عێراق به‌شبه‌شه‌و بكه‌يمن يا ده‌سه‌ڵات

شفق نيوز

ئه‌وه‌يش ئه‌وه‌سه‌ ك كام له‌ ئه‌ی دو رێيه‌ هه‌ڵوژنن به‌شبه‌شه‌و كردن عێراق يا به‌شكردن ده‌سه‌ڵات له‌ عێراق؟.

جوواو ئه‌ی پرسياريشه‌، واز كردن ئه‌و گريه‌يل كووره‌سه‌ ك له وه‌خت‌ دروسبوين ئه‌ی كابينه‌و حكوومه‌ته‌ هه‌ر سێ پێكهاته‌ی(كورد، سوننه‌ و شيعه) وه‌ پيه‌و ناڵنن. ئه‌وه‌يشه‌ له‌ مووده‌ی يه‌گ ئه‌و موزايك دروسكردن عێراقه‌ دويای جه‌نگ يه‌كم جه‌هانی، موزايكێگه‌ ك وه‌ زوور لكياسه‌ يه‌كه‌و. نه‌ كورد له‌ی به‌شه‌ له‌ كوردستان تواستيه‌ وه‌ل عه‌ره‌به‌يل چه‌وسيه‌ له‌ عه‌ره‌بستان يه‌ك بگرێد و نه‌ شيعه‌يليش ئه‌ی مه‌يله‌ داشتنه‌ وه‌ل عه‌ره‌به‌يل سوننی دوژمنيان بوونه‌ هاووڵاتی و يه‌ك ده‌و‌ڵه‌ت  داشتوون.

وه‌ی مانا، يه‌كم گام ئه‌ڵگرتن هه‌ڵه‌ی نه‌خشه‌رێ ئه‌ی ده‌وڵه‌ته‌ له‌وره‌و ده‌س وه‌ پێكرد ك وه‌ زوور وه‌ يه‌كه‌و گريه ‌دريانه‌.

هه‌ڵه‌ی له‌يه‌ گه‌وراتره‌ك ئه‌وه‌ بوی ك له‌ جی ئه‌وه‌گ وه‌ جوورێگ هاوبه‌شی پێكهاته‌يل له‌ حوكمڕانی عێراق دروس بكرياد، ده‌سه‌ڵات هه‌شتا ساڵ حوكمڕانی دريا وه‌ ده‌س كه‌مينه‌ی سوننی. ئه‌يه‌يشه‌ وه‌ دو ئاراسه‌ی ململانيه‌يل توندتره‌ك و قويلتره‌و كرد. له‌ لايگه‌و سوننه‌ ئه‌را وه‌هێز كردن پايگای خوه‌ی و خوه‌ی فه‌رز كردن و سه‌پاننی، كه‌فته‌و ناو نه‌خشه‌ی سڕين و پاكه‌وكردن دو‌ پێكهاته‌ی تره‌ك. له‌ وه‌رايوه‌ريش هه‌ركام له‌ كورد و شيعه ئه‌را وه‌رگری له‌ مه‌نين خوه‌يان و به‌رخوه‌يان گرتن، له‌ يه‌كم رووژ دروسكردن عيراقه‌و كه‌فتنه‌ ته‌قالا ئه‌را وه‌رگری و مه‌نين و له‌ ناو نه‌چين ناسنامه‌ی خوه‌يان و ته‌قالا ئه‌را ئه‌وه‌ كردن تا له‌ پاوانخوازی سوننه‌ نوا بگرن. يه‌ حكايه‌ت ئه‌و ململانيه‌يل دويرودريژ عيراقه‌ بوی تا ڕميان به‌عس و ده‌وڵه‌ت كه‌مينه‌ی سوننه‌ له‌ عێراق.

ئه‌وه‌گ بايه‌د له‌ وه‌خت سه‌رله‌نوو بيناكردن عێراق له‌وه‌رچه‌و بگيرياتاد، چاره‌ كردن ئه‌و ناهاوسه‌نگيه‌يل گوزه‌يشته‌ بوی ك بويه‌ مايه‌ی مه‌ترسی و وه‌يه‌كه‌و ژيان عێراقيه‌يل وهه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌را به‌شبه‌شه‌وبوين عێراق. وه‌لی هه‌ر ئه‌ی هه‌ڵه‌ی گوزه‌يشته‌ وه‌رده‌وامی دريا پێ. نه‌تويه‌نريا له‌ رێ ده‌ستور و ياساه‌وه‌ دڵنيابوينێگ دروس بكريه‌ێد ئه‌را هه‌ركام له‌ پێكهاته‌يل و دوينيمن ده‌ ساڵ دويای ڕميان سه‌داميش، ململانيه‌يل نه ‌ته‌نيا وه‌رده‌وامن، به‌ڵكوو توندتره‌ك بوينه‌و ده‌ركه‌فتيه‌و چنه‌ نيشان ئه‌يه‌ن ك خه‌ريكن مه‌ترسی فره‌تریگ خه‌نه‌ سه‌ر ئاينده‌ی عێراق.

كورد نيگرانه‌ له‌وه‌گ به‌ش خوه‌ی له‌ ده‌سه‌ڵات و جووره‌يل مامه‌ڵه‌ی ناوه‌ند وه‌ل كێشه‌گه‌يا. سوننه‌ هس وه‌ هه‌ڕه‌شه‌و مه‌ترسی ئه‌كا ك خوه‌ی له‌وه‌ر پاوانخوازی شيعه نه‌گرێد. ئه‌وه‌گ ئه‌ی قوناغ ئيسه‌ی عيراقه‌ له‌ گوزه‌يشته‌ جيا‌وه‌ كرديه‌، ته‌نيا  ئاڵشته‌و بوين شوون سوننه‌و شيعه‌س‌. بێجگه له‌‌يه‌يشه‌ په‌كيج حوكمڕانی وێنه‌گ تره‌ك نيشانمان نيه‌ن.

