ده‌سڵات عه‌شایرى له‌عراق ده‌ستوور و قانوون په‌زانگه‌!!

شفق نيوز

عراق له‌ژیر چه‌پووك دكتاتۆریه‌ت و سته‌مكارى ژیانیگ پڕ له‌مه‌ترسى و نادادگه‌رى بردنه‌سه‌ر، ئه‌وه‌سه‌ هیمان له‌دویاى كووتاییهاتن وه‌و قوناغه‌یل دویاكه‌فتگه‌، جاریگتر له‌ژیر په‌رچه‌م دیموكراسیه‌ت و ئازادى هویچ پیشكه‌فتنیگ ئه‌نجام نه‌گرتگه‌ له‌ڕوى جى وه‌جیكردن قانوون و ده‌ستووریگ ك دگان وه‌ هه‌ق ملله‌ته‌یلا ناگه‌، ك ئه‌گه‌ر وه‌ڕاسى په‌یڕه‌و بكریه‌یگ ئه‌وه‌ بیگومان گشت كیشه‌و گرفتیگ بنبڕ ئه‌كاو ژیانیگ ئاسووده‌و پڕ له‌ئرامى تیه‌ریگه‌ وجوود. وه‌لى له‌یوا دیاره‌ ئى وڵاته‌ جویر ئه‌وه‌ك ئیسه‌ ئاشكرا دیاره‌ حوكم عه‌شایرى له‌تى زاڵه‌ له‌بان بنه‌ماى ده‌ستوور و قانوونیش هویچ ده‌وریگ له‌تى نه‌یریگ و هه‌ر قسه‌ى عه‌شایر سواره‌، یه‌یش وه‌چه‌واشه‌ى وڵاته‌یل دیموكراسى و پیشكه‌فتگ.

رابه‌رایه‌تیكردن عراق فره‌ زه‌حمه‌ته‌و هه‌ر كه‌سیگ جڵه‌و ده‌سڵات له‌تى گرته‌سه‌ ده‌س تا رووژ رمیان رژیم به‌عس، هه‌ر وه‌ سته‌م و دكتاتۆریه‌ت مامڵه‌ كردنه‌و ناهمى و چه‌وسیان كردنه‌سه‌ به‌ش ملله‌ت، چوینكه‌ ئیمه‌ فره‌جار له‌كه‌سه‌یلیگ ژنه‌فیم و ئویشن: ئى وڵاته‌ یه‌كیگ توایگ حوكمى بكا دكتاتۆر و بى ڕه‌حم بوود، وه‌لى یه‌یش گوزارش و گفت غه‌ڵه‌تیگه‌و ماناى هه‌مه‌جیه‌ت به‌خشیگه‌ ملله‌ت.

