قوناغ پیرى

شفق نيوز

له‌سه‌ره‌تاى په‌نجایه‌یل له‌ روخسارى ده‌ربكه‌فیگ وه‌ك چه‌وكزى و كه‌م ژنه‌فتن و كه‌مخواردن و سه‌رژان و دگان كه‌فتن و چشته‌یل تر، ك شایه‌ت پیره‌یل خوه‌یان رووژانه‌ گوزارش له‌لى بكه‌ن له‌وه‌ختیگ ئویشن: پیرى و سه‌د عه‌یب، دى كه‌ڵكم نه‌مه‌ند، چه‌وم كز بوى. ئه‌یه‌ بیجگه‌ گرده‌وكردن حه‌ب و ده‌رزى و ده‌رمان و نازكردن له‌بان كوڕ و دویه‌ته‌یلى.

وه‌ساڵاچگ ئه‌گه‌ر پیاو بوود یا ژن، ئایا تواناى هویركردنى كه‌مه‌و بوود؟ ئایا هه‌وه‌جه‌س ك پرس وه‌پیان بكه‌یم له‌ كاروبارمان؟ پیربوین دیارده‌یگه‌و هه‌ر بایه‌سه‌ بوود، ئه‌ویش نه‌ك ته‌نیا له‌ناو ئاده‌میزاد، به‌ڵكوو له‌ناو گیانداره‌یلیش ئه‌و پیریه‌ هه‌ر هه‌س. شیه‌وكردنه‌یل بایلۆجى ئویشن: مادده‌یگ هه‌س له‌ له‌ش ئاده‌میزاد وه‌پى ئویشن (كۆلاجین) ك شانه‌یل له‌ش به‌سیگه‌ یه‌كه‌وه‌، ئنجا وه‌ نه‌مه‌ندن ئى ماده‌ یا وشكه‌وبوینى، مه‌سه‌له‌ى پیرى وه‌ ته‌واوى ده‌ركه‌فیگ ، چوینكه‌ ئى مادده‌ وه‌ك گێچه‌ ئه‌را به‌ساننه‌وه‌ى شانه‌یل له‌ش. شاره‌زایه‌یلیش له‌باوه‌ت ئى مادده‌وه‌ ئویشن: وه‌ختى ئه‌و مادده‌ وشكه‌و بووگ شایه‌ت كاریگه‌رى داشتووگ له‌بان ئه‌ندامیگ له‌ ئه‌ندامه‌یل له‌ش وه‌ك دڵ یا گورچگ  یا مه‌ژگ و بووگه‌ هووكار له‌كارخستنى.

پیربوین له‌ كه‌سیگه‌وه‌ ئه‌را كه‌سیگ تر جیاوازه‌، ئه‌را نموونه‌: پیاو تا(50) ساڵان له‌ ژن زویتر پیر بووگ، وه‌لى له‌شوون(50) ساڵ ژن گورجتره‌و بووگ، یا پیاو سیه‌پووس(5) ساڵ زویتر له‌ پیاو چه‌رمگ پیر بووگ، مه‌ردم ئاوایه‌یلیش وه‌رجه‌ شارنشینه‌یل پیر بوون. ئنجا قه‌یرى روخسار پیربوین هه‌س ك وه‌ جووریگ كه‌سیگ له‌ كه‌سیگ تر پیرتر نیشانده‌یگ وه‌ك زویتر كه‌فتن دگانه‌یل وه‌ سه‌به‌ب نه‌خوه‌شى یا جغاره‌كیشان، وه‌ل ئه‌وه‌یشا خود جغاره‌كیشان ك بووگه‌ سه‌به‌ب ته‌نگه‌ نه‌فه‌سى و نه‌خوه‌شیه‌یل دڵ و چه‌رمگبوین ڕیش و قژ. له‌باوه‌ت ژان و ئازاریشه‌وه‌ پیاو پیر له‌ ژن پیر قایمتر و سه‌بردارتره‌، شایه‌ت یه‌یش هووكارى ئه‌وه‌ بووگ ك ژن مناڵى بووگ و كاریگه‌رى زیاتر له‌لى بكا.

