یش تیمیگ شوینه‌وارناسی ئه‌ڵمانی وه‌سه‌روكایه‌تی ئنتوان موتتان له‌ ناونی ساڵه‌یل  1955 – 1956  دریژه‌دا گه‌ردین له‌ (ته‌ل فخیریه‌) هه‌ڵكه‌فتگ له‌ باكوور سوریه‌ و له‌ ناوچه‌ به‌رزه‌گان چه‌م خاپوور و وه‌رجله‌ ئه‌وه‌یش ئی تیمه‌ شوینه‌وار شاریگ په‌یا كرد ك میژووه‌گه‌ی ئه‌را سه‌رده‌م هوری میتانی له‌ هه‌زاره‌ی دویم وه‌رجله‌ زاین چووگه‌و له‌ی دویاخریشه‌ شوینه‌واره‌یل تریگ په‌یا كریانه‌ ك پسپوره‌یل شوینه‌وارناسی داكووكی كه‌ن ك پایته‌خت میتانیه‌یل ناسریاگ وه‌ ئه‌شوكانی له‌ دڵ ئی ته‌په‌ شاریاگه‌سه‌و.

ته‌ل موزان: كه‌فیگه‌ نزیك شار عامودا ك جورجیو بوتشیلاتی كوشك پادشا توبكیش هوری له‌تی په‌یا كردگه‌ و یه‌كیگ له‌ شوینه‌واره‌یل فه‌ره‌ ره‌ین و كویه‌نه‌ی ناوچه‌گه‌ مه‌زار( هورو په‌یغه‌مبه‌ر)ه‌ ك تائیسه‌یش له‌ كویه‌ی ئه‌لئه‌كراد هه‌ڵكه‌فتگ له‌ باكوور خوه‌رئاوای حه‌له‌ب مه‌نگه‌سه‌ی. بی گومان ئی په‌یغه‌مبه‌ره‌ رێز و حورمه‌ت تایبه‌تیگ و پیروزیگ لای هورییه‌گان داشتگه‌ و هه‌ر وه‌ی خاتره‌ ناویشی له‌ هوری گیریاگه‌.

وه‌ی جووره‌ ئه‌و به‌ڵگه‌نامه‌یله‌ سابت كه‌ن ك كورده‌یل له‌ سه‌رده‌مه‌یل كویه‌نه‌ له‌ باكوور سوریه‌ی ئمڕووژی نیشته‌جا بوینه‌.

 

ت: جواد فه‌یلی

سه‌رچاوه‌: تووڕ رووشنهويری كوردستان ‌