له‌وڵاته‌یل تر پیشكه‌فتگ وه‌تایبه‌ت وڵاته‌یل خوه‌رئاوا، مه‌سه‌له‌ى عه‌شایرى له‌ژیر حوكم قانوون جیگیر بویه‌و هویچ ده‌خاڵه‌تیگ نه‌یریگ وه‌كار ده‌سڵاته‌وه‌، وه‌لى له‌عراق فره‌جار حكوومه‌ت په‌نا به‌یگه‌ وه‌ر ده‌سڵات عه‌شایرى، چوینكه‌ عه‌شایر له‌عراق ده‌ور سه‌ره‌كى دیریگ له‌مامڵه‌كردن و قورمشكردن وه‌ئه‌قڵ تاكه‌یل. ئمڕوو كومه‌ڵگاى عراقى كومه‌ڵگایگ عه‌شایریه‌و هیمان له‌بان دستوور و داب ونه‌ریت و ره‌فتار كویه‌ن و دویاكه‌فتگ  چووگه‌ ڕییه‌وه‌، ك تاڕاده‌یگ هه‌ر هووز وعه‌شره‌تیگ  خوه‌ى وه‌ حكوومه‌تیگ دانه‌یگ و جار له‌یوایشه‌ به‌عزه‌ عه‌شایریگ هه‌س له‌وه‌ختى داواكاریه‌یلیان جى وه‌جى نه‌كریه‌ى وه‌ئاشكرا گرفت دروس كه‌ن و هویچ هساویگ ئه‌را حكوومه‌ت ناكه‌ن. ماناى ئه‌وه‌سه‌ حوكمه‌گه‌ حوكمیگ عه‌شایریه‌و قانوون له‌وڵات زه‌مانه‌ت نه‌كریاگه‌و ریڕه‌و راسه‌قینه‌ نه‌گرته‌سه‌ وه‌ر. چوینكه‌ ملله‌ته‌گه‌ بڕبڕه‌و بوینه‌و بیجگه‌ ئه‌وه‌یش مه‌سه‌له‌ى تایفه‌گه‌رى و ڕه‌گه‌زى ك هووكار سه‌رهه‌ڵداین كار تیرۆرستى و خوینڕشانن بوى، ده‌ور گه‌ورایگ داشت له‌ شیوانن شیرازه‌ى كومه‌ڵگا. ئه‌وه‌سه‌ گشت جووره‌ ده‌زگایه‌یلیگ وه‌ناو عه‌شایره‌وه‌ دامه‌زریاگه‌ جویر(وزاره‌ت كاروبار عه‌شایر، ئه‌نجوومه‌ن عه‌شایر عراق، ریكخریاگه‌یل عه‌شایر و...هتد)ك گشت ئه‌یانه‌ ده‌ور دیرن له‌پشتگیریكردن حوكم عه‌شایرى. وه‌ل ئه‌وه‌یشا دوینید(ده‌سه‌ى زانایه‌یل موسڵمان، وه‌قف سونى و شیعه‌)یش گشت ئه‌یانه‌یش له‌چوارچیوه‌ى ده‌سڵات عه‌شایرى كاره‌یلیان ئه‌نجام ده‌ن و فره‌جاریش دژ ده‌سڵات هه‌ڵویست خوه‌یان نیشانده‌ن و بوینه‌سه‌ وه‌ربه‌س له‌وه‌رده‌م ئه‌نجامداین ئه‌ركه‌یل فره‌یگ و پابه‌ندن وه‌ مه‌سه‌له‌ى تایفیه‌وه‌. ئه‌را نموونه‌: وه‌ختى ك حكوومه‌ت عراق بڕیار ده‌سگیركردن حارس زارى ده‌ركرد له‌ساڵ 2006، ئه‌وه‌ بوى یه‌كسه‌ر ئه‌نجوومه‌ن عه‌شایر عراقى ناوچه‌ى باشوور یا جنووبى یاداشتیگ به‌رزه‌و كردن و داوا له‌ حكوومه‌ت كردن وه‌ڕه‌سمى داواى وه‌خشین بكا له‌ئه‌نجام ده‌ركردن ئه‌و بڕیاره‌. یا كیشه‌ى ناونى مالكى و عه‌لاوى وه‌ى دویاخر ك هه‌ردوگلایان حكوومه‌ت پیكهاوردنه‌، داواى ئه‌وه‌ كریا بكه‌فیگه‌ژیر ئاشتى و سوڵح عه‌شایریه‌وه‌، ك هه‌رچه‌نى سه‌رۆك هه‌رێم كوردستان دریغى نه‌كرد له‌ گرده‌وكردن لاینه‌یل و به‌رقه‌راركردن ئاشتى له‌ناونیان، وه‌لى ئه‌وه‌سه‌ مه‌سه‌له‌گه‌ له‌هه‌ر لایگه‌وه‌ خوه‌نیده‌وه‌ى هه‌ر چووگه‌وه‌ ئه‌را ژیر بار عه‌شایرى و ئى وڵاته‌ له‌یوا شیوانه‌سه‌ یه‌كا ئه‌وه‌سه‌ وژه‌ وه‌ وژه‌ى شاره‌یلیش كریاسه‌ خاڵ وشكانن و هیزه‌یل ئه‌منى، وه‌لى هه‌ر له‌كنار ئه‌من و ئاسایش نزیكه‌و نه‌ویه‌و ڕووژ نیه‌ كوشت و كوشتار له‌تى ئه‌نجام نه‌دریه‌یگ له‌بان هساو تایفه‌گه‌رى و عه‌شایرى. له‌بڕیگ له‌ناوچه‌یل عراق حوكم عه‌شایر ئه‌وه‌نه‌ زاڵه‌، حكوومه‌ت له‌تى وجوود نه‌یریگ و ته‌نانه‌ت بنگه‌یل پۆلیسیش له‌ژیر په‌رده‌ى عه‌شایریه‌وه‌ ته‌ماشاى گشت ڕویداگیگ كه‌ن و له‌هه‌ر مه‌سه‌له‌و تون وتیژییگ دژ وه‌ كرده‌وه‌یل حكوومه‌ت له‌ڕخا پشتگیرى له‌مه‌ردمه‌ عه‌شایره‌گه‌ كه‌ن و تواناى ئه‌وه‌ نه‌یرن قانوون بارنه‌ كار و ئه‌گه‌ر شكایه‌تیگ ره‌سیه‌ لایان ئامووژگاریید كه‌ن له‌ڕى عه‌شایره‌وه‌ چاره‌سه‌ر گرفته‌گه‌ بكه‌ید. ماناى ئه‌وه‌سه‌ ده‌سڵات عه‌شایرى له‌عراق ده‌ستوور و قانوون په‌زانگه‌، ك یه‌یش زه‌نگ مه‌ترسیه‌و ئه‌گه‌ر وه‌ى شیوازه‌ بچووگه‌ ڕییه‌وه‌، ئه‌وه‌ بیگومان ئاینده‌ى خاس و پیشكه‌فتن مۆدێرنیگ له‌لى نیه‌كریه‌یگه‌ دى و دیموكراتخوازه‌یل نیه‌تویه‌نن وه‌ئاسانى بڕه‌سنه‌ باوه‌ش و سایه‌ى دیموكراسیه‌تیگ راسه‌قینه‌.

