ئافره‌ت كورد فه‌يلى.. نموونه‌ى سه‌بر و خه‌بات

شفق نيوز

له‌باوه‌ت ئافره‌ته‌يل كورد فه‌يلييش وه‌ ئه‌وه‌گ له‌ناوچه‌يل ناوڕاس و باشوور و ناوچه‌يل تر له‌ عراق ژيه‌ێد وه‌ل باقى چينه‌يل تر عراقى، هه‌ر وه‌و خاتريشه‌ هه‌وڵ و ژيان خوه‌ى ته‌رخانكرد ئه‌را په‌روه‌ده‌ركردن نه‌وه‌يگ ساق و دامه‌زرانن خيزانيگ خاس، ك وه‌ل ئه‌وه‌يشا هووكاره‌يل په‌روه‌ده‌و زانسستى و دڵسووزييش ئاماده‌ كرد و كاريگه‌رى ئاشكراىيگ داشت له‌ به‌شدارى وه‌ل باقى نه‌ته‌وه‌يل تر له‌ دامه‌زرانن بونيه‌ت كومه‌ڵگاى عراقى و له‌ڕوى زووانيشه‌و تويش سه‌ختى فريه‌يگ هات، چوينكه‌ وه‌ل ئافره‌ته‌يل عراقى مامڵه‌ كردياد له‌ كاروبار ژيان گشتى، وه‌لێ له‌وه‌ر زيره‌كى و مكوڕبوين خوه‌ى زووانه‌گه‌ وه‌ خاسى ياى گرت وه‌ل مقه‌يه‌تيكردن له‌ زووانه‌ ره‌سه‌نه‌ كورديه‌گه‌ى و ئحساسه‌ نه‌ته‌وه‌ييه‌گه‌ى وه‌بى ده‌مارگيرى و هوير مه‌زه‌وى، دى وه‌ى جووره‌ نه‌وه‌يل يه‌ك له‌شوون په‌روه‌رده‌ كرد و تويه‌نست وه‌ رينمايه‌يل خاسى كومه‌ڵگاى عراقى وه‌ كه‌فائه‌و زانستى ده‌وڵه‌مه‌ن بكا بيجگه‌ له‌ ئافره‌ته‌يليگ له‌ مه‌يدانه‌يل تر، له‌وانه‌يش مه‌يدان وه‌رزشى و سياسه‌ت و هونه‌ر. ئمجا ئافره‌ت فه‌يلى به‌شدارى و قوربانى وه‌رچه‌ويگ داشت له‌ خه‌بات سياسى له‌ ساڵه‌يل په‌نجا و شه‌س سه‌ده‌ى وه‌رين و تويش سزا و له‌ده‌سداين هاوسه‌ر و برا و رووڵه‌يلى هات له‌ زيندانه‌يل و له‌سێداره‌داينيان له‌لايه‌ن رژيم وه‌رين.

ناخوه‌شترين قوناغه‌يليگ ك ئافره‌ته‌يل فه‌يلى له‌ عراق وه‌پيه‌و گوزه‌ر كردن له‌ مه‌ويسى، ئه‌ويش له‌ساى رژيم سه‌دام گوڕ وه‌گووڕ بوى، پيسترين و سه‌خترين سزايه‌يليگ له‌ ژيانى ئه‌وه‌ بوى ك له‌ساڵ 1980 روێدا ك خوه‌يان و خيزانه‌يليان وه‌ ناڕه‌وا ده‌ركرد و له‌ويش زياتر ئه‌وه‌ بوى ك جيايانه‌و كردن له‌ گرانترين چشتيگ له‌ ژيانيان ك ئه‌ويش رووڵه‌يليان بوى و گشت ماڵ و مجه‌وهه‌رات له‌ليان بردن وه‌ل هاوسه‌ر و رووڵه‌و برا ئه‌را گووشه‌يل زيندان و له‌يه‌كترى جيايانه‌و كردن و له‌ليان بوى له‌ مه‌رز گيان له‌ده‌سدا له‌ تيه‌نگى و ورسكى و له‌ ئاكام ته‌قينه‌وه‌، بڕيگيش له‌ليان وه‌ حه‌سره‌ت كاڵه‌و مردن ئه‌را رووڵه‌يليان له‌ زيندانه‌يل سه‌دام ك تائيسه‌يش ئه‌و رووڵه‌يله‌ هويچ شوونه‌واريگ نه‌يرن.

