عراق و سێ وڵاته‌گه‌

شفق نيوز


له‌ سه‌ره‌تا هه‌ردو ولاێه‌ت به‌سره‌ و به‌غدا دانه‌ ده‌م یه‌كه‌و تا مه‌مڵه‌كه‌تێگ ئه‌ڕا هاشمیه‌یل دروس بكه‌ن ، له‌ شوون ئماره‌ێ خوه‌رهه‌ڵات ئوردون ، له‌ شوون ئه‌وه‌گ حایر و دوڕا بوێن ك كى بكه‌نه‌ پادشای ئى كیان تازه‌ له‌ عراقیه‌یل ، تاوه‌ختێگ له‌ گیان وه‌ڕز بوێن و ڕوێ كردنه‌ حجاز و یه‌كێگ له‌ شازاده‌یل ئه‌و وڵاته‌ ئه‌لوژانن ك ئه‌ویش فه‌یسه‌ڵ كوڕ شه‌ریف حسێن بوێ و كردنه‌ێ پادشاێ كیانه‌ تازه‌گه‌ ك خود ئه‌و پادشایشه‌ ئێ كیانه‌ وه‌ ملله‌ت یا نیشتمان حه‌ساو نه‌كردیاد، به‌ڵكم وه‌ چه‌ن گروپ له‌ پێكهاته‌یل جیاواز عه‌شایری ڕكابه‌ر یه‌كتری له‌ قه‌ڵه‌مێ دیاد.
 له‌و وه‌خته‌ موسڵ په‌یوه‌ست نه‌وێه‌ كیانه‌ هاشمیه‌ تازه‌گه‌ و سنوره‌یل ولایه‌ت موسل ، هه‌رێم كوردستان ئمڕوژى تا باكور به‌غدا گردیاده‌وه‌ر ، ڕاسیه‌یل مێژوویی ئوێشن ، زورم مه‌ردم ئه‌و ولاێه‌ته‌ كورد بوێنه‌ و قه‌بول نه‌كردن بچنه‌ ژێر ده‌سه‌ڵات ده‌وڵه‌ت توركی له‌ وه‌راوه‌ر ئعتراف كردن وه‌ مافه‌یلیان و دامه‌زران ده‌وڵه‌ت هاوڵاتی بوێن ، به‌لكم خوه‌یان ڕه‌نگ بوو دانه‌ عراقیه‌ت ولایه‌ته‌گه‌یان، وه‌ێ جوره‌ كورد به‌ڵین و په‌یمان خوه‌ی هاورده‌ جی و لاێه‌ن وه‌راوه‌ر درودا و به‌ڵێنه‌یل خوه‌ێ نه‌ورده‌ سه‌ر.
وه‌ل ئه‌وه‌گ ولاێه‌ت موسل بوێه‌ به‌شێگ له‌ مه‌مڵه‌كه‌ت عراقی ، حكومه‌ته‌یل ئێ وڵات تازه‌ ماوه‌ێ هه‌یشتا ساڵ زیاتره‌ دانله‌ ژێر به‌ڵینه‌یل خوه‌یان و گشت تیوره‌یل و چاره‌سه‌ره‌یل و شێوازه‌یل ئه‌ڕا نه‌هیشتن ئى پێكهاته‌ وه‌كار هاوردن ، وه‌لێ سه‌رنه‌كه‌فتن و سه‌ره‌نجام په‌نا بردنه‌ ئه‌ڕا چه‌كه‌یل قه‌ێه‌خه‌ كریاگ و كوشتار ده‌سه‌جه‌مى مه‌درمه‌گه‌ێ و له‌ شوون ملیونان قوربانی و هه‌زاران ملیارد دولار زه‌ره‌ده‌یل ماڵى سه‌ره‌نجام وڵات (به‌ینولنه‌هرین) بوێه‌ سێ وڵات وه‌بێ ئه‌وه‌گ وه‌شێوه‌ێ ڕه‌سمی ئعلان بكرێه‌ێ، یه‌كم هه‌رێم كوردستنان خاوه‌ن ڕێباز دیموكراتی و شارستانی ك له‌ وه‌هار 1991 سه‌روه‌خوه‌ی خوه‌ێ هاورده‌ ده‌س و وه‌گوره‌ێ بڕیارێگ ناوده‌وڵه‌تی بوێه‌ ناوچه‌ێگ ئه‌من و پارێزیاگ و ئمڕو نیاز وه‌ ناسنامه‌ێ سه‌ندیكا یا كومه‌ڵه‌ێ نه‌ته‌وه‌یل یه‌كگرتگ نه‌ێرێ ئه‌ڕا سابت كردن كیانه‌گه‌ێ ، ولاێه‌ت دوێمیش ك ولاێه‌ت فه‌قیهه‌ ولاێه‌ت پێكهاته‌ێ شیعه‌س و ئه‌ویش ده‌زگاگان خوه‌ێ له‌ قاڵب سوپاێگ (حه‌شد شه‌عب و میلیشیا) دروس كردگه‌ و ده‌زگا ئتحادیه‌گان وه‌كارگرێگ ئه‌ڕا وه‌ده‌س هاوردن ده‌سكه‌فته‌یل زیاتر وه‌رجله‌ دیاری كردن سنوره‌یل .
سوێمیش ده‌وڵه‌ت خلافه‌ت سوننی داعشیه‌ ك زورم خاك ناوچه‌یل سوننی نشین عه‌ره‌ب داگیر كردگه‌ و وه‌ته‌ما بوێ وه‌داگیر كردن ناوچه‌یلتر فشاره‌یل له‌ بان خوه‌ێ كه‌مه‌و بكه‌ێگ و ده‌سكه‌فته‌یل زیاتر وه‌ده‌س بارێگ.

