نه‌خشه‌ڕێ سیاسى تازه‌ ئه‌را خوه‌رهه‌ڵات گه‌وراى ناوڕاس

شفق نيوز

ده‌سكرد له‌ناوچه‌ى خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس دامه‌زریا وه‌ گووره‌ى رێككه‌فتننامه‌ى سایكس-بیكۆ داگیركارى وه‌بى له‌وه‌رچه‌وگرتن خواست ملله‌ته‌یل ناوچه‌گه‌و یه‌كیه‌تى وڵاته‌یلى، ئه‌ویش وه‌ گرده‌وكردن ملله‌ت و نه‌ته‌وه‌و چینه‌یل جیاجیا له‌ناو ئى قه‌واره‌یل دروسكریاگه‌ ك ده‌س كردنه‌ جه‌نگ و كوشتار و په‌لامارداین و كاولكارى و نه‌فامى.

هه‌رچه‌نى نزیكه‌ى نه‌وه‌د ساڵ گوزه‌یشت له‌بان ئى دابه‌شكردن ملله‌ته‌یل ناوچه‌گه‌، وه‌لى ئى ملله‌ته‌یله‌ هه‌ر مه‌ندن و ناچار كریان ژیان هاوبه‌ش داشتوون له‌ چوارچیوه‌ى ئه‌و قه‌واره‌یل سیاسیه‌ ك ته‌نیا تێكڵایى داشتن وه‌ یه‌كه‌و وه‌بى ئه‌وه‌ك به‌رژه‌وه‌ندى و ئامانج و رووشنهویرى هاوبه‌شیگ داشتوون. ئمجا له‌گشت قه‌واره‌یگ سیاسییش ته‌نیا نه‌ته‌وه‌یگ یا چینیگ ده‌س گرتیاده‌ بان حوكم و كار له‌بان تاواننه‌وه‌و نه‌هیشتن ملله‌ت و نه‌ته‌وه‌و چینه‌یل تر كردیاد و هه‌وڵ لاوردن ناسنامه‌و زووان و رووشنهویرى و تاریخ و كلتووریان دیاد.  ئى رێككه‌فتننامه‌ ك تاوان گه‌ورایگ بوى ده‌رهه‌ق وه‌ ملله‌ته‌یل ناوچه‌گه‌، ده‌سكرده‌ دابه‌شكردن كوردستان و تویچانن ملله‌ته‌گه‌ى.

وه‌گووره‌ى ئه‌و رێككه‌فتنه‌ به‌ش كوردستان ژێر ده‌سه‌ڵات عوسمانى داگیر كریا له‌لایه‌ن سێ قه‌واره‌ى سیاسى ده‌سكرد توركیاو عراق و سوریا ك له‌ناوچه‌گه‌ دامه‌زریا. جى باسه‌ ك ئه‌را یه‌كه‌مجار له‌ساڵ 1514 كوردستان دابه‌ش كریا له‌وه‌خت به‌رپابوین جه‌نگ چاڵدێران ك كوردستان به‌شبه‌شه‌و بوى له‌ناونى هه‌ردوگ ئمپراتۆریه‌ت عوسمانى و سه‌فه‌وى و دویاخریش وه‌گووره‌ى رێككه‌فتننامه‌ى قه‌سر شیرین(زه‌هاو) ك له‌ناونى هه‌ردوگ ئمپراتۆریه‌ت ئمزا كریا له‌ساڵ 1639.

ئه‌و جه‌هانگیرى و شوڕش زانیارى و په‌یوه‌ندى و گه‌شه‌كردن سیاسى و ئابوورى و كوومه‌ڵایه‌تى و رووشنهویرى و فكرى گه‌ورا ك ئیسه‌ هاتگه‌سه‌ وجوود، سیستمیگ جه‌هانى و نه‌ریت و رێڕه‌ویگ تازه‌ دروس كردو ئاڵشتكارى خسته‌ شیوه‌ى ژیان ئنسانى. ناوچه‌ى رووژهه‌ڵات ناوڕاسیش خاوه‌ن جیوسیاسى گه‌وراو گرنگیگه‌و پڕه‌ له‌ یه‌ده‌گ نه‌فتى له‌ جه‌هان و له‌ بوار ئاویشه‌و ده‌وڵه‌مه‌نه‌و یه‌یش كاریگه‌رى فره‌یگ داشت له‌و گه‌شه‌كردن جه‌هانیه‌و ملله‌ته‌یلى ده‌س كردنه‌ شوڕش دژ وه‌ رژیمه‌یل دیكتاتۆرى تۆتالیتارى و دژ زوڵم و سته‌م و فه‌قیرى و نه‌فامى له‌وه‌ر خاتر رمانن ئه‌و رژیمه‌یل سته‌مكار و گه‌ناته‌كاره‌.