بڕیگ له‌یه‌كه‌وداین بایلۆجى باس له‌وه‌ كه‌ن و ئویشن: نسبه‌ى ئاو له‌مه‌ژگ كه‌مترین ڕاده‌ى ها له‌ناونى(20–30)ساڵان، دى له‌شوون ئه‌و عومره‌ وه‌ جیگیرى مینیگه‌وه‌، ئنجا له‌شوون (30)ساڵانیش قه‌واره‌ یا حه‌جم مه‌ژگ كه‌مه‌ كه‌مه‌ دى كه‌متره‌و بووگ و شانه‌گانیش گرژه‌و بوون.

له‌ڕوى كومه‌ڵایه‌تیه‌وه‌ پیربوین دیارده‌ى تازه‌یگ نیه‌و له‌هه‌ر كومه‌ڵگایگیش ده‌ور و حورمه‌ت تایبه‌ت خوه‌یان دیرن، چوینكه‌ پیرى ك پایز عومره‌و گه‌ڵاى زه‌رده‌و بوود، ئه‌وه‌ بیگومان ئه‌و پایزه‌ له‌خوه‌یه‌وه‌ ناتگه‌، به‌ڵكوو له‌ وه‌هاریگه‌وه‌ هاتگه‌ ك گه‌ڵاگه‌ى سه‌وزه‌، وه‌لى ده‌ور خوه‌ى له‌ژیان دوینست و زانیاریه‌یلیگ له‌تى گرده‌و كرد، ماناى ئه‌وه‌سه‌ چشته‌یل فره‌یگ زانیگ ، وه‌لى تواناى لاشه‌یى كه‌مه‌و بویه‌و نیه‌تویه‌نیگ كاره‌یلى ئه‌نجام بیه‌یگ. زانایه‌یل و شیه‌وكه‌ره‌یل ده‌روینى گرنگى یا ئه‌همیه‌ت فره‌یگ دانه‌سه‌ قوناغ پیرى ك له‌ماوه‌ى پیرى دوچار ئاده‌میزاد بووگ، له‌ى باوه‌تیشه‌وه‌ لق تازه‌یگ له‌مه‌یدان پزیشكى په‌یا بوى وه‌ناو(زانستى نه‌خوه‌شیه‌یل پیرى)ك ئه‌وه‌ ده‌رخستنه‌ پیرى له‌سه‌ره‌تاى(15 تا 20) ساڵى ده‌س وه‌پى ئه‌كا، وه‌لى نیشانه‌یلى له‌ عومر دویاتر ده‌ركه‌فیگ ، چوینكه‌ پیربوین له‌ ناكاو نیه‌، به‌ڵكوو گامه‌یلى له‌ عومریگ زویتر ده‌س وه‌پى ئه‌كا. ئنجا ئه‌ڕاى چوین مه‌ردم و دید وئه‌ڕاى چوین خود(پیر) له‌باوه‌ت خوه‌یه‌وه‌ قوناغ پیریه‌تى له‌ڕوى كومه‌ڵایه‌تى و ده‌روینه‌وه‌ تیه‌ریگه‌وه‌ نواوه‌. ماناى ئه‌وه‌سه‌ ئه‌گه‌ر ئاده‌میزاد موى سه‌رى چه‌رمگ بوى و ترسیا یا دگانى كه‌فت و ڕخى چى و خوه‌ى دا ده‌سه‌وه‌، ئه‌وه‌ ماناى ئه‌وه‌سه‌ پیریه‌تى هاورده‌ نواوه‌ ئه‌ڕا خوه‌ى، وه‌لى ئه‌گه‌ر بته‌و بوى و خوه‌ى وه‌پیر نه‌زانست، ئه‌وه‌ دید و ئه‌ڕاى چوین مه‌ردمیش وه‌رانوه‌رى ئاڵشت بووگ. وه‌لى ئه‌گه‌ر ئاده‌میزاد هویچ گوڕه‌یگ و هویچ ئومیدیگى وه‌ ژیان خوه‌ى نه‌مینیگ، ئه‌وه‌ بیگومان ئه‌و ئاده‌میزاده‌ خوه‌ى ده‌یگه‌ ده‌سه‌وه‌. وه‌ل ئه‌وه‌یشا دوینید پیره‌یلیگ هه‌ن له‌ كومه‌ڵگاى خوه‌مان به‌شدارى خوه‌شى و ناخوه‌شیه‌یل مه‌ردمیش كه‌ن.