رووشنهویرى سیاسى و ئه‌ركه‌یله‌ سه‌ره‌كیه‌گه‌ى

شفق نيوز

له‌باوه‌ت چه‌مك رووشنهویرى سیاسیه‌و تویه‌نیم بویشیم له‌گشت كوومه‌ڵگایگ تایبه‌تمه‌ندییگ كه‌فێده‌ وه‌رچه‌و ك ره‌نگدانه‌وه‌ دیرێد له‌بان تاكه‌یل، ك ئه‌ویش تایبه‌تمه‌ندى رووشنهویرى زاڵیگه‌. رووشنهویرى سیاسى بڕیگ ئه‌رك سه‌ره‌كى گرێده‌ خوه‌ى و ده‌روازه‌یگه‌ ئه‌كاده‌وه‌ ئه‌را باسكردن و ده‌رخستن فره‌یگ له‌ ئامانجه‌یل گشتى سستم سیاسى له‌وه‌ر ئه‌وه‌ك ریخوه‌شكه‌ر بوود له‌ وه‌دیهاوردن كوومه‌ڵگایگ دیموكراسى. ئنجا له‌یرا ئه‌ركه‌یل رووشنهویرى وه‌ى جووره‌ خه‌یمنه‌ ڕوى:-

1- شیه‌وكردن رووشنهویرى سیاسى ده‌سمیه‌تمان ده‌ێد ئه‌را ئه‌وه‌ك له‌پیكهاته‌و ره‌گه‌زه‌یل بونیاد سیاسى بڕه‌سیمنه‌و ك له‌گشت كوومه‌ڵگایگ وجوود دیرێد.

2- رووشنهویرى سیاسى ده‌سمیه‌تمان ده‌ێد ئه‌را شیه‌وكردن ئه‌و په‌یوه‌ندیه‌یله‌ ك له‌ناونى هاووڵاتى و ده‌سڵات سیاسى هه‌س، ك له‌ڕى ئه‌و شیه‌وكردنه‌ شیوه‌ى رووشنهویریه‌گه‌ له‌لاى مه‌ردم و مه‌رامه‌یل مه‌ردم له‌ده‌سڵات سیاسى زانریه‌ێدو تاچه‌نیگ ده‌سڵات سیاسى یا حكوومه‌ت هه‌ڵسێد وه‌ دابینكردن هه‌وه‌جه‌و ئه‌و ئامانجه‌یل سیاسیه‌ ك له‌ناو مه‌ردم وجوود دیرێد، وه‌ل ئه‌وه‌یشا ئه‌و مه‌ردمه‌ ك خاوه‌ن رووشنهویرییگ سیاسه‌ تویه‌نێد هان ده‌سڵات به‌ید ئه‌را ده‌سه‌وه‌ركردن هه‌وه‌جه‌یلیان وه‌گووره‌ى به‌شداریكردن خاس و جوراوجوور، ك ئه‌ویش وه‌چه‌واشه‌ى ئه‌و مه‌ردمه‌ ك خاوه‌ن به‌شدارییگ كلاسیكى كویه‌نن.

3- یه‌كیگ تر له‌ئه‌ركه‌یل رووشنهویرى سیاسى پیكهاتگه‌ له‌ شیه‌وكردن پرووسه‌ى به‌شدارى سیاسى و چوینیه‌تى وه‌ردامى و تازه‌كردنه‌وه‌ى، ئنجا رووشنهویرى سیاسى ره‌گه‌ز فره‌ سه‌ره‌كى و بنه‌ڕه‌ت گه‌شه‌وه‌پیداین پرووسه‌ى به‌شدارى سیاسى و په‌ره‌وه‌پیداین سیاسه‌. له‌هه‌مان وه‌خت بایه‌سه‌ ئه‌و راسییشه‌ بزانیم ك پرووسه‌ى تازه‌بوینه‌وه‌ى رووشنهویرى سیاسى ده‌سمیه‌تمان ده‌ێد له‌دروسكردن جووریگ له‌هانداین و كارو گه‌شه‌كردن و نمایشكردن چالاكى دیموكراسى خاسیگ له‌ژیان سیاسى، ك یه‌یش وه‌دیهاتنى زه‌حمه‌ته‌ ئه‌گه‌ر له‌ڕى رووشنهویرى و هوشیارى و سیاسى كوومه‌ڵگاوه‌ نه‌ود.