جوور نموونه‌يگيش له‌بان تاوانه‌يل سه‌دان له‌و سه‌دان تاوانه‌ ك ئه‌نجامى دا ده‌رهه‌ق پيكهاته‌ى كورد فه‌يلى له‌ مه‌ويسى و كووچ وه‌پيكردن ك له‌ نيسان ئاينده‌ ئه‌دێده‌ 36 ساڵ له‌بان ئه‌و تاوانه‌يل پڕ ژانه‌، بڕيگ له‌و روێداگه‌يله‌ پر مه‌ينه‌تى و ده‌رده‌سه‌ريه‌ دوباره‌ تۆمار كردمه‌و له‌ كه‌سه‌يليگ نزيك له‌و قوربانيه‌يله‌ وه‌تايبه‌ت ئه‌وانه‌گ تويش ئه‌و چويچيان و كووچكردنه‌ هاتنه‌ له‌ ده‌وڵه‌ته‌يل جه‌هان و ئه‌وانه‌گ رووڵه‌يليان بيسه‌روشوون كريا له‌ ته‌مه‌نه‌يل جياجياو تائيسه‌يش چاره‌نويس هه‌زاران له‌ليان نادياره‌ ك هه‌رچه‌نى رژيم وه‌رينيش رمياو حكومه‌ت تازه‌ دامه‌زريا له‌ حزب و لايه‌نه‌يل، ك بايه‌سه‌ له‌بان ده‌سڵات عراقى په‌يجوورى بكا له‌باوه‌ت چاره‌نويس شه‌هيده‌يل و قه‌ره‌بوو كه‌س وكاريان بكا.

* داڵگ ئه‌حمه‌د هاوسه‌ر شه‌هيد (شه‌هاب) يه‌كيگه‌ له‌ قوربانيه‌يل ئه‌و تاوانه‌و، خوه‌شاڵ بوى وه‌ يه‌كه‌مين مناڵى ك هيمان ته‌مه‌نى چه‌ن مانگيگ بوى هه‌ناى ك هاوسه‌ره‌گه‌ى ده‌سگير كردن له‌ بار سه‌ختيگ و بريا وه‌ره‌و مه‌رزه‌يل ئيران، وه‌لى بريار ئه‌وه‌ دا دڵسووزى داشتوود ئه‌را هاوسه‌ره‌ بيسه‌روشوونه‌گه‌ى له‌ زيندانه‌يل سه‌دام و نه‌زر ئه‌وه‌ كرد په‌روه‌رده‌ى ئه‌حمه‌د كوڕى بكا وه‌خاسترين په‌روه‌رده‌ به‌ڵكوو رووژيگ له‌ رووژان وه‌ ديدار هاوسه‌رگه‌ى شاد بدێ، وه‌لێ ئيسه‌ ئه‌حمه‌د ته‌مه‌نى فيشتر له‌ 30 ساڵه‌و چه‌وه‌ڕى خه‌وه‌ر په‌ياكردن ته‌رم باوگه‌ شه‌هيده‌گه‌ى ئه‌كا له‌ قه‌ورسانه‌يل وه‌جه‌م شه‌هيده‌يلمان ك هيمان تا ئمڕوو په‌يا نه‌كريانه‌.

* ساهره‌ له‌وه‌خت كووچ وه‌پيكردن ته‌مه‌نى 20 ساڵ بوى و هاوسه‌ره‌گه‌يش پزيشك بوى وه‌ناو مه‌حمود، دو دويه‌ت ديرن، گه‌وراگه‌يان ته‌مه‌نى دو ساڵ و نيم بوى و ئه‌واكه‌يش ته‌مه‌نى چه‌ن مانگيگ بوى هه‌ناى ك دكتۆر مه‌حمود بردن و خستنه‌ى زيندان وه‌ل جايه‌ڵ جوانه‌يل تر و تائيسه‌يش شوونه‌وارى ديار نيه‌، دى ژنه‌ سه‌برداره‌گه‌يشى ناچار بوى په‌روه‌رده‌ى سه‌مه‌ر و سروه‌ بكاو وه‌ هه‌وڵ و ته‌قلاى بيوچانى ره‌سانه‌يانه‌ زانكۆ له‌ له‌نده‌ن و هويچ چشتيگ له‌باره‌ى چاره‌نويس باوگيان نازانن ته‌نيا ئه‌و يادگاريه‌يله‌ نه‌ود ك داڵگيان ئه‌رايان باسى ئه‌كا له‌بان ئه‌و باوگ بيسه‌روشونيانه‌ و ئيسه‌يش له‌ساى حوكم تازه‌يش هويچ شوونه‌واريگ ئه‌رايان ده‌رنه‌كه‌فتگه‌.

* داڵگ ره‌حمان فريشته‌يگ بوى له‌ نموونه‌ى ئافره‌ت ره‌وشت به‌رز و خوه‌ش زووان، ك هه‌رچه‌نى له‌ ته‌مه‌ن گه‌ورا بوى، وه‌لى پڕ له‌ نوير بوى، جه‌بار كوڕى ده‌سگير كردن و خوه‌يشى وه‌ل باقى خيزانه‌گه‌ى خستنه‌ مه‌رزه‌يل ئيران، ك هه‌ميشه‌ وه‌ ده‌نگ به‌رز هاوار و ناڵه‌ى بوى و وتێاد: ئه‌را له‌ليم بردنه‌ى.. ئه‌زيز دڵم بوى.. هويچ گونايگ نه‌ياشت، جه‌بار جايه‌ڵيگ خاوه‌ن ئه‌خلاق به‌رز و خوه‌شه‌ويس بوى، داڵگى وه‌ حه‌سه‌ره‌ته‌و ئه‌ڕاى مرد و تا دويا هه‌ناسه‌ى وتياد: جه‌بار ئه‌خوازم،، جه‌بار ئه‌خوازم،، ئه‌خوازم بوينمه‌ى، ك يه‌يش دويا قسه‌يلى بوى له‌ژيان تا چيه‌ وه‌ر ره‌حمه‌ت په‌روه‌ردگار.