ئه‌یه‌ ڕاسى عراق ئمڕوه‌ ، له‌و لایشه‌وه‌ ئه‌گه‌ر پروژه‌ یاسای گونگرس ئه‌مریكا تایبه‌ت وه‌پڕچه‌ك كردن كورد و عه‌ره‌ب سوننه‌ خاس له‌یه‌كه‌و بێه‌یم ، دوێنیم ئه‌و پڕوژه‌ ئه‌ڕا ئه‌وه‌سه‌ ك واشنتون دڵنیاس له‌وه‌ ك پێكهاته‌ێ شیعه‌ نیشتگه‌ وه‌ سوود وه‌رگردن له‌ سامان گشتێ و ده‌زگا ئتحادیه‌گان و كومه‌كه‌ فراوانه‌گه‌ێ ئێران ، ده‌زگا سه‌ربازیه‌گان خوه‌ێ وه‌قوته‌وه‌ كه‌ێگ و ئه‌و دو پێكهاته‌گه‌ێتر وه‌بیانگ جه‌نگ وه‌ل داعش په‌راویز خه‌ێگ.
وه‌داخه‌وه‌ هوێچ وه‌رپرسێگ ئێ سێ ده‌وڵه‌ت وه‌ڕه‌سمى ئعلان نه‌كریاگه‌ وه‌ ئاشكرا ڕاسیه‌گان ئه‌ڕا مه‌ردم ئاشكراوه‌ نیه‌كه‌ن ، بێجگه‌ كاروه‌ده‌سه‌یل هه‌رێم كوردستان ك له‌ لاێه‌ن به‌عزێ سه‌ركرده‌یل سیاسی وه‌ جیاخواز له‌ قه‌ڵه‌م درێه‌ن ، نه‌گ ته‌نیا ئمڕو به‌ڵكم له‌ وه‌ختێگ ئێ كیانه‌ وه‌زور داسه‌پیاسه‌ بان مه‌ردمه‌گه‌ێ تا وه‌ ئمڕو.
سه‌ره‌ڕاى ئه‌وه‌یش جارێگ ده‌رفه‌تێگ ئه‌ڕا مه‌نن هه‌رسێ وڵاته‌گه‌ له‌ قاڵب كونفدرالی عراقی ڕاسه‌قینه‌ مه‌نگه‌ ، وه‌لێ وه‌دوێر له‌ درو و فێلبازی و ته‌قالا ئه‌ڕا ئستغلال كردن دروشمه‌یل وه‌سه‌رچگ ئه‌ڕا وه‌ده‌س هاوردن ده‌سكه‌فته‌یل و ده‌سه‌ڵات زیاتر له‌ بان حه‌ساو پێكهاته‌یلتر.
له‌ كوتای مه‌نگه‌ بوێشیم ك یه‌كیه‌تى خاك و ملله‌ت عراق وه‌شێوه‌ێ دڵخوازه‌ و ئه‌گه‌ر پێكهاته‌ێگ یا لاێه‌نێگ بخوازى وه‌زور ئه‌و یه‌كیه‌تیه‌ بسه‌پنێگ ، ئه‌وه‌ له‌ نوو ده‌ریاێگ له‌ خوێن كه‌فێگه‌ڕێ و ویرانه‌یل ئى وڵاته‌ ویرانتر بووگ و هوێچ ده‌رفه‌تێگ ئه‌ڕا پێشكه‌فتن و شكوفایی نیه‌مینێ.

كفاح مه‌حمود كه‌ریم
ج ك