خوه‌رهه‌ڵات تيه‌ريك!

شفق نيوز

ئازادى عيراق بوى، نه‌خشه‌ى ئه‌راى يه‌ كێشا ك ئاماده‌كارى ئه‌را خوه‌رهه‌ڵات ناوراس بكا تا له‌ سه‌ر بنه‌ماى دموكراسى و ئازادى و وه‌خشين و هه‌قه‌يل ئنسان ئه‌ى ناوچه‌ بونياد بكا؟.

ئه‌وى له ‌دوياى سايه‌ى قاعيده‌ بوى تا ره‌سيه‌ تۆرابۆراو ئاواييه‌يل هه‌ورامان، له‌ شوون ئه‌وانه‌ بوى ك ته‌مام سويك و كه‌ل جه‌هان كردوين تووى له‌ ترس و دڵه‌ڕاوكێ و مه‌رگ له‌ هه‌ر جى كاڵێن. تاوه‌ر ناوه‌ند بازرگانى جه‌هان له‌ ناو دڵ شار نيۆيۆرك ته‌قاننه‌و. له‌ دوياى يه‌ بوى ك ئمجا گه‌شتياره‌يل دزين و له‌ رێ ديارده‌ى سه‌ربڕين ئنسانه‌و، شۆك و مويچڕگه‌ى ترس و خه‌وف بردنه‌ ناو هه‌ر ماڵێ...!.

نه‌خشه‌ى ئه‌مريكا ئه‌را خوه‌رهه‌ڵات ناوراس گه‌ورا هه‌ ئه‌وچنه‌ ك باس ئه‌كريه‌يد، نه‌خشه‌ى وازه‌و بوين فێشترو له‌ يه‌ك نزيكه‌و كردن دين و ده‌وڵه‌ت بوى. هونه‌رمه‌نده‌گه‌ گه‌ره‌كێ داشت ك دوياجار خوازى تابلۆێگ وه‌ ره‌نگ رووشن نمايش بكا، نه‌گ خوه‌رهه‌ڵات به‌وه‌يده‌ ناو تيه‌ريكيه‌و. چوين ك رويدايه‌يل جه‌هان عه‌ره‌وى، چه‌نێ مزگانى ئه‌را جه‌هانێ تازه‌ن، هه‌ ئه‌و قه‌ره‌يشه‌ ئشاره‌ى وه‌ ئه‌و دوياى چين و مه‌ترسيدارى دموكراسى و وازه‌و بوينه‌.

هناى ئايه‌م نوڕێده‌ وڵات ئه‌هرامه‌يل و گووش ته‌كن سوينه‌يل رووشن فكر و رووشنهويرى جه‌هان عه‌ره‌وى بوود، هناى له‌ وڵات ته‌ها حسێن و نه‌جيب مه‌حفوز، له‌ نواى قه‌ڵم سه‌لامه‌ موسى و سه‌مير ئه‌مين چوى مانگه‌ شه‌و تريوه‌ى‌ ئه‌يادو نه‌وال سه‌عداوى په‌رچينه‌يل باوگه‌يل حه‌رامێ ئاگر ئه‌داو نصر حامد ئه‌بو زيد له‌ نوڕسنێ فره‌ جياواز، كه‌لام خودا شيه‌و ئه‌كاو ئه‌خوازێ وه‌ به‌شه‌ريه‌ت بێژێ، خوه‌نسن ئايين ته‌نيا ده‌روه‌چ نيه‌!. ئمجا له‌ په‌رله‌مان دوياى ئاڵشتكارى له‌ى وڵاته‌، ئه‌را يه‌كمين جار په‌رله‌مانتارێ ئه‌ڵسێدو بانگ ئه‌ياد.

وه‌ يه‌يشه‌ ئاڵشتكاريه‌يل ناوچه‌گه‌ له‌ وه‌ر له‌يه‌ك خه‌ويركردن دين و ئايين و ده‌وڵه‌ت، ئه‌وقه‌ره‌ى تر، ئه‌ى دودونيا چوى ته‌وه‌ن ئه‌نكه‌بوت وه‌ل يه‌كا ته‌نيانه‌و بانگ  له‌ منبه‌ر مه‌سجد چوود ئه‌را بان منبه‌ر په‌رله‌مان، بانگێ ك هويره‌وكه‌ره‌يل ئه‌خاده‌و خوه‌ى ك ئه‌وه‌سه‌ ئه‌دۆنيس ناخوازێ( به‌شدار بوود ‌له‌ جيوه‌جى بوين ديكتاتۆريه‌ت ئه‌را ديكتاتۆريه‌ت ئايينى)، وه‌ يه‌يشه‌و نيه‌وسێدو فره‌ وه‌ره‌و دوير تر ئه‌چێ و ئێژێ: هه‌وه‌جه‌سه‌ چه‌و وه‌ دموكراسيه‌ت ئه‌ڵاڵيه‌يد ك ئسلاميه‌يل هاورده‌ بان سه‌كۆ فه‌رمانڕه‌وايى و(هيتله‌ريش له‌ رێ ئه‌ڵوژاننه‌و ده‌سڵات گرته‌ ده‌س)...!.