تا ئه‌يه‌ی ململانيه‌يل قويلتره‌كه‌و بوون، بێ متمانه‌يی فێشتر شووڕه‌و بوود. ئه‌وه‌يشه‌ ك وه‌ر له‌ ته‌قينه‌ گه‌وراگه‌ گرتيه‌، ته‌نيا بڕێگ مه‌رج ناوده‌وڵه‌تی و هه‌رێمييه‌. وه‌لی په‌ره‌سه‌نن ناكووكييه‌يل تووزه‌ تووزه‌‌ زاڵه‌و بوون وه‌ سه‌ر نواگره‌يل وه‌رده‌ميا و له‌ به‌رميله‌ بارووته‌گه‌ نزيكمانه‌و ئه‌كا.

ئه‌وه‌گ گشتمان له‌لێ ترسيه‌يمن، وه‌زع دويای ته‌قينه‌گه‌س ك كه‌سێگ له‌ ليمان وه‌رچه‌وێ رووشن نييه‌ له‌وه‌گ كه‌فيمنه‌ ناو چه‌و چه‌ وه‌سه‌رمان ئه‌يه‌ێد!؟. وه‌ی مانا: بايه‌د‌‌ دويای رێيگ بگه‌رديمن تا له‌ ئه‌ی وه‌زعه دويرمانه‌و بخا، هويچ نه‌ود ئه‌را رووژگارێگ تا له‌لی ڕه‌سيمنه‌و ڕێيگ ئارزوومه‌ندانه‌ ئه‌را له‌يه‌كترازان په‌ێا كه‌يم.

ئه‌وه‌گ ئيسه‌ بايه‌د‌ بكريه‌يد ئه‌وه‌سه‌ ك نادێ ده‌سه‌ڵات عێراق له‌ ده‌س يه‌ك گرووپ جه‌مه‌و بوود ك هه‌روه‌ختێگ ئه‌و گرووپه‌و جه‌مه‌به‌سينه‌ له‌ لای هه‌ر پێكهاته‌يگ تره‌ك بوی، ئه‌وانه‌ی تره‌ك له‌لێ بترسيه‌ن.

يه‌گ ئيسه‌ له‌ عێراق هه‌س ئه‌و حاڵه‌ته‌سه‌ ك بێجگه له‌ سه‌رۆك وه‌زيره‌يل گشت پۆسته‌يل تر وه‌‌ جوورێگ ته‌شريفاتين. ئه‌را يه‌ دوينيمن كورد نه‌تويه‌نستيه‌ وه‌ ئه‌ی به‌شداری كردنيشيه‌ چاره‌ی كێشه‌يل خوه‌ی له‌ عێراق بكا و سوننه‌يش وه‌ ئه‌و به‌شه‌گ له‌ ده‌سه‌ڵات دێريد چنه‌ دوينێد ك پسا سڕنه‌وه‌ی. دريژیداين وه‌ ئه‌ی جووره‌ حوكمێگ له‌ عيراق تا تيه‌يد فشاره‌يل فره‌تره‌و ئه‌كاو  دوياجاريش هاوكێشه‌يل ته‌قنه‌و. وه‌ی مانا ك ئه‌را ئه‌و راسييه‌گ ها له‌ نوای چه‌ومان، ئه‌وه‌سه‌ ك وه‌رده‌وام كردن ئه‌ی وه‌زه‌، رووژ له‌دويای رووژ له‌ ته‌قينه‌ گه‌وراگه‌ نزيكمانه‌و ئه‌كا. ته‌نيا ڕێ دويا خستن يا نواگرتن له‌ ئه‌ی ته‌قينيشه‌، به‌شه‌و كردن ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ عيراق‌ ك هه‌رپێكهاته‌یگ به‌ش خوه‌ی بدريه‌يده‌ پی تا سه‌رچه‌وه‌ێگ ئه‌را دڵنيا بوين بوود.

يه‌يشه‌ كريه‌يد له‌ رێ رێككه‌فتنێگ سياسی يا له‌ رێ ئه‌وه‌و بوود ك په‌رله‌مان عيراق پاچه‌ی ئه‌را ده‌ستور ئاماده‌ بكا ك ده‌سه‌ڵاته‌يل سه‌رله‌نوو به‌ش بكريه‌ن. تويه‌نريه‌يد وه‌ هاوبه‌شييگ نيشتمانی گشت پێكهاته‌يل، عيراق وه‌ڕێه‌و بوريه‌يد. يا جوورێگ له‌ خڕ خواردن حوكمڕانی دروس بكريه‌يد ك هه‌ردو ساڵ جارێگ سێ ده‌سه‌ڵاته‌ سه‌ره‌كيه‌گه‌ی عێراق له‌ ناو پێكهاته‌يل ئاڵشت و ئوڵشت بكريه‌ن يا خوو ده‌سه‌ڵاته‌يل وه‌ شێوه‌يگ يه‌كسان له‌بان ئه‌ی سێ پۆسته‌ به‌شه‌و بكريه‌ن.

هامه‌ ئه‌ی باوه‌ڕه‌ ك ئه‌گه‌ر وه‌رپرسه‌يل عێراق و سه‌ركرده‌يل هێزه‌يل سياسی وه‌گيان وه‌رپرسانه‌ مامه‌ڵه‌و ره‌فتار بكه‌ن، به‌شه‌و‌بوين ده‌سه‌ڵاته‌يل ته‌نيا رێ بێ زيانترێگه‌ له‌ به‌شه‌و بوين عيراق.

 

عارف قوربانی