كورده‌يل فه‌یلی، شایه‌تحاڵ تراجیدیه‌يل نیشتمان و تاراوگه‌

شفق نيوز

ڕژيم دیكتاتۆر وه‌رين عێراقن و له‌ چه‌ن كه‌مپه‌ینێگ ڕێكخرياگ له‌سه‌ره‌تاى ساڵه‌يل حه‌فتاگان تا ناوڕاس هه‌شتاگان سه‌ده‌ى گوزه‌يشته‌ سه‌دان هه‌زار له‌ليان له‌شوون ئه‌وه‌گ ده‌سگیريا بان سه‌رجه‌م موڵك و ماڵیان له‌ زێد باوگ و باپیران خوه‌یان ده‌ركريان و ده‌روه‌ده‌ر ئيران كريان وه‌ بیانگ ئه‌وه‌گ له‌ بنه‌چه‌ك ئيرانین، ئه‌يه‌ بيجگه‌ له‌وه‌گ وه‌ ده‌یان هه‌زار تریان له‌لایه‌ن ڕژيمه‌ سه‌ركوتكه‌ره‌گه‌ى به‌عس عێراقه‌و‌ بێسه‌روشوون كريان.

 

مێژوو ئويشێ كورده‌يل فه‌یلی وه‌دريژایی زنجیره‌ جه‌وه‌ڵه‌يل زاگرۆس له‌ باشوور كوردستان له‌ ناونی هه‌ردو وڵات ئيسه‌ى عێرا ق و ئيران نیشه‌جيبوينه‌ و فره‌تريشیان له‌ناو سنوور خاك ئيسه‌ی عێراق ژیانه‌.

وه‌و جووره‌گ وتريا كورده‌يل فه‌یلی له‌شوون بێبه‌شكردنیان له‌ ماف ڕه‌گه‌زنامه‌ى عێراقى، جوور په‌ناهه‌نده‌ له‌لایه‌ن وڵات ئيرانه‌و‌ وه‌رگیريان و به‌شێگ كه‌میانيش ڕه‌گه‌زنامه‌ى ئه‌و وڵاته‌ گردن.

وه‌گوره‌ى زانیاریه‌يل گۆڤار "ڕیفیوجیس مه‌گه‌زین"  كۆمیسیۆن باڵاى په‌نابه‌ره‌يل سه‌روه‌ نه‌ته‌وه‌يل یه‌كگرتگ، زیاتر له‌ دو سه‌د هه‌زار په‌نابه‌ر عێراقى له‌ وه‌رجله‌ ساڵ 2003 له‌ ئيران ئاواره‌ بوين ك نزیكه‌ى له‌سه‌دا 65 ئه‌و رێژه‌یشه‌ كورد فه‌یلى بوين.

له‌شوون جه‌نگ عێراق و گله‌وداين مافه‌یليان له‌چوارچيوه‌ى ده‌ستورو یاسايه‌يل ده‌وڵه‌ت نوو عێراق و سزاداين ئه‌و وه‌رپرسه‌يل باڵا‌ى ڕژيم به‌عس له‌ لایه‌ن دادگاى باڵاى تاوانه‌يل عێراقه‌وه‌ ك‌ ڕاسه‌وخۆ ده‌س له‌ كوشتن و ده‌روه‌ده‌ركردن كورده‌يل فه‌یلی داشتن، ڕێژه‌ی وه‌رچه‌ويگ ئه‌و كورده‌يله‌ ئه‌را عراق گله‌و خواردن وه‌لی وه‌ گوره‌ى ئاماره‌يل كۆمیسێۆن باڵاى په‌نابه‌ره‌يل سه‌روه‌ نه‌ته‌وه‌يل یه‌كگرتگ له‌ ساڵ 2008، جارێ نزیكه‌ى حه‌فت هه‌زار كورد فه‌یلى جوور ئاواره‌ له‌ ناو خاك ئيران مه‌ننه‌سه‌و.

ره‌سين وه‌ وڵاتێگ تر و كووچ كردن، ئيسه‌ بويه‌سه‌ دیارده‌یگ له‌ ناو ئه‌و كورده‌يله‌ ك‌ جارێ جوور ئاواره‌ له‌ناو خاك ئيران تومار كريانه‌.

یه‌كێگ له‌و وڵاته‌يله‌ ك‌ له‌ ساڵه‌يل گوزه‌يشته‌ و تا ئيسه‌يش ژماره‌یگ وه‌رچه‌و كورده‌يل فه‌یلی وه‌ ئوميد ژیانێگ خاستر و وه‌رگرتن مافى په‌نابه‌ريه‌تى ڕوی ‌كه‌نه‌ پی وڵات ئوسترالیاس‌.