وه‌ى مانا ك تويه‌نيمن بويشيم، ئه‌وه‌ ك وه‌ پێ ئويشيه‌يد وه‌هار عه‌ره‌وى، ده‌رگاى وه‌ سه‌ر چه‌ن ئه‌گه‌ر جياواز كرديه‌سه‌و ك يه‌كێ له‌ ئه‌و ئه‌گه‌ره‌يله‌ن ك سه‌ر‌تاوه‌پاى خوه‌رهه‌ڵات له‌ پارچه‌ى ته‌مومژ له‌ تيه‌ريكى ‌گرته‌ وه‌ر .

تيه‌ريكى وه‌ى مانا نه‌ ك گرتنه‌ ده‌س فه‌رمانڕه‌وايى له‌ لايه‌ن هێز ئسلامگه‌ريل يه‌كسانه‌ وه‌ل تيه‌ريكى، به‌ڵكۆ وه‌ى مانا ك بڕێ هويه‌ره‌وكه‌ر و هويردار باس له‌ يه‌ ئه‌كه‌ن ك وه‌ر له‌ هه‌ر چشتێ سه‌ر دموكررسى بڕين و ته‌نيا تا ئه‌و شوونه‌ سوار سياره‌گه‌ بوين ك ده‌سيان وه‌ چه‌قۆ ئه‌ره‌سێ، له‌ ئه‌نجام ئه‌ڵوژاننه‌يل مسر و تونس ئيچنه‌ له‌لێ ئه‌و ره‌سێنه‌، فێشتر تۆخه‌و كرديه‌.

باڵاده‌س بوين هێز ئسلامگه‌رايه‌يل و ئه‌و دويا كێشان هێز چه‌پ و سكولاريل له‌ هاوكێشه‌ى ك دوياى ئاڵشتكارى له‌ ناوچه‌گه‌ له‌ رێ سه‌ندوق ده‌ندگان و ئه‌ڵوژان، چه‌ ئه‌ره‌سنێد؟. ئايا كۆ خه‌بات ئه‌ى هێزه‌يله‌ ك كار له‌ بان ئاڵشت جه‌مگا كردنه‌، چوى هێز عه‌قلانى و نويره‌وده‌ر خوه‌يان نيشان دانه‌، نه‌كه‌فتيه‌سه‌ وه‌ر پرسيار؟. كۆمه‌ڵگاى خوه‌رهه‌ڵات ترسيان له ئازادى هه‌سه‌و‌ هه‌ ئه‌ى فۆبيايشه‌ ئيچنه‌ كرديه‌ هناى زندانه‌يل ديكتاتۆريه‌ت ڕميان، له‌ وه‌ر ته‌قلا ئه‌را ناسين ئازادى و بڕين رێه‌يل بێ كوتايى له‌ دوياى تيه‌ريكستان و زندانتر بگه‌ردێن.

ئه‌گه‌ر ئيچنه‌ نيه‌، خوه‌رهه‌ڵاتێ ك شه‌ڵته‌ى جه‌لاده‌يل ديكتاتۆريه‌ت ئازارێ دايه‌و وه‌ ده‌س كوده‌تايل سه‌ربازى ناڵويد، ئه‌را چه‌ متمانه‌ وه‌خشێده‌ هێزه‌يلێ ك ديكتاتۆريه‌ت وه‌ جوورتر دپێكه‌و ئه‌كا!؟. دوير نيه‌ له‌ سايه‌ى يه‌، جارتر ئه‌ى ناوچه‌ى به‌دبه‌خته‌، تويش كاره‌سات و ماڵوێرانى فێشتر بوود، خوو ئه‌را چه‌ له‌ هاوكێشه‌ى ئه‌ڵوژاننه‌يل هێز دموكرات و ئازاديخوازه‌يل، ته‌نيا له‌ په‌راوێز جيان بوده‌و!؟.

شايه‌د ئه‌ى پرسياره‌ فره‌ قورس بوود، وه‌لى ئايا ئاڵشتكاريه‌يل وه‌ره‌و ئه‌و هنازه‌ نيه‌چن ك خوه‌رهه‌ڵات پسا خه‌ريكه‌ چوود وه‌ره‌و مه‌نزڵ جاران خوه‌ى و چوى دونياى ته‌مام جياواز خوه‌ى نمايش ئه‌كا، دونياى ك وه‌‌ ته‌مام گورجى خوه‌يه‌ وه‌رده‌وامێ ديرێد؟.

يه‌گ مايه‌ى وسان له‌ سه‌ريه‌و بايه‌د باسێ بكه‌يم، ئه‌ى پرسياره‌ وازه‌سه‌ ك ئايا ئه‌مريكا چوين نوڕيده‌ ئه‌ى رويادايله‌و تا چه‌ن گرنگى وه‌ يه‌ ئه‌دا خوه‌رهه‌ڵات ئه‌را چه‌ن ده‌يه‌ى تر بكه‌فێده‌ دوياى فه‌نده‌مێنتاليزم و باجه‌گه‌يشێ هه‌ خوين و مه‌رق و تاسه‌ى فێشر مه‌ردم و نه‌ته‌وه‌يل ناوچه‌گه‌ بوود؟.

ئايا ئازادى و دموكراسى چوى پرۆژه‌يگ ئه‌را ئه‌وپه‌ڕين له‌ سه‌رده‌م ديكتاتۆريه‌يت ئه‌را پا نان وه‌ ناو جه‌هانێ ك ده‌روازه‌يلێ وه‌ روى رووشنگه‌رى و تازه‌وكردن فێشتر وازه‌ بوون، له‌ وه‌رده‌م هه‌ڕه‌شه‌ى راسگانى نين!؟./ش

قادر وەرتی