له‌یرا مه‌سه‌له‌یگ تر هه‌س ك ئه‌ویش هانده‌ره‌ ئه‌را په‌ره‌سه‌ندن ده‌سڵات عه‌شایرى له‌عراق، ك ئه‌ویش ئه‌وه‌سه‌ زوورم سه‌ركرده‌یل وڵات وه‌ دید عه‌شایریانه‌وه‌ نوڕنه‌ مه‌سه‌له‌یل سیاسى و ئاینده‌ى وڵاته‌گه‌و له‌گشت هساویگ  له‌ژیر په‌رده‌ى تایفه‌گه‌ریه‌وه‌ قسه‌ كه‌ن و په‌سه‌ن بڕیاره‌یل كه‌ن نه‌ك له‌به‌رژه‌وه‌ندى گشتى و له‌ژیر په‌رده‌ى وه‌یه‌كه‌وه‌ ژیان ئاشتیانه‌و دیموكراسى.

35 ساڵ له‌ژیر زوڵم و سته‌م دكتاتۆریه‌ت و له‌وه‌رجه‌ ئه‌وه‌یش حوكم نیمه‌و ناته‌واو له‌بان هساو چه‌سپانن باوه‌ڕ عه‌شایرى و ئیسه‌یش له‌ساڵ 2003 له‌وه‌ختى رژیم سه‌دام رمیاگه‌ تاڕووژ ئمڕوو هویچ له‌ مه‌سه‌له‌گه‌ ئاڵشت نه‌ویه‌و ته‌نیا هه‌ر وه‌ناو دیموكراسى هاته‌سه‌ وجوود، وه‌نا عورف عه‌شایرى زاڵه‌ له‌بان چشته‌یل فره‌یگ له‌وڵات و نیه‌یلیگ  كومه‌ڵگا ته‌كجمیگ به‌یگه‌ خوه‌ى و له‌دونیاى پیشكه‌فتن و ئنسانیه‌ت خوه‌ى بوینیگه‌وه‌، ك یه‌یش چاره‌سه‌رى وه‌ئاسانى زه‌حمه‌ته‌.

ئى مه‌سه‌له‌ ئمڕوو له‌ى عراقه‌ له‌یوا كردگه‌ خوین و ئاو بووگه‌ یه‌كاو تیرورسته‌یل وه‌ مه‌یل خوه‌یان كوشتار ئه‌نجام بیه‌ن و وڵاته‌گه‌ بشیونن، ك هه‌رچه‌نى ده‌س ده‌ره‌كى و ده‌وڵه‌ته‌یل ناوچه‌گه‌ ها له‌پشتیان، وه‌لى له‌هه‌مان وه‌خت ئه‌قڵ دویاكه‌فتگ عه‌شایرانه‌ سه‌رچه‌وه‌ى گشت كیشه‌و گرفتیگه‌و ته‌نانه‌ت له‌ناوڕاس و باشوور عراق نیه‌وگ وه‌هویچ شیوه‌یگ  حكوومه‌ت ده‌خاڵه‌ت له‌كاروبار عه‌شایر بكاو هه‌ر هووز و تایفه‌یگ حكوومه‌تیگه‌و نه‌وه‌یل تازه‌یش له‌ بڕیگ ناوچه‌یل له‌بان هه‌مان ره‌فتار كویه‌ن چنه‌ ڕییه‌وه‌و هه‌ر خوه‌یانیش بوینه‌سه‌ وه‌ربه‌س له‌وه‌رده‌م كار حكوومه‌ت و له‌هه‌مان وه‌خت خودنیشانداین و بانگه‌واز ئاوه‌دانى و خزمه‌تگوزارییش كه‌ن.

 

جه‌ماڵ ئه‌ركه‌وازى