وه‌خاتر هه‌ڵكه‌فتن سروشت جۆگرافیاى ئوسترالیاوه‌، په‌ناخوازه‌يل كورد فه‌یلى ناچارن له‌ڕێ كه‌ناره‌ ئاویه‌گان له‌ شوون ره‌سينیان وه‌ وڵاته‌يل هاوسای ئوسترالیا جوور مالیزیا و ئه‌نده‌نوسیا خوه‌یان بيه‌نه‌ ده‌س قه‌ده‌رێگ نادیار له‌ كووچێگ پڕ مه‌ترسیدار ده‌ریا له‌ ڕێ یه‌خته‌يل بويچگ‌ ك‌ له‌ بنچینه‌ ئه‌را ئه‌و جووره‌ گه‌شته‌يليگ دروس نه‌كريانه‌.

وه‌يخاتريشه‌ شكيان به‌له‌م په‌ناخوازه‌يل و مردنیان بويه‌سه‌ دیارده‌یگ ك‌ هه‌ر زوی ئه‌دۆنه‌ مانشێرت هه‌واڵه‌يل جه‌هان و نگه‌رانی لایه‌نه‌يل فه‌رمى و ڕێكخرياگه‌يل تایبه‌ت وه‌ ماف په‌نابه‌ره‌يل.

وه‌يه‌يش كورده‌يل فه‌یلی ته‌نيا شایه‌تحاڵ كاره‌ساته‌يل گوزه‌يشته‌ى وڵاته‌گه‌یان نین به‌ڵكو بوينه‌سه‌ شایه‌تحاڵ تراجیدیایه‌يل تاراوگه‌يش.

له‌ 19ی ئۆكتۆبه‌ر 2001، به‌له‌مێگ په‌ناخوازه‌يل له‌ نزیك ئاوه‌يل ئوسترالیا شكيا و زیاتر له‌ 350 په‌ناخواز وه‌ ڕه‌گه‌ز ئيرانى و عێراقى و ئه‌فغانى و كورد كرده‌ قوربانى ك‌  146 كه‌سیان مناڵ بوين.

زه‌هراى ته‌مه‌ن 7 ساڵ یه‌كێگه‌ له‌و قوربانیه‌يله‌و دويه‌ت یه‌كێگ له‌و په‌ناخوازه‌يله‌سه‌‌ ك‌ وه‌ ڕه‌گه‌ز كورد فه‌یلیه‌ و له‌و كاره‌ساته‌ نه‌جاتی بويه‌ و ئيسه‌ ساڵانه‌ وه‌ل ئوسترالیه‌گان یاد ئه‌و كاره‌ساته‌ ئه‌كاده‌و‌. ڕويداگه‌گه‌ وه‌جووريگ جى ماته‌مینه‌ ك‌ تۆماره‌يل مێژوویی ئوسترالیا ئويشێ ئه‌و جووره‌ كاره‌ساتيگ له‌شوون جه‌نگ جه‌هانى دويه‌مه‌و‌ له‌و وڵاته‌ ڕووی نه‌ياس‌ و كورده‌يل فه‌یلی شایه‌حاڵ ئه‌ی ڕويداگنيشه‌.

له‌ شوون گوزه‌يشتن زیاتر له‌ده‌ ساڵ له‌بان ڕويداين ئه‌و كاره‌ساته‌، فارس ته‌مه‌ن 45 ساڵ باس له‌وه‌ ئه‌كا ك‌ ئه‌را چه‌ خوه‌ى و خێزانه‌گه‌ى وه‌ناو له‌یلا و زه‌هراى دويه‌تى خوه‌یان دانه‌ ده‌س قه‌ده‌رێگ نادیار و بڕیاردان وه‌ به‌له‌مێگ له‌ ئه‌نده‌نوسیاوه‌ له‌ شوون ڕێككه‌فتنیان وه‌ل قاچاخچیيگ كووچ بكه‌ن ئه‌را ئوسترالیا.

 

فارس ئويشێ "له‌ عێراق وتيانه‌ پیمان ئيوه‌ ئيرانین و له‌ ئيرانيش وتیان ئيوه‌ عێراقین"

ئازاره‌يل فارس له‌و وه‌خته‌و‌ ده‌سوه‌پيكرد ك له‌ ته‌مه‌ن 12 ساڵان به‌عسیه‌يل خوه‌یان ‌كه‌نه‌ ناو‌ مه‌دره‌سه‌گه‌ی له‌ پارێزگاى واست باشوور عێراق و ده‌سگیرى ‌كه‌ن.

فارس ئويشێ "له‌ بنكه‌ى پۆلیسه‌گه‌ دیم گشت خانه‌واده‌گه‌م وه‌ داڵگم و باوگم و خوه‌شك و براگانمه‌وه‌ گیريانه‌ و هه‌ر ئه‌و ڕووژه‌ سوار سه‌یاره‌یگمان كردن و له‌ نزیك سنوور ئيران فڕه‌مان دان"

هه‌ر وه‌وجووره‌گ فارس ئويشێ دی له‌و ڕووژه‌و‌ ده‌روه‌ده‌ر بوين و بێناسنامه مه‌نن‌.

