نه‌وه‌یل نوو كورده‌یل فه‌یلى ئه‌ركیگ تاریخى ها سه‌رشانیان

شفق نيوز

له‌تى نیشته‌جابوینه‌، و سه‌رچه‌وه‌یل تاریخى ئاماژه‌ وه‌وه‌ ده‌ن ك ئى چینه‌ له‌ ملله‌ت كورد وه‌ سه‌ركردایه‌تى زوڵفه‌قار ئه‌حمه‌د سوڵتان له‌ماوه‌ى ساڵه‌یل 1523 تا ساڵ 1529 زاینى حوكم عیراق گرتنه‌سه‌ ده‌س، وه‌ختى هاتن شار به‌غدا و شاره‌یل تره‌ك عیراق هه‌ر له‌ سامه‌ڕا تا به‌سره‌ خستنه‌ ژیر حوكمڕانى خوه‌یان، و وه‌ى جووره‌ وه‌ نیشته‌جابویه‌یل ڕه‌سه‌ن به‌غدا دریه‌نه‌ قه‌ڵه‌م، هه‌ر له‌ باوگ و باپیره‌و غه‌ریب ئى ناوچه‌ نین جوور ئه‌وه‌گ ڕژیمه‌یل شۆڤینى و ڕه‌گه‌زپه‌رست هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاى دامه‌زرانن ده‌وڵه‌ت عیراقه‌و جاڕ ئه‌راى كیشان.

ئاشكرایشه‌ ك كورده‌یل فه‌یلى نه‌خش و ده‌وریگ دیارى له‌ گشت مه‌یدانه‌یل ژیان سیاسى و ئابوورى و كوومه‌ڵایه‌تى و ڕووشنهویرى داشتنه‌ له‌ عیراق و هیمان شوون په‌نجه‌یلیان دیاره‌ له‌و مه‌یدانه‌یله‌ و سه‌ركرده‌یلیگ گه‌ورا له‌ى باوه‌ته‌ ناو ده‌ركردن له‌ جمشت ڕزگاریخواز كوردستانى و جمشت نیشتمانى عیراقى وه‌ شیوه‌یگ گشتى جوور دكتۆر جه‌عفه‌ر مه‌حه‌مه‌د كه‌ریم و حه‌بیب مه‌حه‌مه‌د كه‌ریم و حوسێن فه‌یلى "باوگ ئه‌ندام په‌رله‌مان كوردستان عه‌لى حوسێن فه‌یلى" و مه‌لا حه‌كیم خانه‌قینى و جه‌لیل فه‌یلى و زه‌كیه‌ ئسماعیل حه‌قى و شه‌هید له‌یلا قاسم و عه‌زیز ئه‌لحاج و ڕه‌حمه‌تى دكتۆر عه‌لى باباخان و عه‌بدولڕه‌زاق فه‌یلى و ڕه‌حمه‌تى حه‌مید شه‌فى و یه‌دوڵڵا شه‌فى و عادل موراد و كه‌سه‌یل فره‌یگ تر له‌ ڕووڵه‌یل نان ونمه‌كدار عیراق.

هه‌رله‌یوا كورده‌یل فه‌یلى له‌ مه‌یدانه‌یل بازرگانى و پیشه‌سازى ناوداره‌یل فره‌یگ تر داشتنه‌، وه‌و جووره‌ ك بازاڕ شۆرجه‌ ك ڕه‌گ ژیان ئابوورى عیراقه‌ له‌ژیر ده‌س بازرگانه‌یل فه‌یلى بوى له‌ شوون وه‌زوورده‌ركردن یه‌هوودیه‌یل عیراق ئه‌را ئسرائیل له‌ ساڵ 1948... و له‌ مه‌یدان ڕووشنهویرى و هونه‌ر و ئه‌ده‌ب و وه‌رزش كه‌سایه‌تیه‌یل فره‌یگ سه‌رهه‌ڵدان له‌ گشت مه‌یدانه‌یل جوور هونه‌ر گورانى چڕین و مۆسیقا و مه‌ته‌ڵ و ڕۆمان و شعر ك كلتوور عیراقى وه‌ به‌رهه‌مه‌یل ڕه‌نگینیان پڕه‌وكردن و تا ئیسه‌یش ناو ئه‌و كه‌سایه‌تیه‌یله‌ چه‌سپیاسه‌ ناو دڵ و ده‌روین و یادگاریه‌یل عیراقیه‌یل ئه‌سڵمه‌ن و به‌غدادیه‌یل وه‌شیوه‌یگ تایبه‌ت.