وه‌ گووره‌ى ئه‌و گه‌شه‌كردن و په‌ره‌سه‌ندنیشه‌ ملله‌ته‌یل خوه‌رهه‌ڵات له‌ناوچه‌گه‌ روى له‌ ئازادى و هه‌ق دیاریكردن چاره‌نویس كردن ك ئه‌ویش وه‌ په‌یابوین نه‌خشه‌ڕێ سیاسى تازه‌ له‌ ناوچه‌گه‌ ئه‌را نه‌هیشتن شوونه‌وار رێككه‌فتننامه‌ى سایكس- بیكۆ پڕ له‌ تاوان ك بویه‌ بایس جه‌نگ و كوشتار و ناسه‌قامگیرى و دویره‌وخستن و داگیركردن ناسنامه‌و زووان و رووشنهویرى و تاریخ ملله‌ته‌یل ناوچه‌گه‌، جوور ملله‌ت كورد ك كه‌فته‌ وه‌ر ئه‌و چه‌وسیان و داگیركاریه‌.

ئه‌گه‌ر ئیمه‌ هه‌ڵكه‌فت عراقى له‌یه‌كه‌و بیه‌یم، ره‌سیمنه‌ ئه‌وه‌ك عراق ئیسه‌ پێكهاتگه‌ له‌ سێ ده‌وڵه‌ت، ده‌وڵه‌تیگ سوننى و ده‌وڵه‌تیگ شیعه‌و ئه‌واكه‌یش هه‌رێم كوردستانه‌ ك ئه‌خوازن له‌شوون نه‌مه‌ندن رژیم سورى بوونه‌ ده‌وڵه‌ت یه‌كگرتگ ، چوینكه‌ هێزه‌یل شیعه‌ى ئسلامى ده‌سڵاتدار له‌ به‌غدا كزه‌و بوود و ئه‌و حوكم جارانیه‌ وه‌و بته‌ویه‌ نامینێد، یه‌یش ماناى ئه‌وه‌ نییه‌ ده‌ور شیعه‌ له‌ عراق و ناوچه‌گه‌ كووتایى وه‌پى بیه‌ێد، به‌ڵكوو ده‌ور حزبه‌یل شیعه‌ى ئسلامى كه‌مه‌و بوود ك دین ئه‌را به‌رژه‌وه‌ندى خوه‌یان و چینایه‌تى و حزبى له‌بان هساو به‌رژه‌وه‌ندیه‌یل ملله‌ت شیعه‌ى سته‌مدیده‌ وه‌كارهاوردنه‌.

ئى سه‌رده‌میشه‌ ك له‌تى ژیه‌یم تا راده‌یگ ئه‌و مه‌رز ده‌سكرده‌ له‌ناو بردگه‌و ملله‌ته‌یل سته‌مدیده‌یش ئازاد بوون و ده‌ور خوه‌یان دوینن له‌ناوچه‌گه‌. وه‌ل ئه‌وه‌یشا ملیۆنه‌ها كه‌س وڵاته‌یل خوه‌یان هیشتنه‌سه‌ جى و په‌نا بردنه‌سه‌ وڵاته‌یل تر، وه‌تایبه‌ت كورد ك بیگومان پێشبینى ئه‌وه‌ كریه‌ێد ئه‌و مه‌ردمه‌ بانه‌و ئه‌را شوون و ماواى خوه‌یان و ئه‌را باوه‌ش نه‌ته‌وه‌و ملله‌ته‌یل راسكانى خوه‌یان له‌شوون نه‌مه‌ندن ئى حكوومه‌ته‌یل نه‌ژادپه‌رست تۆتالیتاریه‌ له‌ ناوچه‌گه‌و له‌ساى ئازادى و ئاسایش بژیه‌ن.

له‌شوون مه‌سه‌له‌ى نه‌خشه‌ڕێ سیاسى خوه‌رهه‌ڵات ناوڕاس، باسیگ تر هه‌س ئه‌را ئاینده‌ى كوردستان و شوونه‌ جوگرافیه‌گه‌ى له‌ نه‌خشه‌ى ناوچه‌گه‌ له‌ چوارچیوه‌ى گه‌شه‌كردن و په‌ره‌سه‌ندن جه‌هانى و هه‌رێمى و كوردستانى.

مهدى كاكه‌یى