له‌شوون كووچكردن و ديين مه‌رگه‌ساترین كاره‌سات، فارس بويه‌‌ پاڵه‌وان وتارێگ ڕووژنامه‌نويسێگ ئوسترالیايى ك‌ ئه‌را یاد ده‌ ساڵه‌ى ئه‌و كاره‌ساته‌ نويسرياس‌ له‌ ژێر ناونیشان " لایه‌لایه‌يل زه‌هرا " و فارس له‌و وتاره‌ ئه‌وه‌ باس ئه‌كا‌ ك‌ چوين سات له‌ دوياى سات له‌ شوون نقومبوين به‌له‌مه‌گه‌یان دويه‌ته‌گه‌ی له‌لێ دويره‌و ‌كه‌فتگه‌و‌ ده‌ریا ئه‌را هه‌ميشه له‌لى سه‌نده‌ی‌.

ئيسه‌ له‌ نزیك كه‌ناره‌ ئاویه‌گان كانبێراى پایته‌خت ئوسترالیا ساڵانه‌ بوونه‌یگ ماته‌مین ئعلان كريه‌ێ له‌ژێر دروشم "قوربانیه‌يل ئه‌و كاره‌ساته‌ په‌ناخوازبوين و هه‌ڵگر هیچ ناسنامه‌یگ نه‌وين و ئه‌ی مۆنومێنتيشه‌ ئه‌دێده‌ مه‌زار ئه‌وان و لێره‌و‌ وه‌پيمان ئويشێ ئيوه ‌هاينه‌ هویرمان‌".

له‌و وه‌خته‌و‌، حكوومه‌ته‌ یه‌ك له‌دوياى یه‌كه‌يل ئه‌و وڵاته‌ ته‌قالا كه‌ن ئه‌را په‌ياكردن ستراتيجیيگ ئه‌را هۆشداریداين وه‌ په‌ناخوازه‌يل ئه‌را ئه‌وه‌گ ژیان خوه‌یان و خێزانه‌یليان نه‌خه‌نه‌‌ ده‌س قه‌ده‌ر ده‌ریاو مه‌ته‌ڵه‌ تراژیدیایه‌گه‌ى خانه‌واده‌ى فارس دوواره‌ نه‌دێده‌و‌ و‌ ئيسه‌يش گفتوگووه‌يل ناونی حكوومه‌ت و ئۆپۆزیسیۆن ئوسترالیا ره‌سينه‌سه‌ بنبه‌ستێگ ئه‌را ئه‌وه‌گ بتويه‌نن كووتایی وه‌ قه‌یران كووچ ده‌ریایى ئه‌را وڵاته‌گه‌یان بيه‌رن.

مه‌ته‌ڵ تراجیدى كورده‌يل فه‌یلی له‌ ئوسترالیا كووتایی نه‌هاتگه‌ و ئيسه‌يش ده‌یان په‌ناخواز تر كورد له‌ كه‌مپه‌يل ئه‌و وڵاته‌‌و له‌ چه‌وه‌ڕيكردن وه‌رگرتن ماف په‌نابه‌ريه‌تی ژیان سه‌ختيگ به‌نه‌ سه‌ر و فره‌جاریش ناڕه‌زایه‌يليان  له‌ دژ سیساسه‌ت كووچ ئه‌و وڵاته‌ توندوتیژى له‌لی ‌كه‌فێده‌و.

له‌ دويايین ڕويداگ، سێ په‌ناخواز تر كورد فه‌یلى له‌ كه‌مپێگ په‌ناخوازه‌يل ئوسترالیا ده‌م خوه‌یان دويراننه‌و‌ و دوان تریش خوه‌یان ده‌رمان خوارد كردن جوور ناڕه‌زایه‌تييگ وه‌رانوه‌ر وه‌ سیاسه‌ت كووچ ئه‌و وڵاته‌ ك‌ وه‌ گوره‌ى یاسايه‌يل كووچ ئوسترالیا هه‌ر په‌ناخوازێگ وه‌ شيوه‌یگ نایاسایى و له‌ ڕێ كه‌ناره‌ ئاویه‌گانه‌و‌ بڕه‌سنه‌‌ ئه‌و وڵاته‌ بايه‌د ئه‌را وه‌ختيگ دیارینه‌كرياگ له‌ كه‌مپه‌يل ئه‌و وڵاته‌ بوون تا كه‌یسه‌یليان یه‌كلاییه‌و كريه‌ێد.

 

ئاماده‌كردن: هه‌ژار ته‌ها