ريككه‌فتنه‌گه‌ی هه‌رێم وعراق قانجازه‌ ئه‌را هه‌ردوگلا

شفق نيوز

زوورم سياسه‌تمه‌داره‌يل كوردستان ئی گامه‌ وه‌ كاريگ سه‌ركه‌فتگ ئه‌را هه‌رێم خوه‌ننه‌و، ئه‌ويش وه‌ ئه‌وه‌ك تويه‌نرياگه‌ ئه‌را دوياجار نه‌فت كه‌ركووك له‌ژير ده‌سڵات كوردستان كلبكريه‌يد و به‌شه‌ بودجه‌ی كوردستانيش بدێده‌ ١٧% ، چوينكه‌ له‌ماوه‌ی چه‌ن ساڵ گوزه‌يشت ته‌نيا ١١% بوی و بگر كه‌متريش.

بودجه‌ی ساڵ ٢٠١٥ی عراق نزيكه‌ی ١٠٠مليار دۆلاره‌، ك له‌و بودجه‌ ٢٣ مليار ئه‌را سه‌قامگيری و ئاسايش عراقه‌، وه‌لی ئمساڵ ٢٠١٤ عراق تويش كه‌مهاورن بودجه‌ هات، يه‌كه‌مجار وه‌ بوونه‌ی فريه‌يی خه‌رجكردن و كه‌می داهات، ك يه‌يش له‌ ئاكام جه‌نگه‌يل داعش ك ده‌س گرته‌ بان فريه‌يگ له‌ چاڵه‌يل نه‌فتی و هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ كلكردن نه‌فت كه‌مه‌و بوی و له‌وه‌ر ئه‌وه‌يش بودجه‌يش وه‌ ته‌مامی پابه‌ند بوی وه‌ كلكردن بڕ دياريكرياگيگ و هه‌رچه‌نی نه‌ڕه‌سيه‌ ئه‌و بڕه‌، به‌ڵكوو كه‌متر بوی، دويه‌ميش له‌وه‌ر داوه‌زين له‌ناكاو نرخ نه‌فت ك كاريگه‌ری خراويگ داشت له‌بان ئی بودجه‌، چوينكه‌ زويتر مه‌زه‌نه‌ی بودجه‌ وه‌ ئه‌وه‌ كرياويد ك نرخ يه‌ك به‌رميل له‌ ٩٠ دۆلار كه‌متر نه‌دێ، وه‌لی له‌ی ماوه‌ ره‌سيه‌ نزيكه‌ی ٧٠ دۆلار.

يه‌يش بيجگه‌ ئه‌وه‌ك عراق بڕ ٩، ٧ مليار دۆلار خه‌رج كردگه‌ له‌ ساڵ ٢٠١٣ ئه‌را هيزه‌يل وه‌رگری و بيجگه‌ ئه‌وه‌ك قه‌رز فريه‌يگيش ئه‌مريكا ها لايه‌و، مانای ئه‌وه‌سه‌ له‌جه‌م ئی كيشه‌يله‌ گرفته‌يل فريه‌يگ كه‌فته‌سه‌و ك بويه‌سه‌ ريگر له‌وه‌رده‌م مه‌زه‌نه‌كردن بودجه‌ی ٢٠١٤ ك تا ئيسه‌ ته‌مام نه‌ويه‌.

رازيبوين عراق وه‌ی ريككه‌فتنه‌ دياره‌ هووكار سه‌ره‌كی نه‌فت كه‌ركووكه‌، چوينكه‌ له‌ زويه‌و ئی نه‌فته‌ ٧٣% داهات عراق دابين كردگه‌، خاڵيگ تر ئه‌وه‌سه‌ ك بودجه‌ی ساڵ ٢٠١٥ وه‌ بڕ ٥٠ مليار دۆلار تويش كه‌مهاوردن بودجه‌ بويه‌، ئمجا وه‌ گووره‌ی پلانه‌يل دارايی عراق له‌ی ساڵه‌ نياز ئه‌وه‌ ديرن قه‌ره‌بوو ئه‌و كه‌مهاوردن و داوه‌زين نرخ ئه‌و نه‌فته‌ بكه‌ن وه‌ زيايكردن بڕ كلكردن نه‌فت له‌ ٧٥٠،٢ مليۆن به‌رميل ئه‌را ٨،٣ مليۆن به‌رميل رووژانه‌و ئه‌گه‌ر زيايبوين ئه‌و بريشه‌ هه‌س، چوينكه‌ ساڵ ٢٠١٤ بڕ خواست ئه‌را ئه‌را بودجه‌ كلنه‌كريا، مانای ئه‌وه‌سه‌ خاڵ كز عراق هه‌وه‌جه‌س ئه‌را ئه‌و نه‌فته‌ ك له‌ كوردستانه‌و ره‌وانه‌ بكريه‌يد.

ئه‌گه‌ر حكوومه‌ت هه‌رێم كوردستان خوه‌ی بڕ ٥٥٠ هه‌زار به‌رميل نه‌فت كلبكا له‌ رووژيگ وه‌ نرخ ٧٠ دۆلار جوور ئه‌و نرخه‌ ك ئيسه‌ له‌ عراق مه‌زه‌نه‌ كرياگه‌، ئه‌وه‌ رووژانه‌ داهات ئه‌و نه‌فته‌ ئه‌ڕه‌سيده‌ ٥،٣٨ مليۆن دۆلار، مانای ئه‌وه‌سه‌ ئه‌را ساڵيگ ئه‌ڕه‌سيده‌ ٨٦٠،١٣ مليۆن دۆلار وه‌بی ئاماژه‌كردن ئه‌را خه‌رجيه‌يل دراوردن ئه‌و نه‌فته‌، ك يه‌يش مانای ئه‌وه‌سه‌ جه‌م داهات گشتی له‌و بڕه‌ كه‌متر ئه‌دێ.

له‌لايگ تره‌و له‌ بودجه‌ی عراق ئه‌گه‌ر وه‌ ته‌مامی بودجه‌ ره‌وانه‌ بكريه‌يد و جيا له‌ بودجه‌ی سيادی و ئاسايشی، ئه‌وه‌ ئه‌ڕه‌سيده‌ ١٧ مليار دۆلار، يه‌يش بيجگه‌ له‌ نيمه‌ی مووچه‌ی پێشمه‌رگه‌، مانای ئه‌وه‌سه‌ وه‌گشت شيوه‌يگ هه‌رێم كوردستان له‌ی ريككفه‌تنه‌ نه‌فكه‌ره‌، ئمجا ژ له‌ڕوی سياسی يا ئابووريه‌و بدێ، وه‌لی وه‌مه‌رجيگ عراق جاريگتر بريار خوه‌ی ئاڵشت نه‌كا، وه‌تايبه‌ت دويای ئه‌وه‌ك ده‌س بگيريه‌يده‌ بان نه‌فت كه‌ركووك، چوينكه‌ نه‌فت كه‌ركووك كارت فشاره‌و ته‌نيا چه‌ك ئابووری هه‌رێم كوردستانه‌ له‌ی وه‌خت و سه‌عاته‌، ك ئوميده‌يل روی له‌و درانه‌ ئه‌كه‌ن ك جاريگتر متمانه‌ شوون خوه‌ی بته‌و بكا له‌ سيستم حكوومه‌ت عراق.

شيلان بيبانی

ج . أ