چه‌مك نه‌ته‌وه‌خوازى

شفق نيوز

  دیاره‌ چه‌مك نه‌ته‌وه‌خوازى له‌ روى تاریف و فامستنه‌و، چه‌مكێگ سه‌خته‌و یه‌ك ماناو یه‌ك تاریف ناگریده‌ خوه‌ى، رووشنهویره‌یل ئۆرپایى و خوه‌رئاوا وه‌گشتى گرینگى فریه‌یگ دانه‌سه‌ شیه‌وكردن ئى چه‌مكه‌، وه‌تایبه‌ت له‌ ساڵه‌یل هه‌یشتاى سه‌ده‌ى 20 و دویاى بڵاوبوین هه‌ڵمه‌تیگ تر نه‌ته‌وه‌خوازى له‌ زوورم فریه‌ى وڵاته‌یل جه‌هان، ئه‌ویش له‌ ئاكام شكه‌ست ئایدۆلۆژیاى ماركسیه‌ت و كۆمۆنیستى و كووتاییهاتن جه‌نگ سه‌رد.

له‌و رووشنهویره‌یله‌ ك گرینگى فریه‌یگ دانه‌سه‌ ئى چه‌مكه‌، ئێرنێست گیلنه‌ر" 1925 – 1995" ك مامۆستاى فه‌لسه‌فه‌ بویه‌ له‌ كۆلیژ ئابوورى له‌نده‌ن و فكرمه‌نیگ ناودار كومه‌ڵناسى بویه‌.

گیلنه‌ر له‌ى باوه‌ته‌و ئویشید: نه‌ته‌وه‌ فه‌رهه‌نگ و ئیراده‌س، نه‌ته‌وه‌ ئه‌و چوارچیوه‌سه‌ ك هه‌ردوگ یه‌كه‌ى سیاسى و خواست و فه‌رهه‌نگى نه‌ته‌وه‌یى گریه‌ ئه‌یاده‌ یه‌كه‌و. هه‌ر وه‌ى جووریشه‌ تاریف نه‌ته‌وه‌خوازى ئه‌كا ك" په‌یوه‌ندییگه‌ له‌ ناونى یه‌كه‌ى سیاسى و یه‌كه‌ى فه‌رهه‌نگى. ئنجا وه‌ باوه‌ڕ گیلنه‌ر نه‌ته‌وه‌خوازى هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ته‌و سفه‌تیگ سیاسیه‌و بایه‌سه‌ یه‌كێتى نه‌ته‌وه‌یى و ده‌سڵات سیاسى یه‌كه‌و بگرن.

وه‌ل ئه‌وه‌یشا ئه‌نتۆنى سمیس ك ئه‌ویش له‌ مامۆستایه‌یل ناودار زانكۆى ئابووریه‌ له‌ له‌نده‌ن، وه‌ى جووره‌ بنه‌مایه‌یل فكرى نه‌ته‌وه‌خوازى باس ئه‌كاو ئویشید: كومه‌ڵگاى ئنسانى هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاى دروسبوینى له‌بان نه‌ته‌وه‌ى جیاجیا دابه‌ش بویه‌ و هه‌ر نه‌ته‌وه‌یگ تایبه‌تمه‌ندى و دروشم نه‌ته‌وه‌یى تایبه‌ت وه‌ خوه‌ى دیرید و نه‌ته‌وه‌یش سه‌رچه‌وه‌ى ده‌سڵات سیاسیه‌و ئنتماى ئاده‌میزاد ئه‌را نه‌ته‌وه‌ مه‌رج ئازادى و پیشكه‌فتن ئه‌و ئاده‌میزاده‌سه‌.

بیجگه‌ ئه‌وه‌یش زانست جوگرافى له‌ مه‌سه‌له‌ى دروسبوین نه‌ته‌وه‌، گرینگى فریه‌یگ ئه‌یاده‌ خاك هاوبه‌ش و مێژوو هاوبه‌ش و ئه‌كاده‌ى سه‌رچه‌وه‌ ئه‌را دروسبوین نه‌ته‌وه‌، وه‌لى زانستى كومه‌ڵایه‌تى زووان هاوبه‌ش و ئایین هاوبه‌ش و فه‌رهه‌نگ هاوبه‌ش وه‌ سه‌رچه‌وه‌ى پیكهاوردن نه‌ته‌وه‌ زانید.

جه‌عفه‌ر ئبراهیم

ج . أ