* ئامينه‌ ئه‌سه‌د داڵگ بڕيگ رووڵه‌ بوى و دويه‌تيگ ئفليج داشت و خوه‌يشگ هه‌ردوگ وازيزان ناودار مه‌حمود و عه‌بدولسه‌مه‌د ئه‌سه‌د بوى ك له‌وه‌ خته‌يله‌ ئه‌وان له‌ ده‌يشت عراق بوين و داڵگ حه‌سه‌ن ئه‌سه‌د نويسه‌ر بوى ك خزمه‌ت كردياد له‌ سوپاى عراقى و داڵگ وازيزان دكتۆر ساحب ئه‌سه‌د بوى ك له‌ يه‌كێتى سوڤێت خوه‌نستياد، ك وه‌ل باقى خيزانه‌گه‌ى ده‌ركريان وه‌ره‌و مه‌رز وه‌بى ئه‌وه‌گ ڕى وه‌پيان بدريه‌ێد هويچ هه‌وه‌جه‌يگ وه‌ل خوه‌يانا بووه‌ن و ته‌نانه‌ت گشت به‌ڵگه‌يليگ له‌ليان زه‌فت كريا وه‌ گشت ئه‌و ديارى و مه‌داليا و ره‌سم و رووژنامه‌يله‌ ك مێژوو وه‌رزشى رووڵه‌يل وه‌رزشكارى وه‌پيانه‌و بوى، له‌لايگ تريشه‌و، سێ رووڵه‌يل تر ئامينه‌ و برارزايگيشى ده‌سگير كريان وه‌ ناوه‌يل سه‌مير يوسف داراخان و نه‌زار يوسف و برا بويچگه‌گه‌يان ك ته‌مه‌نى 14 ساڵ بوى وه‌ل ئه‌نوه‌ر ئه‌حمه‌د ئه‌سه‌د ك ته‌مه‌نى 15 ساڵ بوى وباوگى وه‌ سه‌كته‌ى دڵ مرد و گشت ئه‌يانه‌يش خوه‌ندكار بوين و ميمگه‌ ئامينه‌يش داڵگ شه‌هيده‌يل دوياخر له‌ سوێد مرد دوياى ئه‌وه‌گ ئوميد ئه‌را رووڵه‌يلى له‌ده‌سدا له‌ساى حوكم تازه‌.

* فه‌و‌زيه‌ ساڵح ئه‌لئمام(داڵگ حه‌يده‌ر)يش ك دويه‌ت سه‌يد ساڵح ئه‌لئمامه‌ خاوه‌ن ته‌كيه‌ى سه‌دريه‌ و ك مه‌موو سه‌يد هاشم كويه‌نه‌ موختار ناوچه‌ى باب شێخ بوى، نيشتن له‌ عراق وه‌بى ناسر سوزان كورد فه‌يلى هاوسه‌رى و رووڵه‌يلى ره‌ته‌و كرد له‌و تاوان كووچ وه‌پيكردن گه‌ورا ئه‌را ئيران له‌وه‌خت رژيم سه‌دام له‌ساڵ 1980 ك له‌ نيسان ئاينده‌ 36 ساڵه‌ى ساڵياد ئه‌و تاوانه‌سه‌ ك سه‌دان هه‌زار كه‌س له‌ كومه‌ڵگاى عراقى له‌تى تويش مه‌ينه‌تى و ده‌روه‌ده‌رى هاتن وه‌ره‌و غوربه‌ت له‌ ده‌وڵه‌ته‌يل جه‌هان و هه‌زاران رووڵه‌يل خێرومه‌ن و دويه‌ته‌يلمان له‌ قه‌ورسانه‌يل وه‌جه‌م وه‌خاك نريان و تائيسه‌يش ته‌رميان ديار نيه‌، وه‌لێ چه‌و دڵ ئى قوربانيه‌يله‌ و سه‌بر دريژ ماوه‌يان هه‌وه‌جه‌ وه‌هه‌وڵ فريه‌يگ ديرێد ئه‌را پشتگيرى له‌ مافه‌يل ره‌وايان له‌لايه‌ن ريكخرياگه‌يل و كومه‌ڵگايه‌يل و كه‌سايه‌تيه‌يل فه‌يلى وه‌هاوكارى وه‌ل ريكخرياگه‌يل گرينگيده‌ر وه‌ مافه‌يل ئاده‌ميزاد وه‌خاتر فشارخستن له‌بان حكومه‌ت عراقى ئه‌را جيه‌جيكردن بڕيار دادوه‌رى وه‌ ئه‌وه‌گ ئه‌و تاوانه‌يل كوشتن و له‌ناوبردن و‌ كووچ وه‌پيكردن زووره‌مليه‌ ك ده‌رهه‌ق كورده‌يل فه‌يلى ئه‌نجام دريا وه‌ تاوان له‌ناوبردن وه‌جه‌م تاريف كريا.

هه‌نا بێگ موراد