كورده‌یل فه‌یلى هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاى دامه‌زرانن ده‌وڵه‌ت عیراقه‌و تویش سه‌ركوتكردن نه‌ته‌وه‌یى و ڕه‌گه‌زى هاتن وه‌ده‌س ڕژیمه‌یل یه‌ك له‌ شوون یه‌ك ك ئى چینه‌ ناهمیكردن له‌ ساده‌ترین هه‌قه‌یل ئنسانى ك قانوونه‌یل ناوده‌وڵه‌تى و شه‌ریعه‌ته‌یل ئاسمانى ئه‌را گشت لایگ مسۆگه‌رى كردیه‌ جوور هه‌ق ڕه‌گه‌زنامه‌ و وه‌رنه‌گردنیان له‌ فه‌رمانبه‌رى له‌ شوونه‌یل هه‌ستیار له‌ ده‌وڵت عیراق جوور وه‌زاره‌ت وه‌رگرى (دیفاع) و ناوخۆ (داخلیه‌) و خارجیه‌ و موخابه‌رات و ده‌زگایه‌یل ئاسایشى وه‌شیوه‌یگ گشتى و وه‌ هاوڵاتى پله‌ دوو دریانه‌ قه‌ڵه‌م، وه‌لى وه‌ل گشت یانه‌، كورده‌یل فه‌یلى سه‌ر نه‌چه‌مانن و فره‌ له‌ كه‌سایه‌تیه‌یلیان ناو خوه‌یان وه‌زوور چه‌سپانن جوور واقع حاڵیگ له‌ مه‌یدانه‌یل فره‌یگ و لایه‌ن وه‌رانوه‌ر ناچار كردن ك دگان بنه‌یده‌ پیان و وه‌لیانا مامه‌ڵه‌ت بكه‌ن.

ئمڕوویش له‌ شوون ئه‌و ئۆپه‌راسیۆنه‌یل ده‌ركردن و كووچوه‌پیكردنه‌ ك كورده‌یل فه‌یلى له‌ سه‌ره‌تاى ساڵ 1980 تویشى هاتن و سه‌وق كردن زیاتر له‌ 500 هه‌زار له‌ ڕووڵه‌یل ئى چینمانه‌ وه‌ره‌و ئه‌ودیم مه‌رزه‌یلمان و ئنجا به‌رش و بڵاوه‌و بوینیان له‌ ناوچه‌یل ئاوه‌ره‌یى جیاجیاى جه‌هان، فره‌ له‌ ڕووڵه‌یل چینه‌گه‌مان له‌ نه‌وه‌یل ساڵه‌یل هه‌یشتا خوه‌نین زانكۆیى خوه‌یان له‌ وڵاته‌یل ئۆروپا و ئه‌مریكا و شوونه‌یلیگتر ته‌واوكرنه‌ و بوینه‌سه‌ خاوه‌ن به‌ڵگه‌نامه‌یل باڵایگ و له‌ناویان دكتۆر و ئه‌ندازیار و ده‌رمانساز و ته‌یاره‌چى مه‌ده‌نى و مامۆستاى زانكۆ له‌ گشت تایبه‌تمه‌نیه‌یل وه‌دى كریه‌ید، ئه‌وه‌ بیجگه‌ ئه‌و پسپۆرى یا خبره‌ته‌ له‌ وڵاته‌یل غه‌ریبى ك وه‌رى گردنه‌ له‌ مه‌یدانه‌یل سیاسى و ئابوورى و كشتوكاڵى و هونه‌رى و ڕووشنهویرى... ئیسه‌ دى وه‌خت ئه‌وه‌ هاتیه‌ ك ڕووڵه‌یل چینه‌گه‌مان له‌ى نه‌وه‌یل نووه‌ ئه‌ركه‌یل نه‌ته‌وه‌یى و نیشتمانى خوه‌یان جیوه‌جى بكه‌ن و ڕوى بكه‌نه‌ نیشتمان داڵگى خوه‌یان، هه‌تا ئه‌گه‌ر وه‌ شیوه‌یگ وه‌ختییش بویه‌، وه‌خاتر خزمه‌تكردن ڕووڵه‌یل ملله‌ته‌گه‌یان ك هه‌وه‌جه‌ى گه‌ورایگ وه‌پیان دیرن، تاگه‌ر سه‌روه‌ریه‌یل و سه‌ربه‌رزیه‌یل جارانى باوگ و باپیره‌یلیان دوباره‌و بكه‌ن و وه‌گه‌راترین درانه‌یله‌و دوباره‌ بچنه‌وناو تاریخ عیراق نوو.