4- دروسكردن كه‌سایه‌تى نیشتمانى یه‌كیگ تره‌ له‌ئه‌ركه‌یل سه‌ره‌كى رووشنهویرى سیاسى، ك پرووسه‌ى گرینگداین وه‌رووشنهویرى سیاسى به‌شدارى ئه‌كا له‌پیشكه‌فتن ڕى و شوونه‌یل به‌شدارى سیاسى و پیشكه‌فتن و ده‌رچگن له‌رووشنهویرى دیاریكریاگو مه‌رزدار ئه‌را رووشنهویرییگ ك ئه‌زره‌تمه‌ن به‌شداریكردن بوود، چوینكه‌ رووشنهویرییگ مه‌رزدار ره‌نگدانه‌وه‌ى پشتگووشخستن سیاسى و به‌شدارى نه‌كردنه‌ له‌دروسكردن بڕیار سیاسى له‌بان ئاست ناوچه‌یى یا نه‌ته‌وه‌یى یا نیشتمانى، ك یه‌یش كاریگه‌رى خراویگ دیرێد له‌بان ده‌ركه‌فتن كه‌سایه‌تى نه‌ته‌وه‌یى، ك شیوه‌ى ئه‌داى سیاسى و كوومه‌ڵایه‌تى مه‌ردم وه‌رانوه‌ر كیشه‌یل نیشتمانى و مه‌سه‌له‌یل نیشتمانى و ده‌سه‌وه‌ركردن به‌رژه‌وه‌ندى و ئامانجه‌یل گشتى وه‌ كزى نیشان ده‌ێد.

5- رووشنهویرى سیاسى و هه‌ق هاووڵاتیبوین: دیاره‌ تا راده‌ى رووشنهویرى وه‌مانا گشتى و سیاسیه‌گه‌ى به‌رزتر بوود، ئه‌وه‌ هاووڵاتى خاستر و ئاسانتر تویه‌نێد هه‌قه‌یل سروشتى و مه‌ده‌نى و سیاسیه‌یلى ده‌سه‌وه‌ر بكاو تویه‌نێد رووشنهویرییگ خاس سیاسى په‌یا بكا ك وه‌سه‌به‌بیه‌وه‌ بتویه‌نێد كاره‌یل سیاسى خوه‌ى ئه‌نجام بیه‌ێد وه‌ك هه‌قه‌یل هه‌ڵوژاردن و به‌شداریكردن و ئه‌ندامبوین له‌حزبه‌یل سیاسى و ریكخریاگه‌یل كوومه‌ڵگاى مه‌ده‌نى و خودنیشانداین و ده‌رخستن ناڕه‌زایى....هتد. ك گشت ئه‌یانه‌ به‌شدارى كه‌ن له‌دروسكردن رووح هاووڵاتیبوین و خوه‌ى له‌چه‌نه‌ها وه‌رپرسیاریه‌تى و هه‌ق و ئه‌رك دوینێده‌و له‌وه‌رانوه‌ر كوومه‌ڵگاو به‌شداریكردن له‌ژیان سیاسى و گه‌شه‌وه‌پیداین و تازه‌كردنه‌وه‌ى وه‌جووریگ ك وه‌ل بار ژیانا بگونجیه‌ێد.

6- رووشنهویرى سیاسى و تازه‌گه‌رى: په‌روه‌پیداین گشتى گومان له‌وه‌ نه‌یرێد ك پرووسه‌ى هووكاره‌كردن سیاسى به‌شیگه‌ له‌ پیكهاته‌یل پرووسه‌ى هووكاره‌كردن و رووشنهویرى و په‌روه‌رده‌ى گشتى ك تاك هه‌وڵ ئه‌ڕاى ده‌ێدو سستم سیاسى پیشكه‌فتگ جه‌خت له‌بانى ئه‌كا، یا ئه‌و سستمه‌ ك تواێد كوومه‌ڵگا وه‌ره‌و پیشكه‌فتن و تازه‌گه‌رى بوه‌ێد. ماناى ئه‌وه‌سه‌ رووشنهویرى سیاسى به‌شدارى له‌ پرووسه‌یل گه‌شه‌وه‌پیداین گشتى ئه‌كا وه‌ك گه‌شه‌ى ئابوورى كوومه‌ڵایه‌تى و سیاسى، یه‌یش ماناى ئه‌وه‌ ده‌ێد ك رووشنهویرى سیاسى گرینگى دیرێد ئه‌را گه‌شه‌وه‌پیداین گشت لایه‌نه‌یل تر ژیان كوومه‌ڵگا وه‌شیوه‌یگ گشتى.

رووشنهویرى سیاسى جوور ئه‌وه‌ك له‌ ئه‌ركه‌یلى ده‌ركه‌فێد، نه‌خش خاس و ئاشكرایگ دوینێد له‌مه‌یدانه‌یل جوراوجوو كوومه‌ڵگا وه‌گشتى و پیكهاوردن بونیاد سیاسى وه‌تایبه‌ت. وجوود رووشنهویرى سیاسى له‌ئاست به‌رزیگ له‌هه‌ر كوومه‌ڵگایگ زه‌مینه‌ى دیموكراسى دروس ئه‌كاو په‌یوه‌ندییگ بته‌و هه‌س له‌ناونى رووشنهویرى سیاسى و مه‌سه‌له‌ى وه‌دیهاوردن دیموكراسى له‌ناو كوومه‌ڵگاو كاریگه‌ره‌ له‌ به‌رزه‌وكردن پله‌ى به‌شدارى سیاسى.